16:18 / 11-06-2026
"Ədəbi incilər" antologiyasının təqdimatı keçirilib-VİDEO+FOTOLAR
11:27 / 11-06-2026
300.000 rubl cərimə ödəyəcək
11:20 / 11-06-2026
Cənubi Koreya it ətinin əvəzedicisini tapdı
11:17 / 11-06-2026
FT: AB Xarici İşlər Rəhbəri Kaja Kallas uğursuzluqlar arasında səlahiyyətlərindən məhrum edilə bilər
11:10 / 11-06-2026
Baş verən yanğında iki nəfər həlak olub, bir uşaq xəstəxanaya yerləşdirilib
11:06 / 11-06-2026
Dmitriyev Vitkoff və Kuşnerlə yenidən nə vaxt görüşəcəyini açıqladı
11:00 / 11-06-2026
Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası tamamilə elektriksiz qalıb və ehtiyat generatorlarla işləyir
10:56 / 11-06-2026
ÇSKA qapıçısı və üç əcnəbi oyunçusu "Mirotvorça" bazasına əlavə edildi
10:49 / 11-06-2026
FİDE Rusiya Şahmat Federasiyasının üzvlüyünü dayandırdı
10:46 / 11-06-2026
Dmitriyev Rusiyanın güclü iqtisadi birlik yarada biləcəyi AB ölkəsinin adını çəkdi
10:40 / 11-06-2026
6.0 bal gücündə zəlzələ baş verib
10:36 / 11-06-2026
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi cinsi zorakılıq iddialarını mübahisələndirəcək
10:26 / 11-06-2026
Aeroflot yalnız ruslara sabit biletlər satmağa başlayacaq
23:46 / 10-06-2026
Prodüser Filip Kirkorovun bir konsert üçün qonorarını açıqladı
23:44 / 10-06-2026
Rusiyanın ilk ənənəvi Çin mədəniyyəti muzeyi açılıb
19:15 / 10-06-2026
Bolqarıstan Baş naziri Radev Ukraynaya silah tədarükünün dayandırıldığını təsdiqlədi
19:11 / 10-06-2026
Lavrov Ermənistanın NATO ilə artan əməkdaşlığına diqqət çəkdi
19:06 / 10-06-2026
Sərnişin avtobusu yanıb
19:04 / 10-06-2026
Mayqurov Rusiya Biatlon Birliyinin yenidən prezidenti seçildi
19:00 / 10-06-2026
KTMT ölkələri üzvlük haqqını ödəmədiyinə görə Ermənistanı cəzalandırmağı nəzərdən keçirəcəklər
18:57 / 10-06-2026
ABŞ qüvvələri gecə İranda 20 hədəfə zərbə endirib
18:53 / 10-06-2026
Stubb bildirib ki, AB ilə Rusiya arasında danışıqlar aparan rolunu axtarmır
18:50 / 10-06-2026
Fransa Ukraynanın AB-yə qoşulacağı təqdirdə Rusiya ilə müharibədən qorxur
18:47 / 10-06-2026
"Fox News" Trampın İranla bağlı qarşıdakı planlarını açıqladı
18:44 / 10-06-2026
Dövlət Duması ABŞ-ın aqressiv siyasətinə məruz qalan Kubaya dəstəyin vacibliyini qeyd etdi
18:40 / 10-06-2026
Miqrantlar üçün rüsumların artırılması qərarını düzgün qərar adlandırdı
18:36 / 10-06-2026
2026-cı ildə Rusiyada 40.000-dən çox uşaq düşərgəsi fəaliyyət göstərəcək
18:33 / 10-06-2026
Kənd təsərrüfatı firmasına edilən hücumda yaralanan üç kişidən biri xəstəxanada vəfat edib
18:25 / 10-06-2026
Vahid Dövlət İmtahanında fırıldaq etmək məktəblilər üçün şantajla nəticələnə bilər
18:17 / 10-06-2026
Rusiya və Almaniya arasında dialoq üçün şərtlər müəyyən edilib
18:11 / 10-06-2026
Üç Avropa federasiyası Rusiya milli xokkey komandasına qarşı çıxış edib
18:08 / 10-06-2026
Beş yaşlı uşaq həyətdəki yola qaçaraq çıxıb və maşın vurub
18:05 / 10-06-2026
Avropa Parlamentinin üzvləri Rusiya ilə yaxınlaşmanın tərəfdarıdırlar
23:36 / 09-06-2026
Əraqçi xarici qüvvələri İran ərazisinə yaxın əraziləri tərk etməyə çağırdı
21:34 / 09-06-2026
Ermənistanda iş adamı Karapetyanın daha iki əməkdaşı həbs edilib
21:09 / 09-06-2026
Sağlamlıq düşərgəsində uşaqlar bağırsaq infeksiyasına yoluxublar
21:03 / 09-06-2026
Rusiya Ermənistan seçkilərinin nəticələrini tanımamağı təklif edib
Yüksək peşəkarlıq, elmdə innovasiya Azərbaycan təhsilinin əsas hədəfidir-Günay Qurbanova
Tarix: 06-10-2023 21:54 | Bölmə: Siyasət
Heydər Əliyev: "Təhsil sahəsi xalqımızın bu günü, millətimizin, dövlətimizin gələcəyi üçün ən vacib bir sahədir!"
Təhsil hər bir dövlətin, ölkənin, cəmiyyətin həyatının və fəaliyyətinin mühüm bir sahəsidir. Təhsil sahəsi elə bir sahədir ki, cəmiyyət üzvlərinin, əhalinin, demək olar, tam əksəriyyəti bu sistemlə bağlıdır. Azərbaycanda təhsil sisteminin tarixi böyükdür. Tarixi təcrübə göstərir ki, elmə, təhsilə yüksək qiymət verən dövlət başçıları həm öz ölkələrinin iqtisadi və mədəni yüksəlişini təmin edir, həm də mənsub olduqları xalqın mədəniyyətinə böyük tövhə vermiş olurlar. Bu mənada Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqımızın hərtərəfli inkişafına, xüsusən də milli təhsilin inkişafına göstərdiyi qayğı və diqqət özünəməxsusluğu ilə seçilir. Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri, görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin zəngin nəzəri irsində və möhtəşəm fəaliyyətində təhsil məsələləri xüsusi yer tutur. Ulu Öndərimiz ölkənin və xalqın taleyində, hərtərəfli tərəqqisində, uğurlar qazanmasında təhsilin xüsusi rolunu, əhəmiyyətini həmişə nəzərə almış, yüksək dəyərləndirmişdir.
Dahi rəhbər deyirdi: “Hər bir dövlət əgər istəyirsə ki, öz ölkəsinin inkişafını təmin etsin, öz millətinin elmini, mədəniyyətini dünya standartlarına çatdırsın, o mütləq, hər şeydən çox, təhsilə fikir verməlidir, təhsilin inkişafına səy göstərməlidir, təhsil üçün bütün imkanları yaratmalıdır”.Heç şübhəsiz ki, Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi 1969-cu ildən başlanan tarixi inkişaf mərhələsi bugünkü müasir Azərbaycanın inkişafının bünövrəsi kimi qəbul edilməlidir. Ulu Öndər Heydər Əliyev təhsilin cəmiyyətin inkişafındakı rolundan danışarkən belə deyir: “Bu təhsil sisteminin nə qədər dəyərli olduğunu ondan görmək olar ki, Azərbaycanda yüksək elmə, savada, biliyə, ixtisasa, malik insanlar var və onlar cəmiyyətin çox hissəsini təşkil edir. Əgər bunlar olmasaydı, Azərbaycanın iqtisadiyyatı belə inkişaf edə bilməzdi. Bunlar olmasaydı biz indi Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi idarə edə bilməzdik. Onları qiymətləndirmək lazımdır.”
Məhz dahi liderin məqsədyönlü təhsil siyasətinin nəticəsi idi ki, Azərbaycana rəhbərliyinin ilk dövründə 15 minə yaxın azərbaycanlı gənc sovetlər ölkəsinin nüfuzlu universitetlərində nadir ixtisaslar üzrə ali təhsil almışdılar. Bundan əlavə, onun gələcəyə yönəlmiş müdrik siyasəti nəticəsində Azərbaycanımızın yüksək səviyyəli kadr potensialının hazırlanması üçün hər il 400-500 azərbaycanlı gənc keçmiş SSRİ-nin hərbi ali məktəblərində təhsil almağa göndərilirdi. Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonrakı illərdə bütün sahələrdə olduğu kimi, milli təhsil sahəsində də bir sıra uğurlar əldə edilib. Şübhəsiz ki, Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanda da ənənəsinə sadiq qalaraq milli təhsil quruculuğu sahəsində müasir dövrə uyğun olaraq, islahatların memarı və qurucusu oldu. Hakimiyyətə xilaskar missiyalı qayıdışı Azərbaycanın sosial-iqtisadi, siyasi və mədəni həyatının bütün sahələrində olduğu kimi, təhsil sahəsində də tənəzzülün qarşısını aldı, təlim-tərbiyə müəssisələrinin ahəngdar işi bərpa olundu, təhsil sisteminin müstəqil dövlətçilik prinsipləri əsasında qurulmasına tarixi şərait yarandı. 1993-cü ildən başlayaraq “Təhsil millətin gələcəyidir” deyən Ulu Öndərin tapşırığı ilə təhsilə dövlət qayğısı daha da artırıldı. Əvvəlcə 1-4-cü siniflər, sonra isə yuxarı siniflər üçün dərsliklər dövlət vəsaiti hesabına çap olunmağa başladı. Ulu Öndər deyirdi: “Məktəb, maarif, təhsil işi ilə həmişə sıx bağlı olmuşam… Hesab edirəm ki, cəmiyyət haradan olursa-olsun, nədən olursa-olsun kəsib təhsilə xərcləməli, gənc nəslin təhsilinə, müəllimə kömək etməlidir. Bu, mənim prinsipial mövqeyimdir”.
Ümummilli liderimiz təhsil sistemimizdə olan problemlərin optimal həlli məqsədilə 1998-ci il martın 30-da sərəncam ilə Təhsil Sahəsində İslahatlar üzrə Dövlət Komissiyası yaradılmasına göstəriş verdi. Təhsil islahatlarının əvvəlcədən düşünülüb müəyyən olunmuş nəticələr üzərində qurulmasını təsdiq edən ən mötəbər tarixi sənəd isə yaradılmış bu Dövlət Komissiyası tərəfindən hazırlanan və 1999-cu il iyunun 15-də Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə təsdiq olunan "Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində İslahat Proqramı" oldu. 1998-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin on birinci qurultayı keçirildi, hansı ki, bu, müstəqil Azərbaycan tarixində ilk qurultay idi. Xalqımızın böyük oğlu Heydər Əliyev qurultayda təhsil işçilərinin qarşısında duran vəzifələrin uğurlu həlli üçün əsl proqram xarakterli tarixi çıxış etdi. Qurultayda təhsil tariximizdə ilk dəfə Respublika Təhsil Şurası yaradıldı. Ulu Öndər 1999-cu il iyunun 15-də Təhsil Sahəsində İslahat Proqramını xüsusi sərəncamla təsdiq etdi və islahatların əsas məqsədini müəyyən etdi: “Təhsil sistemində islahatların əsas məqsədi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan təhsil sistemi dünya təhsil sisteminin standartlarına uyğunlaşdırılsın….On illərlə əldə etdiyimiz təhsil prinsipləri gözlənilməli və inkişaf etdirilməlidir. Əgər biz bu yolla gedəriksə, qısa bir zamanda Azərbaycanda təhsil sistemini dünya standartlarına çatdıra bilərik”. “Təhsil sahəsi xalqımızın bu günü, millətimizin, dövlətimizin gələcəyi üçün ən vacib bir sahədir” – deyən Ümummilli lider Azərbaycan təhsilinin dinamik inkişafını təmin edən bir sıra sənədlər imzaladı. “Azərbaycan Respublikasının təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında” 13 iyun 2000-ci il, “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” 18 iyun 2001-ci il, “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan Dili Günü (1 avqust) təsis edilməsi haqqında” 9 avqust 2001- ci il, “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanunun tətbiq edilməsi barədə” 2 yanvar 2003-cü il tarixli fərman və sərəncamlar təhsilimizin dünya standartları səviyyəsinə qaldırılmasında böyük rol oynadı.
Bununla yanaşı, Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyatının, coğrafiyasının öyrədilməsinə, mükəmməl dərsliklərin hazırlanmasına, Azərbaycan dilinin öyrədilməsinə, xüsusilə dövlət dili statusunda təbliğinə diqqət artırıldı. Təhsilimizin əsas məqsədi gənc nəslə, uşaqlara təhsil verib onları gələcəyə hazırlamaqdır. Ümummilli Lider bütün bu proseslərin kökündə ilk növbədə müəllimlərin rolunu xüsusi qeyd edir. “Bizim hər birimiz elmi dərəcəmizdən, biliyimizdən, təhsil səviyyəmizdən asılı olmayaraq, bütün nailiyyətlərimizə görə məktəbə, müəllimə borcluyuq. Hər birimizdə müəllimin hərarətli qəlbinin bir zərrəciyi var. Mən dünyada müəllimdən şərəfli ad tanımıram”. “İnsan təhsilinin əsasını orta məktəbdə alır… Əgər onun fundamental, köklü orta təhsili varsa, o, cəmiyyətdə özünə yer tapacaq, çalışacaq, …cəmiyyətimizin şüurlu üzvü olacaqdır… Amma orta məktəblər üçün bizim bir neçə şərtlərimiz vardır, onları həyata keçirməlidirlər. Ana dilini bilməlidirlər, ədəbiyyatımızı bilməlidirlər, bizim tariximizi bilməlidirlər, bizim mədəniyyətimizi bilməlidirlər”. Bu xüsusda 18 iyun 2002-ci il tarixində Naxçıvanda görkəmli realist rəssam Bəhruz Kəngərlinin muzeyinin açılış mərasimində geniş nitq söyləyən Prezident Heydər Əliyev yekunda öz müəllimini xatırlayaraq belə deyir: “Mən həmişə Naxçıvanda oxuduğum dövrü xatırlayıram, bu dövr mənim yadımdan heç vaxt çıxmayacaqdır. Ona görə də müəllimlərimin hamısı yadımdadır. Mən birinci gün sevdiyim müəllim Lətif Hüseynzadə ilə görüşdüm. Elə bil ki, dünən idi. O, Azərbaycan dili dərsi keçirdi, Azərbaycan ədəbiyyatı dərsi keçirdi. Məndən bəzən soruşurlar, axı siz təhsilinizin əsas hissəsini rus dilində almısınız, işlərinizin hamısı, demək olar ki, o dövrün tələblərinə görə rus dilində gedibdir. Bəs nə cür olubdur ki, Azərbaycan dilini bəzi azərbaycanlılar kimi unutmamısınız? - Onlar heç əvvəl də bilməyiblər ki, unutsunlar.
Belələri, xüsusilə, Bakıda çoxdur. Amma o illər Lətif müəllimin, təkcə Lətif müəllimin deyil, başqa müəllimlərimizin də bizə verdiyi dərslər, şəxsən mənə verdiyi dərslər və tövsiyələr bu günə qədər yadımdadır və bütün həyatımda həmişə mənə kömək edibdir”. Azərbaycan Müəllimlərinin qurultayındakı nitqində isə Ulu Öndər müəllim adının şərəfli olması barədə belə demişdir: “Doğrudur, siz məni də müəllim hesab edirsiniz. Burada müəyyən əsas var. Siz mənim təhsilimə əsaslanaraq bunu deyirsiniz: Mən 1939-cu ildə Naxçıvanda Pedaqoji Texnikumu bitirmişəm. Naxçıvan Pedaqoji Texnikumu məhz həmin dövrdə müəllim çatışmazlığına, ibtidai siniflərə, hətta orta məktəblərin 7-8-ci siniflərinə qədər dərs demək üçün müəllim olmadığına görə müəllim kadrları hazırlayırdı. Mən isə orta məktəbin 8-ci sinfini bitirdikdən sonra pedaqoji texnikuma daxil oldum. Məqsədim də o idi ki, müəllim olmaq, müəllim işləmək və ailəmə kömək etmək istəyirdim. … Pedaqoji texnikumun sonuncu kursunda bizə pedaqoji təcrübə dərsi verirdilər. Biz həftədə 2-3 dəfə gedib məktəblərin 2-ci, 3-cü, 4-cü siniflərində dərs deyirdik. Ona görə də mənim o vaxtdan dərs vermək təcrübəm olubdur…” Bütün bunları ümumiləşdirərək deyə bilərik ki, Heydər Əliyev böyük müəllim idi. O, Azərbaycan xalqına İlham Əliyev kimi siyasətçi yetişdirmişdir. Eyni zamanda cənab Prezident İlham Əliyev Ulu Öndərin təhsil sahəsindəki islahatlarını da uğurla davam etdirmişdir.
Dövlət müstəqilliyinin başlıca rəmzlərindən biri sayılan ana dilinə dövlət qayğısının daha da artırılmasını təmin etmək, Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti və elminin ən gözəl nümunələrini müasir dövrdə təbliğ etmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq məqsədilə Azərbaycan dilində əvvəllər kiril qrafikasında çap olunmuş əsərlərin latın qrafikası ilə yenidən nəşrinin kütləvi şəkildə həyata keçirilməsi zərurətini nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında sərəncamı imzalanmış və zəngin mədəni irsimizin ən gözəl nümunələri latın qarfikası ilə Azərbaycan oxucusuna təqdim edilmişdir.
Əsası Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan təhsil siyasətinin həyata keçirilməsində keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşmasını şərtləndirən amillər sırasında infrastrukturun rolu xüsusilə böyükdür. Uğurlu təhsil islahatlarının həyata keçirilməsində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun rəhbəri Mehriban Əliyevanın xidmətləri xüsusilə qeyd olunmalıdır. Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü, ilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən irimiqyaslı təhsil layihələri bu sahəyə böyük tövhə vermişdir.
Azərbaycan Respublikasında 2023-cü ilin “Heydər Əliyev İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 sentyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamının icrası ilə bağlı fəaliyyətlər çərçivəsində təhsil sahəsi də xüsusi yer tutmuşdur. Sərəncamin icrası ilə bağlı Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin Tədbirlər Planına əsasən ümumtəhsil müəssisələrində “Heydər Əliyev İli” ili çərçivəsində forum, konfrans, simpozium, “Dəyirmi masa”, “Açıq dərs” və seminarların, müxtəlif müsabiqələrin, sərgi və festivallar keçirilmişdir. BŞTİ-nin tabeliyindəki ümumi təhsil müəssisələrinin XI sinif şagirdlərinin iştirakı ilə “Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi” mövzusunda dərslər keçirilib. “Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi” mövzusunda dərslərin keçirilməsində əsas məqsəd Ümumilli lider Heydər Əliyevin ideya və prinsiplərinin, azərbaycançılıq məfkurəsinin gənc nəslə aşılanması məqəsdi daşımışdır. Ulu Öndərimiz, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu Heydər Əliyevin TÜRKSOY-un Bakıdakı toplantısı çərçivəsində keçirilən Türk dünyası yazıçılarının III qurultayında söylədiyi sözlər hər bir məqam üçün öz keçərliliyini qoruyur: “Xalqlarımızın böyük tarixini yenidən qiymətləndirmək, hər bir xalqın tarix boyu yaratdığı mənəvi dəyərləri, mədəniyyət abidələrini bütün xalqlar üçün doğma etmək bizim bu görüşlərin mərkəzində duran vəzifələrdir. Bizim köklərimiz bir dilə, bir mənəviyyata, bir dinə bağlı olduğuna görə çox dərindir və mənəvi dəyərlərimiz tarixin bütün mərhələlərində nə qədər çətinliklərlə rastlaşıbsa da, dayanmayıb, inkişaf edib. İndi isə türkdilli xalqların müstəqil dövlətləri olduğuna görə və bizim əlimizdə böyük imkanlar yarandığına görə bu prosesləri daha da gücləndirə, daha da mütəşəkkil edə bilərik. Bu, bizim borcumuzdur”. Türkdilli xalqların inteqrasiyası yolunda ümummilli liderin müəllifi olduğu təşəbbüslər bu gün geniş coğrafiyada əməkdaşlığa meydan açıb. Eyni təşəbbüslərdən irəli gələrək Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində olan ümumtəhsil müəssisələrində və eyni zamanda türk dövlətlərindən 14-16 yaşlı şagirdlərin iştirakı ilə Ortaq Türk Dünyası məktəblilərarası 2-ci tarix olimpiadası keçirilmişdir. Türk ölkələri arasında ilk dəfə keçirilmiş olimpiadanın təşkilində əsas məqsəd ortaq milli köklərimizlə, dəyərlərimizlə, mədəniyyətimizlə, dilimizin, dinimizin eyniliyi ilə sıx bağlı olduğumuz türk xalqlarının birliyinin təcəssümü, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, türk xalqları tarixinin hərtərəfli öyrənilməsi, ortaq mənəvi dəyərlərə sadiq gənclərin formalaşması prosesinə və qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafına dəstək verilməsindən ibarət olmuşdur.
Eyni zamanda qeyd etməliyəm ki, Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsindən sonra yeni yaradılan infarstrukturun frormalaşması ilə bağlı “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamında təhsil sahəsi də mühüm yer tutur. Sözügedən Dövlət Proqramı çərçivəsində, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə insan kapitalının inkişafı sahəsində sosial xidmətlər şəbəkəsinin yaradılması və maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, bölgədə məskunlaşacaq əhalinin keyfiyyətli səhiyyə və təhsil xidmətləri ilə təmin edilməsi, mədəniyyət və idman obyektlərinin bərpası və yenidən qurulması, məşğulluq imkanlarının artırılması məqsədilə fəal özünüməşğulluq proqramlarının həyata keçirilməsi və reabilitasiya müəssisələrinin qurulması planlaşdırılır. Belə ki, artıq işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə 2023-2024-cü tədris ilində 6 məktəb fəaliyyət göstərəcək. Bütün bunlar insan kapitalının formalaşdırılması müstəvisində yeni üfüqlər açır. Ümummili Lider Heydər Əliyevin Azərbaycanda peşəkar insan ehtiyatlarının formalşadırlmasına yönəlik təhsil siyasəti ölkəmizin aydın gələcəyə aparan yolun hərəkətverci qüvvəsinə çevrilmişdir.
Günay Qurbanova,
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin sektor müdiri
Baxış sayı: 435
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 06-10-2023 21:54 | Bölmə: Siyasət
Təhsil hər bir dövlətin, ölkənin, cəmiyyətin həyatının və fəaliyyətinin mühüm bir sahəsidir. Təhsil sahəsi elə bir sahədir ki, cəmiyyət üzvlərinin, əhalinin, demək olar, tam əksəriyyəti bu sistemlə bağlıdır. Azərbaycanda təhsil sisteminin tarixi böyükdür. Tarixi təcrübə göstərir ki, elmə, təhsilə yüksək qiymət verən dövlət başçıları həm öz ölkələrinin iqtisadi və mədəni yüksəlişini təmin edir, həm də mənsub olduqları xalqın mədəniyyətinə böyük tövhə vermiş olurlar. Bu mənada Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqımızın hərtərəfli inkişafına, xüsusən də milli təhsilin inkişafına göstərdiyi qayğı və diqqət özünəməxsusluğu ilə seçilir. Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri, görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin zəngin nəzəri irsində və möhtəşəm fəaliyyətində təhsil məsələləri xüsusi yer tutur. Ulu Öndərimiz ölkənin və xalqın taleyində, hərtərəfli tərəqqisində, uğurlar qazanmasında təhsilin xüsusi rolunu, əhəmiyyətini həmişə nəzərə almış, yüksək dəyərləndirmişdir.
Dahi rəhbər deyirdi: “Hər bir dövlət əgər istəyirsə ki, öz ölkəsinin inkişafını təmin etsin, öz millətinin elmini, mədəniyyətini dünya standartlarına çatdırsın, o mütləq, hər şeydən çox, təhsilə fikir verməlidir, təhsilin inkişafına səy göstərməlidir, təhsil üçün bütün imkanları yaratmalıdır”.Heç şübhəsiz ki, Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi 1969-cu ildən başlanan tarixi inkişaf mərhələsi bugünkü müasir Azərbaycanın inkişafının bünövrəsi kimi qəbul edilməlidir. Ulu Öndər Heydər Əliyev təhsilin cəmiyyətin inkişafındakı rolundan danışarkən belə deyir: “Bu təhsil sisteminin nə qədər dəyərli olduğunu ondan görmək olar ki, Azərbaycanda yüksək elmə, savada, biliyə, ixtisasa, malik insanlar var və onlar cəmiyyətin çox hissəsini təşkil edir. Əgər bunlar olmasaydı, Azərbaycanın iqtisadiyyatı belə inkişaf edə bilməzdi. Bunlar olmasaydı biz indi Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi idarə edə bilməzdik. Onları qiymətləndirmək lazımdır.”
Məhz dahi liderin məqsədyönlü təhsil siyasətinin nəticəsi idi ki, Azərbaycana rəhbərliyinin ilk dövründə 15 minə yaxın azərbaycanlı gənc sovetlər ölkəsinin nüfuzlu universitetlərində nadir ixtisaslar üzrə ali təhsil almışdılar. Bundan əlavə, onun gələcəyə yönəlmiş müdrik siyasəti nəticəsində Azərbaycanımızın yüksək səviyyəli kadr potensialının hazırlanması üçün hər il 400-500 azərbaycanlı gənc keçmiş SSRİ-nin hərbi ali məktəblərində təhsil almağa göndərilirdi. Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonrakı illərdə bütün sahələrdə olduğu kimi, milli təhsil sahəsində də bir sıra uğurlar əldə edilib. Şübhəsiz ki, Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycanda da ənənəsinə sadiq qalaraq milli təhsil quruculuğu sahəsində müasir dövrə uyğun olaraq, islahatların memarı və qurucusu oldu. Hakimiyyətə xilaskar missiyalı qayıdışı Azərbaycanın sosial-iqtisadi, siyasi və mədəni həyatının bütün sahələrində olduğu kimi, təhsil sahəsində də tənəzzülün qarşısını aldı, təlim-tərbiyə müəssisələrinin ahəngdar işi bərpa olundu, təhsil sisteminin müstəqil dövlətçilik prinsipləri əsasında qurulmasına tarixi şərait yarandı. 1993-cü ildən başlayaraq “Təhsil millətin gələcəyidir” deyən Ulu Öndərin tapşırığı ilə təhsilə dövlət qayğısı daha da artırıldı. Əvvəlcə 1-4-cü siniflər, sonra isə yuxarı siniflər üçün dərsliklər dövlət vəsaiti hesabına çap olunmağa başladı. Ulu Öndər deyirdi: “Məktəb, maarif, təhsil işi ilə həmişə sıx bağlı olmuşam… Hesab edirəm ki, cəmiyyət haradan olursa-olsun, nədən olursa-olsun kəsib təhsilə xərcləməli, gənc nəslin təhsilinə, müəllimə kömək etməlidir. Bu, mənim prinsipial mövqeyimdir”.
Ümummilli liderimiz təhsil sistemimizdə olan problemlərin optimal həlli məqsədilə 1998-ci il martın 30-da sərəncam ilə Təhsil Sahəsində İslahatlar üzrə Dövlət Komissiyası yaradılmasına göstəriş verdi. Təhsil islahatlarının əvvəlcədən düşünülüb müəyyən olunmuş nəticələr üzərində qurulmasını təsdiq edən ən mötəbər tarixi sənəd isə yaradılmış bu Dövlət Komissiyası tərəfindən hazırlanan və 1999-cu il iyunun 15-də Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə təsdiq olunan "Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində İslahat Proqramı" oldu. 1998-ci ildə Azərbaycan müəllimlərinin on birinci qurultayı keçirildi, hansı ki, bu, müstəqil Azərbaycan tarixində ilk qurultay idi. Xalqımızın böyük oğlu Heydər Əliyev qurultayda təhsil işçilərinin qarşısında duran vəzifələrin uğurlu həlli üçün əsl proqram xarakterli tarixi çıxış etdi. Qurultayda təhsil tariximizdə ilk dəfə Respublika Təhsil Şurası yaradıldı. Ulu Öndər 1999-cu il iyunun 15-də Təhsil Sahəsində İslahat Proqramını xüsusi sərəncamla təsdiq etdi və islahatların əsas məqsədini müəyyən etdi: “Təhsil sistemində islahatların əsas məqsədi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan təhsil sistemi dünya təhsil sisteminin standartlarına uyğunlaşdırılsın….On illərlə əldə etdiyimiz təhsil prinsipləri gözlənilməli və inkişaf etdirilməlidir. Əgər biz bu yolla gedəriksə, qısa bir zamanda Azərbaycanda təhsil sistemini dünya standartlarına çatdıra bilərik”. “Təhsil sahəsi xalqımızın bu günü, millətimizin, dövlətimizin gələcəyi üçün ən vacib bir sahədir” – deyən Ümummilli lider Azərbaycan təhsilinin dinamik inkişafını təmin edən bir sıra sənədlər imzaladı. “Azərbaycan Respublikasının təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında” 13 iyun 2000-ci il, “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” 18 iyun 2001-ci il, “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan Dili Günü (1 avqust) təsis edilməsi haqqında” 9 avqust 2001- ci il, “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanunun tətbiq edilməsi barədə” 2 yanvar 2003-cü il tarixli fərman və sərəncamlar təhsilimizin dünya standartları səviyyəsinə qaldırılmasında böyük rol oynadı.
Bununla yanaşı, Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyatının, coğrafiyasının öyrədilməsinə, mükəmməl dərsliklərin hazırlanmasına, Azərbaycan dilinin öyrədilməsinə, xüsusilə dövlət dili statusunda təbliğinə diqqət artırıldı. Təhsilimizin əsas məqsədi gənc nəslə, uşaqlara təhsil verib onları gələcəyə hazırlamaqdır. Ümummilli Lider bütün bu proseslərin kökündə ilk növbədə müəllimlərin rolunu xüsusi qeyd edir. “Bizim hər birimiz elmi dərəcəmizdən, biliyimizdən, təhsil səviyyəmizdən asılı olmayaraq, bütün nailiyyətlərimizə görə məktəbə, müəllimə borcluyuq. Hər birimizdə müəllimin hərarətli qəlbinin bir zərrəciyi var. Mən dünyada müəllimdən şərəfli ad tanımıram”. “İnsan təhsilinin əsasını orta məktəbdə alır… Əgər onun fundamental, köklü orta təhsili varsa, o, cəmiyyətdə özünə yer tapacaq, çalışacaq, …cəmiyyətimizin şüurlu üzvü olacaqdır… Amma orta məktəblər üçün bizim bir neçə şərtlərimiz vardır, onları həyata keçirməlidirlər. Ana dilini bilməlidirlər, ədəbiyyatımızı bilməlidirlər, bizim tariximizi bilməlidirlər, bizim mədəniyyətimizi bilməlidirlər”. Bu xüsusda 18 iyun 2002-ci il tarixində Naxçıvanda görkəmli realist rəssam Bəhruz Kəngərlinin muzeyinin açılış mərasimində geniş nitq söyləyən Prezident Heydər Əliyev yekunda öz müəllimini xatırlayaraq belə deyir: “Mən həmişə Naxçıvanda oxuduğum dövrü xatırlayıram, bu dövr mənim yadımdan heç vaxt çıxmayacaqdır. Ona görə də müəllimlərimin hamısı yadımdadır. Mən birinci gün sevdiyim müəllim Lətif Hüseynzadə ilə görüşdüm. Elə bil ki, dünən idi. O, Azərbaycan dili dərsi keçirdi, Azərbaycan ədəbiyyatı dərsi keçirdi. Məndən bəzən soruşurlar, axı siz təhsilinizin əsas hissəsini rus dilində almısınız, işlərinizin hamısı, demək olar ki, o dövrün tələblərinə görə rus dilində gedibdir. Bəs nə cür olubdur ki, Azərbaycan dilini bəzi azərbaycanlılar kimi unutmamısınız? - Onlar heç əvvəl də bilməyiblər ki, unutsunlar.
Belələri, xüsusilə, Bakıda çoxdur. Amma o illər Lətif müəllimin, təkcə Lətif müəllimin deyil, başqa müəllimlərimizin də bizə verdiyi dərslər, şəxsən mənə verdiyi dərslər və tövsiyələr bu günə qədər yadımdadır və bütün həyatımda həmişə mənə kömək edibdir”. Azərbaycan Müəllimlərinin qurultayındakı nitqində isə Ulu Öndər müəllim adının şərəfli olması barədə belə demişdir: “Doğrudur, siz məni də müəllim hesab edirsiniz. Burada müəyyən əsas var. Siz mənim təhsilimə əsaslanaraq bunu deyirsiniz: Mən 1939-cu ildə Naxçıvanda Pedaqoji Texnikumu bitirmişəm. Naxçıvan Pedaqoji Texnikumu məhz həmin dövrdə müəllim çatışmazlığına, ibtidai siniflərə, hətta orta məktəblərin 7-8-ci siniflərinə qədər dərs demək üçün müəllim olmadığına görə müəllim kadrları hazırlayırdı. Mən isə orta məktəbin 8-ci sinfini bitirdikdən sonra pedaqoji texnikuma daxil oldum. Məqsədim də o idi ki, müəllim olmaq, müəllim işləmək və ailəmə kömək etmək istəyirdim. … Pedaqoji texnikumun sonuncu kursunda bizə pedaqoji təcrübə dərsi verirdilər. Biz həftədə 2-3 dəfə gedib məktəblərin 2-ci, 3-cü, 4-cü siniflərində dərs deyirdik. Ona görə də mənim o vaxtdan dərs vermək təcrübəm olubdur…” Bütün bunları ümumiləşdirərək deyə bilərik ki, Heydər Əliyev böyük müəllim idi. O, Azərbaycan xalqına İlham Əliyev kimi siyasətçi yetişdirmişdir. Eyni zamanda cənab Prezident İlham Əliyev Ulu Öndərin təhsil sahəsindəki islahatlarını da uğurla davam etdirmişdir.
Dövlət müstəqilliyinin başlıca rəmzlərindən biri sayılan ana dilinə dövlət qayğısının daha da artırılmasını təmin etmək, Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti və elminin ən gözəl nümunələrini müasir dövrdə təbliğ etmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq məqsədilə Azərbaycan dilində əvvəllər kiril qrafikasında çap olunmuş əsərlərin latın qrafikası ilə yenidən nəşrinin kütləvi şəkildə həyata keçirilməsi zərurətini nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında sərəncamı imzalanmış və zəngin mədəni irsimizin ən gözəl nümunələri latın qarfikası ilə Azərbaycan oxucusuna təqdim edilmişdir.
Əsası Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan təhsil siyasətinin həyata keçirilməsində keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşmasını şərtləndirən amillər sırasında infrastrukturun rolu xüsusilə böyükdür. Uğurlu təhsil islahatlarının həyata keçirilməsində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun rəhbəri Mehriban Əliyevanın xidmətləri xüsusilə qeyd olunmalıdır. Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü, ilə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən irimiqyaslı təhsil layihələri bu sahəyə böyük tövhə vermişdir.
Azərbaycan Respublikasında 2023-cü ilin “Heydər Əliyev İli” elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 sentyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamının icrası ilə bağlı fəaliyyətlər çərçivəsində təhsil sahəsi də xüsusi yer tutmuşdur. Sərəncamin icrası ilə bağlı Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin Tədbirlər Planına əsasən ümumtəhsil müəssisələrində “Heydər Əliyev İli” ili çərçivəsində forum, konfrans, simpozium, “Dəyirmi masa”, “Açıq dərs” və seminarların, müxtəlif müsabiqələrin, sərgi və festivallar keçirilmişdir. BŞTİ-nin tabeliyindəki ümumi təhsil müəssisələrinin XI sinif şagirdlərinin iştirakı ilə “Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi” mövzusunda dərslər keçirilib. “Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi” mövzusunda dərslərin keçirilməsində əsas məqsəd Ümumilli lider Heydər Əliyevin ideya və prinsiplərinin, azərbaycançılıq məfkurəsinin gənc nəslə aşılanması məqəsdi daşımışdır. Ulu Öndərimiz, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu Heydər Əliyevin TÜRKSOY-un Bakıdakı toplantısı çərçivəsində keçirilən Türk dünyası yazıçılarının III qurultayında söylədiyi sözlər hər bir məqam üçün öz keçərliliyini qoruyur: “Xalqlarımızın böyük tarixini yenidən qiymətləndirmək, hər bir xalqın tarix boyu yaratdığı mənəvi dəyərləri, mədəniyyət abidələrini bütün xalqlar üçün doğma etmək bizim bu görüşlərin mərkəzində duran vəzifələrdir. Bizim köklərimiz bir dilə, bir mənəviyyata, bir dinə bağlı olduğuna görə çox dərindir və mənəvi dəyərlərimiz tarixin bütün mərhələlərində nə qədər çətinliklərlə rastlaşıbsa da, dayanmayıb, inkişaf edib. İndi isə türkdilli xalqların müstəqil dövlətləri olduğuna görə və bizim əlimizdə böyük imkanlar yarandığına görə bu prosesləri daha da gücləndirə, daha da mütəşəkkil edə bilərik. Bu, bizim borcumuzdur”. Türkdilli xalqların inteqrasiyası yolunda ümummilli liderin müəllifi olduğu təşəbbüslər bu gün geniş coğrafiyada əməkdaşlığa meydan açıb. Eyni təşəbbüslərdən irəli gələrək Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində olan ümumtəhsil müəssisələrində və eyni zamanda türk dövlətlərindən 14-16 yaşlı şagirdlərin iştirakı ilə Ortaq Türk Dünyası məktəblilərarası 2-ci tarix olimpiadası keçirilmişdir. Türk ölkələri arasında ilk dəfə keçirilmiş olimpiadanın təşkilində əsas məqsəd ortaq milli köklərimizlə, dəyərlərimizlə, mədəniyyətimizlə, dilimizin, dinimizin eyniliyi ilə sıx bağlı olduğumuz türk xalqlarının birliyinin təcəssümü, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, türk xalqları tarixinin hərtərəfli öyrənilməsi, ortaq mənəvi dəyərlərə sadiq gənclərin formalaşması prosesinə və qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafına dəstək verilməsindən ibarət olmuşdur.
Eyni zamanda qeyd etməliyəm ki, Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsindən sonra yeni yaradılan infarstrukturun frormalaşması ilə bağlı “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamında təhsil sahəsi də mühüm yer tutur. Sözügedən Dövlət Proqramı çərçivəsində, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə insan kapitalının inkişafı sahəsində sosial xidmətlər şəbəkəsinin yaradılması və maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, bölgədə məskunlaşacaq əhalinin keyfiyyətli səhiyyə və təhsil xidmətləri ilə təmin edilməsi, mədəniyyət və idman obyektlərinin bərpası və yenidən qurulması, məşğulluq imkanlarının artırılması məqsədilə fəal özünüməşğulluq proqramlarının həyata keçirilməsi və reabilitasiya müəssisələrinin qurulması planlaşdırılır. Belə ki, artıq işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə 2023-2024-cü tədris ilində 6 məktəb fəaliyyət göstərəcək. Bütün bunlar insan kapitalının formalaşdırılması müstəvisində yeni üfüqlər açır. Ümummili Lider Heydər Əliyevin Azərbaycanda peşəkar insan ehtiyatlarının formalşadırlmasına yönəlik təhsil siyasəti ölkəmizin aydın gələcəyə aparan yolun hərəkətverci qüvvəsinə çevrilmişdir.
Günay Qurbanova,
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin sektor müdiri
Baxış sayı: 435
Bölməyə aid digər xəbərlər
Bu gün, 11:17
FT: AB Xarici İşlər Rəhbəri Kaja Kallas uğursuzluqlar arasında səlahiyyətlərindən məhrum edilə bilər
Dünən, 18:44
Dövlət Duması ABŞ-ın aqressiv siyasətinə məruz qalan Kubaya dəstəyin vacibliyini qeyd etdi
9-06-2026, 21:34
Ermənistanda iş adamı Karapetyanın daha iki əməkdaşı həbs edilib
9-06-2026, 21:03
Rusiya Ermənistan seçkilərinin nəticələrini tanımamağı təklif edib
9-06-2026, 20:46
Lavrov KTMT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclasında iştirak etmək üçün Kazana gəlib
9-06-2026, 09:43
Qərb Ukraynaya "Oreşnik" raket zərbəsindən sonra Odessada panikaya düşdüyünü bildirdi
8-06-2026, 18:19
Lavrov hər kəsi Putinin danışıqlar və Xüsusi Əməliyyat Qüvvələri (XƏQ) haqqında dediklərinə ciddi yanaşmağa çağırdı
8-06-2026, 17:34
Ukrayna Avropa Birliyindən 2,8 milyard avroluq yeddinci tranşı aldı
8-06-2026, 09:56
Polyanski: "ATƏT üzvləri Avropa İttifaqının mövqeyinə görə Rusiya ilə dialoq apara bilmirlər"
8-06-2026, 09:54
Səslərin yarısından çoxu sayıldıqdan sonra Paşinyanın partiyası səslərin 50%-dən azını toplayıb
7-06-2026, 08:09
Çin Belarusun suverenliyinin müdafiəsində ona dəstək olmağa hazır olduğunu bəyan edib
4-06-2026, 23:12
Putin: "Rusiya-Hindistan-Çin əlaqəsi hər kəsə kömək edir"
4-06-2026, 16:03
Medvedev Qərb elitalarına etimadsızlığa çağırdı
3-06-2026, 08:00
Rusiyaya Avropa İttifaqına Tramp kimi yanaşmağı tövsiyə edir
2-06-2026, 21:17
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Londonun Avropanı Rusiya ilə münaqişəyə cəlb etməyə çalışdığını bildirib
1-06-2026, 17:28
Medvedev Paşinyana Leon Trotskinin sonunu xatırlatdı
31-05-2026, 21:05
Bütün Ermənilərin Katolikosu Ermənistanda ədalətli seçkilərə çağırır
31-05-2026, 17:04
Peskov AB-nin "Qırmızı xətlər"lə bağlı müzakirələrini dayandırdı
31-05-2026, 16:37
Ermənistanda hakimiyyət orqanları kilsəni zəiflətməyə çalışır
31-05-2026, 16:25
Putin Qazaxıstanda keçirilən AİB sammiti çərçivəsində Kuba nümayəndə heyəti ilə danışıb
30-05-2026, 15:54
Voronin Maya Sandunun seçki kampaniyasını xaricdəki seçki məntəqələrində seçki saxtakarlığında günahlandırdı
30-05-2026, 11:41
Rusiya Norveçin təhdid planlarına cavab verəcəyinə söz verib
30-05-2026, 11:30
"JW": Ukrayna üçün maliyyələşdirmə ilə bağlı AB fikir ayrılıqları
29-05-2026, 23:04
Qarabağda reallaşan inkişaf modelinin mərkəzində isə insan amili, milli həmrəylik dayanır-Könül Nurullayeva
29-05-2026, 14:19
Krım Zelenskinin məktubunda Trampdan nə istəməli olduğunu izah etdi
29-05-2026, 12:44
MDB-nin baş katibi Lebedev Paşinyanın AİB sammitində iştirak etməməsinin səbəbini izah etdi
29-05-2026, 12:35
Lebedev: Moldova MDB-dən çıxarkən 102 müqavilənin tərəfi olaraq qalmaq istəyini bildirdi
28-05-2026, 17:53
Zaxarova: "Yerevanın Rusiya Federasiyasından müşahidəçiləri akkreditasiya etməkdən imtina etməsi səhv başa düşülür"
28-05-2026, 09:27
Milli birlik sayəsində Azərbaycan öz müstəqilliyini daha da möhkəmləndirib-Könül Nurullayeva
27-05-2026, 19:04
Paşinyan bildirib ki, Ermənistan varlanmağı planlaşdırdığı üçün yüksək qiymətlərdən qorxmur
27-05-2026, 18:26
Fransa Xarici İşlər Nazirliyi Kiyevdən təxliyə xəbərlərindən sonra Rusiya səfirini çağırdı
27-05-2026, 00:28
Vüqar Rəhimzadə: "Ulu Öndər Azərbaycanın müstəqilliyini əbədi etdi"
26-05-2026, 14:30
Polşanın Kiyevdən diplomatlarını təxliyə etmək planı yoxdur
26-05-2026, 13:46
Çexiya Respublikasının müvəqqəti işlər vəkili Rusiya Xarici İşlər Nazirliyində 10 dəqiqəlik səfərdə olub
24-05-2026, 16:44
Paşinyan Ermənistanla Aİ arasında vizasız səyahətin tətbiq olunma müddəti barədə danışdı
24-05-2026, 16:34
Kallas Kiyevə "Oreşnik" hava hücumundan sonra Rusiyaya qarşı yeni AB sanksiyalarını açıqladı
24-05-2026, 16:21
Rusiya Qərbin reaksiyasına səbəb olmaq üçün nüvə təlimləri keçirmir