16:54 / 22-08-2026
Könül Nurullayeva vətəndaşlarla görüşüb
16:28 / 22-08-2026
Dənizdə boğulduğu deyilən 5 uşaq atasının xaricə getdiyi ortaya çıxdı
16:23 / 22-08-2026
Teymur Musayevlə Əhməd İsmayılov Nurani ilə vida mərasimində - Fotolar
20:36 / 20-08-2026
ABŞ-ın ən yaşlı məhbusu səkkiz dəfə edamdan qaçaraq 101 yaşında vəfat edib
20:28 / 20-08-2026
Latviya Latviyada qəzaya uğrayan pilotsuz təyyarənin Ukraynaya məxsus olduğunu bildirib
20:25 / 20-08-2026
Ukrayna üçün dronlar Finlandiyada istehsal olunacaq
20:22 / 20-08-2026
Paşinyanın partiyasının Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri üçün planları açıqlandı
20:19 / 20-08-2026
Avropa Komissiyası Kiyevin 90 milyard avroluq proqram çərçivəsində hava hücumundan müdafiə aktivləri tələb etmədiyini bildirib
20:16 / 20-08-2026
Alla Puqaçova İstra Su Anbarındakı əmlakının yaxınlığında torpaq mülkiyyətini itirir
20:01 / 20-08-2026
Yaponiya hökuməti Putinin Kuril adalarına səfərindən sonra Rusiyaya qarşı tədbirləri nəzərdən keçirir
19:54 / 20-08-2026
Bir ekspert Qərbin Rusiya ilə danışıqlara məcbur olacağını proqnozlaşdırdı
19:51 / 20-08-2026
"Forbes" siyahısındakı amerikalı iş adamı vəfat edib
19:49 / 20-08-2026
Prokurorluq Təhsil Şöbəsinin müdirinin işdən çıxarılması ilə bağlı qərar qəbul edib
19:45 / 20-08-2026
Zaxarova Almaniya qəzetinin adının dəyişdirilməsini təklif etdi
19:42 / 20-08-2026
Paşinyan strateji əhəmiyyətli kəndin Ermənistanın bir hissəsi olmadığını bildirdi
19:37 / 20-08-2026
Bağçılıq icmasında bir nəqliyyat vasitəsi və iki ev avtomobildəki qığılcım səbəbindən yanıb
19:35 / 20-08-2026
Mendel: "Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Kiyevə zərbə endirməsindən sonra Zelenski günahı Trampa yıxacaq"
19:32 / 20-08-2026
"Kabinədə huşsuz vəziyyətdə tapıldı": Çin Rusiya dənizçilərindən birini xilas etməyə çalışır
19:30 / 20-08-2026
Beşmərtəbəli binada it sığınacağı:15 itin sahibi ilə dalaşırlar
19:26 / 20-08-2026
Bolqarıstan üç ildən sonra ilk dəfə Rusiya təyyarəsinin öz ərazisi üzərindən uçmasına niyə icazə verdiyini izah etdi
19:18 / 20-08-2026
Azad Laçın gələcəyə hesablanmış böyük inkişaf nümunəsidir-Könül Nurullayeva
19:12 / 20-08-2026
Rusiyalı senator Qərb ölkələrini Kalininqrad ətrafında gərginliyi artırmaqda günahlandırdı
19:09 / 20-08-2026
Xarici İşlər Nazirliyi: 55 ölkənin nümayəndəsi seçkiləri müşahidə etmək üçün Rusiyaya gəlməyə hazırdır
17:00 / 19-08-2026
Turistin ölümündən sonra yeni ayı ovçuluq lisenziyaları verildi
16:56 / 19-08-2026
Tələbə etirazlarından sonra dövlət imtahanlarının nəticələri ləğv edildi
16:52 / 19-08-2026
Ali Rada Yevgen Xmaranı Ukraynanın müdafiə naziri təyin edib
16:48 / 19-08-2026
Təcili yardım maşınının iştirakı ilə baş verən qəzada bir xəstə ölüb
16:45 / 19-08-2026
Fransız siyasətçisi Filippot Fyodorovun çıxışını Zelenski üçün fəlakət adlandırdı
16:41 / 19-08-2026
Əsirlikdən azad edilmiş əsgərin həyat yoldaşı və qızı onun səsini eşidəndə göz yaşlarına boğuldu
16:39 / 19-08-2026
Macarıstanın yeni prezidenti oldu
16:35 / 19-08-2026
Telegram daha 3,8 milyon rubl cərimə aldı
16:31 / 19-08-2026
İki qız xəsarət alıb
16:27 / 19-08-2026
İİKK-nın müşaviri İranla münaqişədə ABŞ-ın böyük itkilərini açıqladı
16:23 / 19-08-2026
Vatikanın yüksək vəzifəli diplomatı 25 avqustda Rusiyaya səfər edəcək
16:20 / 19-08-2026
Tramp bal zalının tikintisini sürətləndirmək üçün 250 işçi işə götürdü
10:05 / 19-08-2026
Ögey atasını öldürməkdə təqsirli bilinib
10:02 / 19-08-2026
Qanunsuz omul ovladığına görə məhkum edilib
08:30 / 19-08-2026
Boqdanov: "Kim Çen Inla görüş Trampın yeganə xarici siyasət aktividir"
Yarıya bölünmüş yaralı Azərbaycan
Tarix: 09-04-2019 16:49 | Bölmə: Sosial
Azərbaycan mədəniyyətinin qədim və geniş tarixikökləri vardır. Köklü xalq yaradıcılığından ibarət olan qədimmusiqimiz şifahi halda yayılaraq inkişaf etmiş, nəsildən – nəsilə ötürülərək zəngin bir irshalında bu günümüzə qədər gəlibçatmışdır.
Yazılı musiqinin Azərbaycanda hansı dövrdən başlanaraq meydana gəlməsi, onun nə kimi yollarlainkişaf etməsi, orta əsrlərinədəbiyyatında təsadüf olunan“Əbdül Qadir Marağayiyə aid Novruzmahnısı” nın bugünkü not yazısı ilə heç bir əlaqəsi olmayan, tamamilə başqa işarələrlə yazılması, orta əsrlərdə Azərbaycanda xüsusimusiqi yazısı sisteminin olması hər kəsi düşündürəbilər.
Tarix boyu bir ənənə olaraq, Azərbaycanda poeziya – musiqi, musiqi – poeziya bir – birilə vəhdət şəklində paralel olaraq inkişaf etmişvə bu gün də bu ənənə davam etməkdədir.Orta əsr Şərq alimlərişeir və onların vəznqaydalarına böyük əhəmiyyətverərək, müxtəlif şeir vəznləri icadetmiş və onları müəyyəndairə formasında olan cədvəllərdə göstərmişlər. Azərbaycanın alim və musiqişünasları elə qədim zamanlarda buüsul və nəzəriyyəni daha dagenişləndirərək şeir formalarınaaid tərtib etdikləricədvəl dairələrindən ibarət müxtəlifmusiqi bəstələmək yolunu göstərmişdilər.Lakin qeyd etməklazımdır ki, bu üsul bəstələnmiş mahnılarınritmini və vəznini göstərəbilmişdir, mahnının ardıcılolaraq səsdüzümünü vəmüxtəlif ucalıqlarını, bir sözlə melodiya durumunu göstərəbilməmişdi. Bunlar artıq bəstəkarınözündən asılı olaraq,şifahi yolla yaddaşlara yazılırdı.Bu üsul, musiqiyazısının şübhəsiz ki, ibtidai bir mərhələsi olmuş, sonralarinkişaf etdirilmiş, bəstəkar və
musiqişünaslar tərəfindən təkmilləşdirilmiş və müəyyən “ not”sistemi şəklini almışdır.
Beləliklə, orta əsrlərdə Azərbaycandamusiqi yazısının olmasınəinki şübhəli bir məsələolduğu, hətta müəyyənbir dövrdə mükəmməlnot sistemi olduğu tarixi sənədlərdən sübuta yetirilmişdir. Belə ki,Səfiəddin Urməvi, Əbdülqadir Marağayi və s. öz əsərlərini bu not sistemi vasitəsilə yazdığını sübutedən tarixi nüsxələrərast gəlirik .
Tarixi sənədlərdə göstərildiyinə görə, məşhurfilosof Əl – Fərabinin 941 ci ildətərtib etdiyi “Əl -məqalət” ( Məqalələr məcmuəsi)adlı diqqəti cəlbedən əsəri, yuxarıda söylədiyimizibtidai “not” musiqi yazısı sistemindən ibarətdir.
XIII əsrdə yaşayıbyaratmış məşhur ustad musiqişünası Xacə Səfiəddin Əbdül Mömün İbn – Yusif -əl Urməvinin tərtib etdiyimusiqi yazısı sistemi məşhurfilosof Əl – Fərabinin tərtibetdiyi musiqi yazısı sisteminə nisbətən dahamükəmməl olmuşdur. XIV əsrAzərbaycan musiqişünası Hacı ƏbdülQadir Marağayinin musiqi qaydalarından bəhs edən “Came – ül – Əlhan” və “Məqasil –Əlhan” adlı əsərlrində öz bəstələrindən bir neçəsini bu“not” sistemi ilə yazdığını göstərir.
Müasir notsistemi ilə yazılı musiqi demək olarki, Azərbaycanda təxminən XIX əsrinaxırları XX əsrin əvvəllərindən başlamışvə onun əsilinkişafı Azərbaycanda Sovetİttifaqı qurulduqdan sonraolmuşdur.
Dahi Ü. Hacıbəyli yazırdı: “Azərbaycanın xalq mahnıları, təsnif və diringələri, rəqshavaları və s. musiqiformalarının elmi tədqiq və təhlili göstərirki, Azərbaycan xalqınınmusiqi incəsənəti ənmütanasib və ciddibir sistemə əsaslanır.Azərbaycan xalq musiqisinin bütün elmi – nəzəri məsələləri də öz əsasınıbu sistemdən alır.”
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda ictimai – iqtisadi vəziyyət qeyri –sabit idi. Belə ki, Azərbaycan ikiyə bölünməklə yanaşı, o taylı , bu taylı Azərbaycan hər tərəfli çətinliklər içərisində yaşayırdı. Həm siyasi vəziyyətin ağır olması, həm məişət problemləri, həm eyni bir xalqı, milləti ayrısalaraq təhqir etmək adi görünsə də, burada ən çox əziyyət çəkən və iztirablar təbii ki, Azərbaycan xalqınınüzərinə düşürdü. Azərbaycanınzaman – zaman bölünməsi, xanlıqlarının ləğv edilməsi, rus siyasətinin başçılığı altında erməni qəsbkarlarının Azərbaycanmillətinin başına gətirdiyi yüzlərlə, minlərlə əzab - əziyyəti, vəhşilikləritarix dönə - dönə təkrarlayır. Erməni və rus siyasətçiləri tarixi silməkistəsələr də, nəyin bahasına olursa olsun özlərininxeyrinə ləğv etmək istəsələr də, bu yalan uzun müddət qalmayaraq, gec – tez bir müddət sonra üzə çıxaraq öz həllini tapmışdır. Tarixdən məlumdur ki, Azərbaycan ərazisi çox geniş sahəyə mənsub olmuşdur. Lakin, zaman – zaman ərazilər ya güc yolu ilə, ya müxtəlif müqavilələrlə yadellilərə verilmişdi.Azərbaycan tarixinin qədimkeçmişi olduğu kimi, mədəniyyəti də çoxqədimdir. Azərbaycanın saysız – hesabsız mütəfəkkirləri, musiqişünasları, bəstəkar və elm xadimləri, bir sözlə mədəniyyətimizi təmsil edənazərbaycanlı sənət adamları həm Şimali, həm də Cənubi Azərbaycandageniş fəaliyyət göstərmişlər. Xüsusilə, Azərbaycanın qədim şəhəri olanTəbriz Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşması üçün əlverişli bir şəhəridi. Belə ki, burada ilk İncəsənət məktəbi, ilk Dövlət Filarmoniya və ilkTeatr Dram dərnəyi,daha neçə - neçə mədəniyyətocaqları, xalq çalğı alətləriorkestri yaranmışdı. Bəlkə də, Azərbaycan xalqının bir çox nümayəndəsi Təbrizşəhərində fəaliyyət göstərən sənət adamlarının, mədəniyyət işçilərinin nəinki özlərinitanımır, heç adlarını belə bilmirlər.Bizim isə borcumuz xalqımızı bu mövzularlaməlumatlandırmaqdır. Azərbaycan mədəniyyətimizi inkişaf etdirən azərbaycanlıların ən azıtanınması üçün bu kitabınoxunmasını və yayılmasını cox istərdik. Biz, Azərbaycanınqədim şəhəri olan Təbrizdə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı mədəniyyət işçilərihaqqında məlumat verməkistərdik....
....Təbrizdə musiqiçiləribir yerə yığmaq və təşkil etmək işində ilk addımıSovet İttifaqı ilə mədəniəlaqə saxlayan İran cəmiyyəti və Təbriz şöbəsi vəTəbrizdəki Sovet mədəniyyətievi yaratdı... Təbrizin mədənihəyatında çox böyük roloynayan bu mədəniyyət evində ilk dəfə 1945 ci ildə xalq çalğıalətləri orkestri yaranır. Tamaşaçılar ilk dəfə Dəşti, Bayatı – İsfahan, Humayun və s. muğamları vəbir çox dəramədləri müxtəlif ifalardaburada sevə - sevə dinləyirldiər. Bəstəkar C. Cahangirov müxtəlif muğam və təsnifləri işləyərək, onları səslərə bölmüş, o “havalarda”olan yeknəsaqlığı aradan qaldırmış, bir sözlə orkestrdə yeni birabu – hava yaratmış və dinləyicilərə yeni təravətdə musiqi nömrələri bəxşetmişdi. Burada “havalar” dakı ifalar Cənubi Azərbaycana məxsus olan xüsusiyyətlər, şivələr ləğv edilmədən, əksinə, bu xüsusiyyətlərin saxlanılması şərtiilə həyata keçerilirdi.
Təbriz xalq çalğı alətləri az bir zaman ərzində böyük müvəffəqiyyət qazanıb, mürəkkəb əsərlərin ifasına keçdi.Artıq fəaliyyətinin üç ayındao, Ü.Hacıbəylinin “Koroğlu”, M. Maqomayevin “Şah İsmayıl” operalarını, Əfrasiyab Bədəlbəylinin “Qız qalası” baletindən parçaları, Səid Rüstəmovun “Qızıl əsgər” marşını və başqa mahnıları çox məharətlə ifa edirdi. Orkestrin müvəffəqiyyəti artıq Təbrizdə, eynizamanda, xor dəstəsinin yaradılmasıfikrini irəli sürmüşdü. Dövlətteatrının artistlərindən ibarət xor dəstəsi orkestrinmüşaiyəti ilə bir çox marşlar və müxtəlif mahnılarifa etməyə başladı. İlkdəfə mədəniyyət evinin səhnəsində oxunan “Fədailər marşı” artıq İran Azərbaycanının hər tərəfində fədai dəstələri, xalq qoşunuhissələri və məktəblilərtərəfindən oxunmaqda idi. Bu, orkestrin xalq üçün böyükxidməti və təbliğatı idi.
Təbrizdə olan ən yaxşı xanəndə və artist heyəti orkestrin ətrafına yığışmışdı.Artistlərdən Əli Əsgər Rizvan, Leylaxanım Möhsünpür, Fatma Zərgəri, Sara Heydərzadə, Pərviz Pərvizi, Hidayət Məmmədzadə və başqalarının orkestrlə birlikdə ifaetdikləri müxtəlif növlü musiqiəsərləri, mahnı və təsnifləri, operalardan parçalar, ariyalar və s.tamaşaçıların məhəbbətini qazanmışdı. Gözəl səsə və rəvan təbəmalik olan Aşıq Hüseyn Cavan öz çıxışları ilə xalqda aşıqyaradıcılığına böyük maraqvə məhəbbət doğurmuşdur.Hökumət ona xalq artisti adını vermişvə onu yeni açılan Dövlət Filarmoniyasının müdiritəyin etmişdi. XX əsrinII yarısında Təbrizşəhərində hələ simfonikorkestr yaranmamışdı, lakin Azərbaycanınböyük bəstəkarı C.Cahangirov belə bir orkestr yaratmaq üçün hədsiztəşəbbüs göstəriridi.
Bidiyimiz kimi, Azərbaycanın tanınmışbəstəkarlarından biri olan C.CahangirovBakı şəhərinin Balaxanı kəndində doğulub boya – başa çatmışdı. Lakin onu Cənubi Azərbaycanla bağlayan bir həvəs var idi.Belə ki, C.Cahangirov Təbriz şəhərində bir müddət yaşayıbyaratmışdır. Böyük bəstəkar C. Cahangirovun burada fəaliyyət göstərməsitəbiidir ki, bu şəhərdə yaşayan Azərbaycan mədəniyyət işçıləri üçün bir töhvə, bir sevinc idi.Şimali Azərbaycanda yaranan bütün musiqi əsərlərini C. Cahangirov səhnələşdirirdi. Təbrizdə Ü. Hacıbəylinin anadan olmasının60, musiqi fəaliyyətinin 40illik yubileyinə həsrolunmuş, bəstəkarın əsərlərindənibarət bir repertuarla xalq çalğı alətləri opkestri konsert verdi. Sonradan Sovet mədəniyyətevində və yeni açılmışİncəsənət məktəbində şagirdlərə notəsasında musiqi təlimiverilirməsi təşəbbüsünü də bəstəkar irəli sürmüşdü. Heçşübhəsiz ki, burada oxuyanvə təhsil alanuşaqların gələcəkdə professionalmusiqiçi kimi yetişəcəkləri və təbiidir ki, simfonik orkestryaradacaqları labüd idi.
O zamanlarda İran Azərbaycanında millihökumət yarandıqdan sonra mədəniyyətin bütün sahələri kimimusiqi də hökumətin himayəsinəalındı. Təbrizdə dövlət teatrıyarandığı kimi, musiqi kadrlarıyetişdirmək üçün musiqi şöbəsi olanİncəsənət məktəbi açıldı, DövlətFilarmoniyası yarandı. Həminillrdə Təbriz şəhərində Dövlət Filarmoniyasının rəsmən açılışı, yuxarıda adlarını çəkdiyimiz Xalq çalğı alətləri orkestri və Rəqs ansamblı,Aşıqlar ansamblı, Sazşı qızlardəstəsi və bir çox yeni solo çıxışlar bu sahədə böyükmüvəffəqiyyətlər əldə edildiyinigöstərirdi.
Cənubi Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan sənətadamlarının
mədəniyyətimizə verdiyi töhvələrdanılmazdır. Teatr mədəniyyətinin
inkişfında Abasəli Əsədi ( 1888), Səməd Səbahi ( 1925 ci ildə Bakı Teatr texniku
munda rejissorluq fakültəsində oxumuşdur, 1926 cı ildə Kirovabad (indiki Gəncə) dram teatrında professional artist kimi fəaliyyət göstərmişdir, sonradanbir neçə sənət dostları ilə Təbrizə çalışmağa getmişdir), Məmməd Əli Rüşudi(1906), CavadŞəfizadə (1903), Leyla xanum Möhsünpür, İrəc Əhmədzadə , Ə.Ə.Rizvan, Məmmədəli Vəlizadə, Böyük Məhəmmədi (1918), İsmayıl Muzduri (1914), Sara Çidan (Heydərzadə) və dahaneçə - neçə Azərbaycan mədəniyyətinəxidmət edən sənət adamlarıtarixin səhifəsinə qızılhərflərlə yazılmışdır. Bunlar azərbaycanlı olmuş, və Azərbaycanmədəniyyətinə layiqincə xidmətetmişlər.
Təbriz teatrınınbanisi Mehdi xan Şəfizadənin rejissorluqetdiyi “Azərbaycan artistlər dəstəsi”nə daxil olan Abassəli Əsədi,sonralar Xan Naxçivaninrejissorluq etdiyi “Aran” dəstəsində fəaliyyət göstərirdi. SəmədSəbahi isə “1905 ci ildə”, “Sevil”, “Od gəlini”, “Namus”, “Dəmirçi Gava”, “Ərus Muğan”, “Xabi- xəyal”, “Arşın mal alan” , “Məşədi İbad” (“O olmasın, bu olsun”) və s. əsərlərin müxtəlif qəhrəmanlarını ifa edirdi. Məmməd ƏliRüşudi Rzaquluzadə Şərqlinin “Xəyanət və Vəfa” dramında Cəmşid, C.Cabbarlının “Od gəlini” dramında Qorxmaz, “1905 ci ildə” dramında İmamverdi, “Sevil”də Babakişi, Molyerin “Damadi fararı” komediyasında d –r Əflatun, “Məşədi İbad” da Rüstəm bəy, “Arşın mal alan “daSuleyman rollarını çox məharətlə oynamışdır. Sonralar rejissor işləmişdi. Rüşudi Azərbaycan dövlət teatrının yaranmasında böyük fəaliyyət göstərənlərdən biri olmuşdur.
Bu sənət adamlarının içərisindəxüsusi yer tutan Leyla xanım Möhsünpür olmuşdur. Onun biropera aktrisası kimi fəaliyyəti danılmazdır. Təbrizdə sovet bəstəkarı C.Cahangirov rəhbərliyi altında təşkiledilən xalq çalğı alətləriorkestri onun bu sahədəkitalantını göstərməsinə yardımetmişdir. Ü.Hacıbəylinin “ Sevgilicanan” “Şəfqət bacısı” romanslarını, “Arşın mal alan” operettasdından Gülçöhrənin ariyasını və s. ifaları çox gözəl səsləndirirdi. Daha digər sənətçi Əli əsgər Rizvan opera və musiqili komediyalarında baş rollarınifaçısı olmuşdu. Ü. Hacıbəyobun “Leyli və Məcnun” operasında Məcnun, “Əsli və Kərəm”də Kərəm, Zülfüqar Hacıbəyovun “Aşıq Qərib” operasında Aşıq Qərib və daha başqa – başqa rolları məharətləifa edirdi. O, gözəlsəsə malik olmaqlayanaşı, həm də çoxistredadlı aktyor idi.Əli Əsgər xalqmahnılarını, Sovet Azərbaycanıbəstəkarlarının yeni yazdıqları müxtəlif musiqi əsərləriniməharətlə ifa edərəkTəbriz azərbaycanlılarının və digərxalqların sevimlisinə çevrilirdi. Əli Əsgər “Təbrizim” mahnısının məşhurifaçısı idi. Musiqisi C.Cahangirovun olan bumahnını bütün Təbrizəhli əzbərdən bilirdi. Bundan başqa, o, Ü. Hacıbəylinin “ Koroğlu” operasından Koroğlunun ariyasını və digər parçıları o qədər gözəlvə məharətlə ifaedirdi ki, bütün İran azırbaycanlıları radiovasitəsi ilə bu musiqi parçalarınısevə - sevə dinlər və buifalar dillər əzbəriolardı .
..1945 ci ildə çıxan Məmmədhüseyn Şəhriyarın “Heydər babaya salam” poeaması Bütün Yaxın və Orta Şərq mühitində görkəmli ədəbi hadisə kimi qarşılandı. Bu poemaya Quzey Azərbaycanında mahnılar, təsniflər bəstələndi. Məşhur muğam ustadı, əsli Cənubi Azərbaycandan olan, ərdəbilli Rübaba Muradova bu poemayabəstələnmiş “Heydər baba” təsnif və muğamını təkrarolunmaz bir tərzdə ifaetmişdir. 1946 cı ildə Təbrizdə DövlətFilarmoniyasına 22 yaşlı Əli Tudə rəhbərlik edirdi. Ərdəbilli MollaXəlilin qızını, çatma qaşlı, uzun hörüklü gənc Rubabə Muradovanı yeni yaranan Dövlət Filarmoniyasına dəvət etdilər. Lakin, orada çalışmaq ona nəsib olmadı, belə ki, Seyid Cəfər Pişəvərinin yaratdığı Hökumət süquta uğrayır və minlərlə ailələr Cənubi Azərbaycandan qaçqın düşür. Molla Xəlilin də ailəsi 1946 cı ildə Şimali Azərbaycana qaçır və Sabirabad şəhərində məskunlaşır. Bir gün məşhur Azərbaycan aktyor və rejissoru Ə. Ələkbərov Sabirabada qastrol səfərinə gəlir. Burada “Vaqif” tamaşası səhnəyə qoyulur. Dram əsərindəki “Xuraman” rolunun ifaçısı xəstələnir və Rubabənı bu rolu ifa etmək üçünƏləsgər Ələkbərovun yanına gətirirlər. Rubabə Muradovanın oxusu, zəngulələri məşhur aktyoru valeh edir və o, dərhal bu gənc, uzun hörüklü qızı şəhərəaparıb ona təhsil verməyi qərara alır. Beləliklə, ərdəbilli Rubabə Muradova Bakı əhalisinin, Azərbaycan xalqının sevimlisinə çevrilir.
...Təbiidir ki, mədəniyyət və incəsənətin inkişafısabitlik, azadlıq, əmin – amanlıqla sıx bağlıdır. Yuxarıda yazdıqlarımız Şimal və Cənub Azərbaycanının keşməkeşli günlərində, illərində olmuşdur. Lakin bu dövrdə yəni, Səttarxanhərəkatı dövründə, Məmməd Əmin Rəsulzadə simasının, mütəfəkkir azadlıq carçısının yaşadığı illərdə azərbaycanın mədəniyyət işçilərinin fəaliyyəti mümkün idi. XX əsr Azərbaycan siyasi mədəniyyətimizin formalaşmasında uğurla mübarizə aparanƏ. Topçubaşov yazırdı:“Allah biz türklərəanadangəlmə təbii işləməkistedadı verib, ruslar çalışır ki, bizim xalqdaolan bu istedadı öldürsün. Bizi təhkimçi halınasalsınlar ki, biz kölə vəziyyətinə düşək bəzəlil xalq olaq.”
....2009 cu il avqustun 26 da Aszərbaycan yazıcılar Birliyinin “Natavan” klubunda (bu otaq tarixi şəxsiyyət, böyük türk “sevda”sı ilə yaşayan Seyid Cəfər Pişəvərinin iş otağı olub) 1945- 1946 cı illərdə Güney Azərbaycanında qurulmuş Milli Hökumətin banisi Seyid Cəfər Pişəvərinin anadan olmasının 117- ci ildönümü münasibətilə dəyirmi masa keçirildi.
AMEA- nın Şərqşünaslıq İnstitutunundirektoru, millət vəkili Gövhər Baxşəliyeva Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının simvoluna çevrilmiş bir şəxsiyyət – Seyid Cəfər Pişəvərinin ad günündə dəyirmi masa arxasında məruzə ilə çıxış etmişdir:
“Azərbaycan xalqı tarixboyu azadlığa canatmışdır. Azərbaycanın Quzeyində1918- ci ildə Xalq Cümhuriyyətiqurulduğu kimi, Güneydə də 1905- 1911 ci illərdə Məşturə inqilabı ( Səttərxanhərəkatı), 1920- ci ildə Azadistan dövləti (Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərəkatı) və 1945 -1946 cı illərdə Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi altındaMilli Hökumət yaradılıb.Onların hamısı xəyanətlərnəticəsində süquta uğramasına, qan içində boğulmasına baxmayaraq, ikiyə bölünmüş xalqımızım taleyində böyük rol oynayıbvə iz qoyub.Bunun nəticəsi olaraq, 1991 ci ildə AzərbaycanınQuzeyində müstəqillik əldəolunub”.
Bu gün doğma vətənimizdə hər kəs Azərbaycan xalqının mədəniyyətinə xidmət edən və ad qazanan incəsənət xadimlərinitanıyır. Bildiyimiz kimi, Azərbaycanda demokratiya və aşkarlıq hökmsürür. İstedadı olan hər bir kəsə şəraityaradılır. Yeni – yeni musiqi layihələri, müsabiqə proyektləri meydana çıxır. Müasir, qloballaşan və inkişaf edən texnika əsrində istedadı büruzə vermək və ad qazanmaq çox da çətin deyildir. Lakin gənclər bunu daunutmamalıdır ki, keçmişini bilməyən gələcəyə gedə bilməz. Elə bunagörə də, bu gün hər bir gənc Azərbaycanın tarixini, mədəniyyətini gözəl bilməli vəunutmamalıdır. Yazımızın Güney Azərbaycanı ilə bağlılığı da ikiyə bölünmüş Azərbaycanın yaralıtaleyinin gələcək nəsillər tərəfindənunudulmamasına bir daha işarədir.
AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun
“Qafqaz Albaniyası incəsənəti və memarlığı” şöbəsinin
aparıcı elmi işçisi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru,
dosent Sehranə Ələsgər qızı Kasimi
Baxış sayı: 1 547
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 09-04-2019 16:49 | Bölmə: Sosial
Azərbaycan mədəniyyətinin qədim və geniş tarixikökləri vardır. Köklü xalq yaradıcılığından ibarət olan qədimmusiqimiz şifahi halda yayılaraq inkişaf etmiş, nəsildən – nəsilə ötürülərək zəngin bir irshalında bu günümüzə qədər gəlibçatmışdır.
Yazılı musiqinin Azərbaycanda hansı dövrdən başlanaraq meydana gəlməsi, onun nə kimi yollarlainkişaf etməsi, orta əsrlərinədəbiyyatında təsadüf olunan“Əbdül Qadir Marağayiyə aid Novruzmahnısı” nın bugünkü not yazısı ilə heç bir əlaqəsi olmayan, tamamilə başqa işarələrlə yazılması, orta əsrlərdə Azərbaycanda xüsusimusiqi yazısı sisteminin olması hər kəsi düşündürəbilər.
Tarix boyu bir ənənə olaraq, Azərbaycanda poeziya – musiqi, musiqi – poeziya bir – birilə vəhdət şəklində paralel olaraq inkişaf etmişvə bu gün də bu ənənə davam etməkdədir.Orta əsr Şərq alimlərişeir və onların vəznqaydalarına böyük əhəmiyyətverərək, müxtəlif şeir vəznləri icadetmiş və onları müəyyəndairə formasında olan cədvəllərdə göstərmişlər. Azərbaycanın alim və musiqişünasları elə qədim zamanlarda buüsul və nəzəriyyəni daha dagenişləndirərək şeir formalarınaaid tərtib etdikləricədvəl dairələrindən ibarət müxtəlifmusiqi bəstələmək yolunu göstərmişdilər.Lakin qeyd etməklazımdır ki, bu üsul bəstələnmiş mahnılarınritmini və vəznini göstərəbilmişdir, mahnının ardıcılolaraq səsdüzümünü vəmüxtəlif ucalıqlarını, bir sözlə melodiya durumunu göstərəbilməmişdi. Bunlar artıq bəstəkarınözündən asılı olaraq,şifahi yolla yaddaşlara yazılırdı.Bu üsul, musiqiyazısının şübhəsiz ki, ibtidai bir mərhələsi olmuş, sonralarinkişaf etdirilmiş, bəstəkar və
musiqişünaslar tərəfindən təkmilləşdirilmiş və müəyyən “ not”sistemi şəklini almışdır.
Beləliklə, orta əsrlərdə Azərbaycandamusiqi yazısının olmasınəinki şübhəli bir məsələolduğu, hətta müəyyənbir dövrdə mükəmməlnot sistemi olduğu tarixi sənədlərdən sübuta yetirilmişdir. Belə ki,Səfiəddin Urməvi, Əbdülqadir Marağayi və s. öz əsərlərini bu not sistemi vasitəsilə yazdığını sübutedən tarixi nüsxələrərast gəlirik .
Tarixi sənədlərdə göstərildiyinə görə, məşhurfilosof Əl – Fərabinin 941 ci ildətərtib etdiyi “Əl -məqalət” ( Məqalələr məcmuəsi)adlı diqqəti cəlbedən əsəri, yuxarıda söylədiyimizibtidai “not” musiqi yazısı sistemindən ibarətdir.
XIII əsrdə yaşayıbyaratmış məşhur ustad musiqişünası Xacə Səfiəddin Əbdül Mömün İbn – Yusif -əl Urməvinin tərtib etdiyimusiqi yazısı sistemi məşhurfilosof Əl – Fərabinin tərtibetdiyi musiqi yazısı sisteminə nisbətən dahamükəmməl olmuşdur. XIV əsrAzərbaycan musiqişünası Hacı ƏbdülQadir Marağayinin musiqi qaydalarından bəhs edən “Came – ül – Əlhan” və “Məqasil –Əlhan” adlı əsərlrində öz bəstələrindən bir neçəsini bu“not” sistemi ilə yazdığını göstərir.
Müasir notsistemi ilə yazılı musiqi demək olarki, Azərbaycanda təxminən XIX əsrinaxırları XX əsrin əvvəllərindən başlamışvə onun əsilinkişafı Azərbaycanda Sovetİttifaqı qurulduqdan sonraolmuşdur.
Dahi Ü. Hacıbəyli yazırdı: “Azərbaycanın xalq mahnıları, təsnif və diringələri, rəqshavaları və s. musiqiformalarının elmi tədqiq və təhlili göstərirki, Azərbaycan xalqınınmusiqi incəsənəti ənmütanasib və ciddibir sistemə əsaslanır.Azərbaycan xalq musiqisinin bütün elmi – nəzəri məsələləri də öz əsasınıbu sistemdən alır.”
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda ictimai – iqtisadi vəziyyət qeyri –sabit idi. Belə ki, Azərbaycan ikiyə bölünməklə yanaşı, o taylı , bu taylı Azərbaycan hər tərəfli çətinliklər içərisində yaşayırdı. Həm siyasi vəziyyətin ağır olması, həm məişət problemləri, həm eyni bir xalqı, milləti ayrısalaraq təhqir etmək adi görünsə də, burada ən çox əziyyət çəkən və iztirablar təbii ki, Azərbaycan xalqınınüzərinə düşürdü. Azərbaycanınzaman – zaman bölünməsi, xanlıqlarının ləğv edilməsi, rus siyasətinin başçılığı altında erməni qəsbkarlarının Azərbaycanmillətinin başına gətirdiyi yüzlərlə, minlərlə əzab - əziyyəti, vəhşilikləritarix dönə - dönə təkrarlayır. Erməni və rus siyasətçiləri tarixi silməkistəsələr də, nəyin bahasına olursa olsun özlərininxeyrinə ləğv etmək istəsələr də, bu yalan uzun müddət qalmayaraq, gec – tez bir müddət sonra üzə çıxaraq öz həllini tapmışdır. Tarixdən məlumdur ki, Azərbaycan ərazisi çox geniş sahəyə mənsub olmuşdur. Lakin, zaman – zaman ərazilər ya güc yolu ilə, ya müxtəlif müqavilələrlə yadellilərə verilmişdi.Azərbaycan tarixinin qədimkeçmişi olduğu kimi, mədəniyyəti də çoxqədimdir. Azərbaycanın saysız – hesabsız mütəfəkkirləri, musiqişünasları, bəstəkar və elm xadimləri, bir sözlə mədəniyyətimizi təmsil edənazərbaycanlı sənət adamları həm Şimali, həm də Cənubi Azərbaycandageniş fəaliyyət göstərmişlər. Xüsusilə, Azərbaycanın qədim şəhəri olanTəbriz Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşması üçün əlverişli bir şəhəridi. Belə ki, burada ilk İncəsənət məktəbi, ilk Dövlət Filarmoniya və ilkTeatr Dram dərnəyi,daha neçə - neçə mədəniyyətocaqları, xalq çalğı alətləriorkestri yaranmışdı. Bəlkə də, Azərbaycan xalqının bir çox nümayəndəsi Təbrizşəhərində fəaliyyət göstərən sənət adamlarının, mədəniyyət işçilərinin nəinki özlərinitanımır, heç adlarını belə bilmirlər.Bizim isə borcumuz xalqımızı bu mövzularlaməlumatlandırmaqdır. Azərbaycan mədəniyyətimizi inkişaf etdirən azərbaycanlıların ən azıtanınması üçün bu kitabınoxunmasını və yayılmasını cox istərdik. Biz, Azərbaycanınqədim şəhəri olan Təbrizdə fəaliyyət göstərən azərbaycanlı mədəniyyət işçilərihaqqında məlumat verməkistərdik....
....Təbrizdə musiqiçiləribir yerə yığmaq və təşkil etmək işində ilk addımıSovet İttifaqı ilə mədəniəlaqə saxlayan İran cəmiyyəti və Təbriz şöbəsi vəTəbrizdəki Sovet mədəniyyətievi yaratdı... Təbrizin mədənihəyatında çox böyük roloynayan bu mədəniyyət evində ilk dəfə 1945 ci ildə xalq çalğıalətləri orkestri yaranır. Tamaşaçılar ilk dəfə Dəşti, Bayatı – İsfahan, Humayun və s. muğamları vəbir çox dəramədləri müxtəlif ifalardaburada sevə - sevə dinləyirldiər. Bəstəkar C. Cahangirov müxtəlif muğam və təsnifləri işləyərək, onları səslərə bölmüş, o “havalarda”olan yeknəsaqlığı aradan qaldırmış, bir sözlə orkestrdə yeni birabu – hava yaratmış və dinləyicilərə yeni təravətdə musiqi nömrələri bəxşetmişdi. Burada “havalar” dakı ifalar Cənubi Azərbaycana məxsus olan xüsusiyyətlər, şivələr ləğv edilmədən, əksinə, bu xüsusiyyətlərin saxlanılması şərtiilə həyata keçerilirdi.
Təbriz xalq çalğı alətləri az bir zaman ərzində böyük müvəffəqiyyət qazanıb, mürəkkəb əsərlərin ifasına keçdi.Artıq fəaliyyətinin üç ayındao, Ü.Hacıbəylinin “Koroğlu”, M. Maqomayevin “Şah İsmayıl” operalarını, Əfrasiyab Bədəlbəylinin “Qız qalası” baletindən parçaları, Səid Rüstəmovun “Qızıl əsgər” marşını və başqa mahnıları çox məharətlə ifa edirdi. Orkestrin müvəffəqiyyəti artıq Təbrizdə, eynizamanda, xor dəstəsinin yaradılmasıfikrini irəli sürmüşdü. Dövlətteatrının artistlərindən ibarət xor dəstəsi orkestrinmüşaiyəti ilə bir çox marşlar və müxtəlif mahnılarifa etməyə başladı. İlkdəfə mədəniyyət evinin səhnəsində oxunan “Fədailər marşı” artıq İran Azərbaycanının hər tərəfində fədai dəstələri, xalq qoşunuhissələri və məktəblilərtərəfindən oxunmaqda idi. Bu, orkestrin xalq üçün böyükxidməti və təbliğatı idi.
Təbrizdə olan ən yaxşı xanəndə və artist heyəti orkestrin ətrafına yığışmışdı.Artistlərdən Əli Əsgər Rizvan, Leylaxanım Möhsünpür, Fatma Zərgəri, Sara Heydərzadə, Pərviz Pərvizi, Hidayət Məmmədzadə və başqalarının orkestrlə birlikdə ifaetdikləri müxtəlif növlü musiqiəsərləri, mahnı və təsnifləri, operalardan parçalar, ariyalar və s.tamaşaçıların məhəbbətini qazanmışdı. Gözəl səsə və rəvan təbəmalik olan Aşıq Hüseyn Cavan öz çıxışları ilə xalqda aşıqyaradıcılığına böyük maraqvə məhəbbət doğurmuşdur.Hökumət ona xalq artisti adını vermişvə onu yeni açılan Dövlət Filarmoniyasının müdiritəyin etmişdi. XX əsrinII yarısında Təbrizşəhərində hələ simfonikorkestr yaranmamışdı, lakin Azərbaycanınböyük bəstəkarı C.Cahangirov belə bir orkestr yaratmaq üçün hədsiztəşəbbüs göstəriridi.
Bidiyimiz kimi, Azərbaycanın tanınmışbəstəkarlarından biri olan C.CahangirovBakı şəhərinin Balaxanı kəndində doğulub boya – başa çatmışdı. Lakin onu Cənubi Azərbaycanla bağlayan bir həvəs var idi.Belə ki, C.Cahangirov Təbriz şəhərində bir müddət yaşayıbyaratmışdır. Böyük bəstəkar C. Cahangirovun burada fəaliyyət göstərməsitəbiidir ki, bu şəhərdə yaşayan Azərbaycan mədəniyyət işçıləri üçün bir töhvə, bir sevinc idi.Şimali Azərbaycanda yaranan bütün musiqi əsərlərini C. Cahangirov səhnələşdirirdi. Təbrizdə Ü. Hacıbəylinin anadan olmasının60, musiqi fəaliyyətinin 40illik yubileyinə həsrolunmuş, bəstəkarın əsərlərindənibarət bir repertuarla xalq çalğı alətləri opkestri konsert verdi. Sonradan Sovet mədəniyyətevində və yeni açılmışİncəsənət məktəbində şagirdlərə notəsasında musiqi təlimiverilirməsi təşəbbüsünü də bəstəkar irəli sürmüşdü. Heçşübhəsiz ki, burada oxuyanvə təhsil alanuşaqların gələcəkdə professionalmusiqiçi kimi yetişəcəkləri və təbiidir ki, simfonik orkestryaradacaqları labüd idi.
O zamanlarda İran Azərbaycanında millihökumət yarandıqdan sonra mədəniyyətin bütün sahələri kimimusiqi də hökumətin himayəsinəalındı. Təbrizdə dövlət teatrıyarandığı kimi, musiqi kadrlarıyetişdirmək üçün musiqi şöbəsi olanİncəsənət məktəbi açıldı, DövlətFilarmoniyası yarandı. Həminillrdə Təbriz şəhərində Dövlət Filarmoniyasının rəsmən açılışı, yuxarıda adlarını çəkdiyimiz Xalq çalğı alətləri orkestri və Rəqs ansamblı,Aşıqlar ansamblı, Sazşı qızlardəstəsi və bir çox yeni solo çıxışlar bu sahədə böyükmüvəffəqiyyətlər əldə edildiyinigöstərirdi.
Cənubi Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Azərbaycan sənətadamlarının
mədəniyyətimizə verdiyi töhvələrdanılmazdır. Teatr mədəniyyətinin
inkişfında Abasəli Əsədi ( 1888), Səməd Səbahi ( 1925 ci ildə Bakı Teatr texniku
munda rejissorluq fakültəsində oxumuşdur, 1926 cı ildə Kirovabad (indiki Gəncə) dram teatrında professional artist kimi fəaliyyət göstərmişdir, sonradanbir neçə sənət dostları ilə Təbrizə çalışmağa getmişdir), Məmməd Əli Rüşudi(1906), CavadŞəfizadə (1903), Leyla xanum Möhsünpür, İrəc Əhmədzadə , Ə.Ə.Rizvan, Məmmədəli Vəlizadə, Böyük Məhəmmədi (1918), İsmayıl Muzduri (1914), Sara Çidan (Heydərzadə) və dahaneçə - neçə Azərbaycan mədəniyyətinəxidmət edən sənət adamlarıtarixin səhifəsinə qızılhərflərlə yazılmışdır. Bunlar azərbaycanlı olmuş, və Azərbaycanmədəniyyətinə layiqincə xidmətetmişlər.
Təbriz teatrınınbanisi Mehdi xan Şəfizadənin rejissorluqetdiyi “Azərbaycan artistlər dəstəsi”nə daxil olan Abassəli Əsədi,sonralar Xan Naxçivaninrejissorluq etdiyi “Aran” dəstəsində fəaliyyət göstərirdi. SəmədSəbahi isə “1905 ci ildə”, “Sevil”, “Od gəlini”, “Namus”, “Dəmirçi Gava”, “Ərus Muğan”, “Xabi- xəyal”, “Arşın mal alan” , “Məşədi İbad” (“O olmasın, bu olsun”) və s. əsərlərin müxtəlif qəhrəmanlarını ifa edirdi. Məmməd ƏliRüşudi Rzaquluzadə Şərqlinin “Xəyanət və Vəfa” dramında Cəmşid, C.Cabbarlının “Od gəlini” dramında Qorxmaz, “1905 ci ildə” dramında İmamverdi, “Sevil”də Babakişi, Molyerin “Damadi fararı” komediyasında d –r Əflatun, “Məşədi İbad” da Rüstəm bəy, “Arşın mal alan “daSuleyman rollarını çox məharətlə oynamışdır. Sonralar rejissor işləmişdi. Rüşudi Azərbaycan dövlət teatrının yaranmasında böyük fəaliyyət göstərənlərdən biri olmuşdur.
Bu sənət adamlarının içərisindəxüsusi yer tutan Leyla xanım Möhsünpür olmuşdur. Onun biropera aktrisası kimi fəaliyyəti danılmazdır. Təbrizdə sovet bəstəkarı C.Cahangirov rəhbərliyi altında təşkiledilən xalq çalğı alətləriorkestri onun bu sahədəkitalantını göstərməsinə yardımetmişdir. Ü.Hacıbəylinin “ Sevgilicanan” “Şəfqət bacısı” romanslarını, “Arşın mal alan” operettasdından Gülçöhrənin ariyasını və s. ifaları çox gözəl səsləndirirdi. Daha digər sənətçi Əli əsgər Rizvan opera və musiqili komediyalarında baş rollarınifaçısı olmuşdu. Ü. Hacıbəyobun “Leyli və Məcnun” operasında Məcnun, “Əsli və Kərəm”də Kərəm, Zülfüqar Hacıbəyovun “Aşıq Qərib” operasında Aşıq Qərib və daha başqa – başqa rolları məharətləifa edirdi. O, gözəlsəsə malik olmaqlayanaşı, həm də çoxistredadlı aktyor idi.Əli Əsgər xalqmahnılarını, Sovet Azərbaycanıbəstəkarlarının yeni yazdıqları müxtəlif musiqi əsərləriniməharətlə ifa edərəkTəbriz azərbaycanlılarının və digərxalqların sevimlisinə çevrilirdi. Əli Əsgər “Təbrizim” mahnısının məşhurifaçısı idi. Musiqisi C.Cahangirovun olan bumahnını bütün Təbrizəhli əzbərdən bilirdi. Bundan başqa, o, Ü. Hacıbəylinin “ Koroğlu” operasından Koroğlunun ariyasını və digər parçıları o qədər gözəlvə məharətlə ifaedirdi ki, bütün İran azırbaycanlıları radiovasitəsi ilə bu musiqi parçalarınısevə - sevə dinlər və buifalar dillər əzbəriolardı .
..1945 ci ildə çıxan Məmmədhüseyn Şəhriyarın “Heydər babaya salam” poeaması Bütün Yaxın və Orta Şərq mühitində görkəmli ədəbi hadisə kimi qarşılandı. Bu poemaya Quzey Azərbaycanında mahnılar, təsniflər bəstələndi. Məşhur muğam ustadı, əsli Cənubi Azərbaycandan olan, ərdəbilli Rübaba Muradova bu poemayabəstələnmiş “Heydər baba” təsnif və muğamını təkrarolunmaz bir tərzdə ifaetmişdir. 1946 cı ildə Təbrizdə DövlətFilarmoniyasına 22 yaşlı Əli Tudə rəhbərlik edirdi. Ərdəbilli MollaXəlilin qızını, çatma qaşlı, uzun hörüklü gənc Rubabə Muradovanı yeni yaranan Dövlət Filarmoniyasına dəvət etdilər. Lakin, orada çalışmaq ona nəsib olmadı, belə ki, Seyid Cəfər Pişəvərinin yaratdığı Hökumət süquta uğrayır və minlərlə ailələr Cənubi Azərbaycandan qaçqın düşür. Molla Xəlilin də ailəsi 1946 cı ildə Şimali Azərbaycana qaçır və Sabirabad şəhərində məskunlaşır. Bir gün məşhur Azərbaycan aktyor və rejissoru Ə. Ələkbərov Sabirabada qastrol səfərinə gəlir. Burada “Vaqif” tamaşası səhnəyə qoyulur. Dram əsərindəki “Xuraman” rolunun ifaçısı xəstələnir və Rubabənı bu rolu ifa etmək üçünƏləsgər Ələkbərovun yanına gətirirlər. Rubabə Muradovanın oxusu, zəngulələri məşhur aktyoru valeh edir və o, dərhal bu gənc, uzun hörüklü qızı şəhərəaparıb ona təhsil verməyi qərara alır. Beləliklə, ərdəbilli Rubabə Muradova Bakı əhalisinin, Azərbaycan xalqının sevimlisinə çevrilir.
...Təbiidir ki, mədəniyyət və incəsənətin inkişafısabitlik, azadlıq, əmin – amanlıqla sıx bağlıdır. Yuxarıda yazdıqlarımız Şimal və Cənub Azərbaycanının keşməkeşli günlərində, illərində olmuşdur. Lakin bu dövrdə yəni, Səttarxanhərəkatı dövründə, Məmməd Əmin Rəsulzadə simasının, mütəfəkkir azadlıq carçısının yaşadığı illərdə azərbaycanın mədəniyyət işçilərinin fəaliyyəti mümkün idi. XX əsr Azərbaycan siyasi mədəniyyətimizin formalaşmasında uğurla mübarizə aparanƏ. Topçubaşov yazırdı:“Allah biz türklərəanadangəlmə təbii işləməkistedadı verib, ruslar çalışır ki, bizim xalqdaolan bu istedadı öldürsün. Bizi təhkimçi halınasalsınlar ki, biz kölə vəziyyətinə düşək bəzəlil xalq olaq.”
....2009 cu il avqustun 26 da Aszərbaycan yazıcılar Birliyinin “Natavan” klubunda (bu otaq tarixi şəxsiyyət, böyük türk “sevda”sı ilə yaşayan Seyid Cəfər Pişəvərinin iş otağı olub) 1945- 1946 cı illərdə Güney Azərbaycanında qurulmuş Milli Hökumətin banisi Seyid Cəfər Pişəvərinin anadan olmasının 117- ci ildönümü münasibətilə dəyirmi masa keçirildi.
AMEA- nın Şərqşünaslıq İnstitutunundirektoru, millət vəkili Gövhər Baxşəliyeva Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının simvoluna çevrilmiş bir şəxsiyyət – Seyid Cəfər Pişəvərinin ad günündə dəyirmi masa arxasında məruzə ilə çıxış etmişdir:
“Azərbaycan xalqı tarixboyu azadlığa canatmışdır. Azərbaycanın Quzeyində1918- ci ildə Xalq Cümhuriyyətiqurulduğu kimi, Güneydə də 1905- 1911 ci illərdə Məşturə inqilabı ( Səttərxanhərəkatı), 1920- ci ildə Azadistan dövləti (Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərəkatı) və 1945 -1946 cı illərdə Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi altındaMilli Hökumət yaradılıb.Onların hamısı xəyanətlərnəticəsində süquta uğramasına, qan içində boğulmasına baxmayaraq, ikiyə bölünmüş xalqımızım taleyində böyük rol oynayıbvə iz qoyub.Bunun nəticəsi olaraq, 1991 ci ildə AzərbaycanınQuzeyində müstəqillik əldəolunub”.
Bu gün doğma vətənimizdə hər kəs Azərbaycan xalqının mədəniyyətinə xidmət edən və ad qazanan incəsənət xadimlərinitanıyır. Bildiyimiz kimi, Azərbaycanda demokratiya və aşkarlıq hökmsürür. İstedadı olan hər bir kəsə şəraityaradılır. Yeni – yeni musiqi layihələri, müsabiqə proyektləri meydana çıxır. Müasir, qloballaşan və inkişaf edən texnika əsrində istedadı büruzə vermək və ad qazanmaq çox da çətin deyildir. Lakin gənclər bunu daunutmamalıdır ki, keçmişini bilməyən gələcəyə gedə bilməz. Elə bunagörə də, bu gün hər bir gənc Azərbaycanın tarixini, mədəniyyətini gözəl bilməli vəunutmamalıdır. Yazımızın Güney Azərbaycanı ilə bağlılığı da ikiyə bölünmüş Azərbaycanın yaralıtaleyinin gələcək nəsillər tərəfindənunudulmamasına bir daha işarədir.
AMEA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun
“Qafqaz Albaniyası incəsənəti və memarlığı” şöbəsinin
aparıcı elmi işçisi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru,
dosent Sehranə Ələsgər qızı Kasimi
Baxış sayı: 1 547
Bölməyə aid digər xəbərlər
Dünən, 16:54
Könül Nurullayeva vətəndaşlarla görüşüb
20-08-2026, 19:49
Prokurorluq Təhsil Şöbəsinin müdirinin işdən çıxarılması ilə bağlı qərar qəbul edib
19-08-2026, 08:19
Tibb bacıları yeni vəzifələrə uyğun olacaqlar
14-08-2026, 23:56
Naxçıvanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafı təmin ediləcək
14-08-2026, 17:48
Nağıllar Aləmi Uşaq Bağçası: Yaradıcılıq və Vətən sevgisi
14-08-2026, 17:28
“600-dən çox bal toplayanların bəziləri tibbə qəbul olmayacaq”
12-08-2026, 10:42
Bir neçə nəfər fast food restoranında zəhərlənib
12-08-2026, 10:22
Rusların Türkiyədə Şengen vizası alması getdikcə çətinləşir
12-08-2026, 10:00
Təhsil Nazirliyi məktəblərdə fasilələrin nə qədər davam etməli olduğunu aydınlaşdırdı
11-08-2026, 19:00
Məhkəmə Ukrayna Milli Bankının sədri Pışnıyın diplomunun etibarlılığının yoxlanılmasını əmr etdi
11-08-2026, 09:24
Fırıldaqçılar saxta məktəb söhbətləri yarada bilərlər
10-08-2026, 19:20
Bir qadın on beşinci uşağını dünyaya gətirib
10-08-2026, 18:46
Kiyev qışa hazırlaşmaq üçün bank krediti götürdü
6-08-2026, 20:24
Məktəb yaşlı uşaqları olan ailələrin hər biri 5000 rubl alacaq
6-08-2026, 19:46
Anqola, Afrika və biznes əməkdaşlığının növbəti fəsli
5-08-2026, 19:41
"Hər qələbə xoşbəxtlikdir": sinxron üzgüçü Kossova Parisdə keçirilən Avropa Çempionatında qızıl medal qazanması haqqında
4-08-2026, 20:22
Avropa Çempionatındakı nəticəsini "rüsvayçılıq" adlandırdı
4-08-2026, 18:45
Avropa Komissiyası Rusiyadan enerji məhsullarına tam qadağa qoyulmasını tələb edəcək
3-08-2026, 18:16
Putin "Böyük dəyişiklik" mərasimində gənc aparıcı ilə futbol oynadı
3-08-2026, 01:04
Leyla Əliyeva qardaşını bu şəkillərlə təbrik etdi - Fotolar
1-08-2026, 11:57
MİQ nəticələri açıqlandı
30-07-2026, 18:10
Pulsuz turist avtobusu istifadəyə veriləcək
29-07-2026, 19:24
Fırtına və cərəyanlar səbəbindən dənizdə üzmək qadağan edilib
29-07-2026, 18:17
Yataqxana binasında yanğın baş verib
28-07-2026, 19:54
Dünyada filiz hasilatı üçün ilk tunel qazma maşını işə salınıb
28-07-2026, 18:30
Əlil sərnişin hava limanında təyyarəyə sürünərək çıxdı
27-07-2026, 17:05
10 milyon rubl dəyərində saat və zinət əşyalarının oğurlanması ilə bağlı cinayət işi açılıb
23-07-2026, 22:30
Dron hücumundan sonra yanacaq-enerji kompleksi obyektində baş verən yanğını 279 nəfər söndürür
22-07-2026, 13:00
"The Wall Street Journal", Ukrayna "Magura" pilotsuz qayıqlarının ABŞ-da istehsal ediləcəyini açıqladı
22-07-2026, 12:51
Rusiya qadın komandası Su Polosu üzrə Dünya Kubokunun dörddəbir finalında Hollandiyanı məğlub etdi
21-07-2026, 20:49
Təbiət Qoruğu Norveç maralının vurduğu ziyanı qiymətləndirir
20-07-2026, 23:13
Azərbaycanda ilk “Müyəssərlik Xəritəsi” yaradıldı
20-07-2026, 20:29
Ermənistanda fermerlər pomidor satışına görə magistral yolu bağlayırlar
20-07-2026, 18:46
Ermənistan AB-yə balıq ixrac etmək hüququ əldə edib
20-07-2026, 18:43
Alimlər Yerə yaxınlaşan maqnit fırtınası barədə xəbərdarlıq edirlər
19-07-2026, 20:02
Süni intellekt səbəbindən gözlənilməz qiyamət ssenarisi aşkar edilib
15-07-2026, 20:18
Dünya birincisi adına layiq görülən 11 yaşlı Ali Aslanov və onun müəllimi Murad Əliyev Adil Əliyevlə görüşüblər
14-07-2026, 10:14
Olimpiya biatlon çempionu 53 yaşında vəfat etdi
13-07-2026, 19:57
Avropanın hərəkətləri onun Rusiya qazına ehtiyacı olduğunu göstərir
13-07-2026, 19:52
İsveçrəli futbolçunun Dünya Kubokunda meydandan qovulması ilə bağlı mübahisəli məsələni izah etdi
13-07-2026, 19:32
İnsan boyda tuna balığı tutuldu