Zaman bəzən insanı yorur, bəzən də unudur. Amma elə nadir şəxsiyyətlər var ki, onlar zamanı yorur, illəri öz əməlləri ilə bəzəyir, ömrün hər anına silinməz izlər həkk edirlər. Biz bu monoqrafiyada məhz belə bir ömrün – həm könüllərə yol tapan həssas bir şairin, həm də tarixin tozlu səhifələrini vərəqləyən fədakar bir alimin ömür yoluna işıq tutmağa çalışacağıq. Bu, professor Vüqar Əhmədin ömür və sənət dastanıdır.
Uca Allah bəzi insanlara istedadı damla-damla, bəzilərinə isə bir ümman qədər bəxş edir. Vüqar Əhməd o şanslı və zəhmətkeş insanlardandır ki, onun ruhunda şair ilhamı ilə alim dəqiqliyi qeyri-adi bir harmoniya yaradıb. Çoxları üçün bir-birinə zidd görünən bu iki sahə – bədii təxəyyül ilə elmi təfəkkür onun varlığında elə gözəl birləşib ki, ortaya çıxan mənzərə heyranlıq doğurmaya bilmir. O, arxivlərin soyuq rəflərində mətbuat tariximizin itmiş incilərini axtararkən də bir alim titizliyi nümayiş etdirir, uca bir səhnədən səslənən həzin mahnının misralarını yazarkən də xalqın qəlbinin döyüntüsünü tutur.
Bu yazı sadəcə bir bioqrafiya deyil. Bu, Bakının qədim və bərəkətli torpağında boy boylayan, əsl-nəcabətindən gələn o mənəvi ucalığı qoruyub saxlayan, milli dəyərlərə sadiq bir ziyalının daxili dünyasına səyahətdir. Vüqar Əhməd sənəti həm də bir örnəkdir: atadan övlada keçən sənət eşqinin, ocaq tərbiyəsinin və milli musiqimizə göstərilən sonsuz sevginin əyani sübutudur. Onun misralarında döyünən ürək, bu gün qızı Almaxanımın ifasında muğamın və təsniflərin ruhuna köçərək bütün dünyanı dolaşır.
Biz bu səhifələrdə bir insanın cəmiyyətə, elmə və sənətə verdiyi töhfələri bəzəkli cümlələrlə deyil, onun həyatının təbii axarı, yaşadıqları və yaratdıqları ilə oxucuya çatdırmağı qarşımıza məqsəd qoyduq. Çünki Vüqar Əhmədin öz dili də, ruhu da hər zaman sadə, səmimi və xalqa yaxın olub.
Gəlin, sözün və elmin bu nurlu dünyasına birlikdə qədəm qoyaq.
Hər bir sənətkarın, alimin taleyi onun doğulduğu evdən, aldığı ailə tərbiyəsindən və uşaqlıq yaddaşından başlayır. Professor Vüqar Əhmədin də daxili dünyasını, gələcəkdə qazanacağı böyük uğurların təməlini məhz böyüdüyü o nurlu ocaq formalaşdırmışdır. Bakının o özünəməxsus ab-havası olan mühitində boya-başa çatan bu balaca uşaq, əslində çox böyük mənəvi sərvətin içində göz açmışdı.
Gələcəkdə hər kəsin heyranlıqla dinləyəcəyi o ecazkar səsin sahibi – Almaxanım Əhmədli adı əslində bu ailəyə təsadüfən gəlməmişdi. Vüqar Əhməd öz övladına canından çox sevdiyi müqəddəs bir insanın – anasının adını vermişdi.
Almaxanım ana bu evdə təkcə bir ana deyil, həm də mənəviyyatın, saflığın və imanın rəmzi idi. O, olduqca mömin, qəlbi Allah sevgisiylə döyünən, halal-harama son dərəcə diqqət edən bir Azərbaycan qadını idi. Evdə hər zaman Quranın nuru, duaların həzinliyi duyulurdu. Balaca Vüqarın qəlbinə insanlıq sevgisini, halallığı və yaradılışa olan heyranlığı məhz anası aşılamışdı. Almaxanım ananın dilindən düşməyən dualar, onun xeyirxahlığı və təmkinli xarakteri oğlunun həm şairlik duyğularını oyatmış, həm də gələcək şəxsiyyətinin bünövrəsini qoymuşdur.
Ailənin dirəyi, Vüqar Əhmədin ilk qəhrəmanı və idealı isə atası Mahmud-Mikayıl idi. Mahmud-Mikayıl kişi sadə bir insan olmaqla bərabər, həm də bu vətən üçün canından keçməyə hazır olan bir döyüşçü idi.
O, ağır müharibə yollarından keçmiş, canını və sağlamlığını cəbhədə qoymuş müharibə əlili və veteranı idi. Sinəsində gəzdirdiyi medallar qədər, bədənində daşıdığı qəlpələrin də bir tarixi vardı. Mahmud-Mikayıl kişi müharibənin o amansız və dəhşətli üzünü görmüş, amma ruhundakı mərhəməti, dik duruşu əsla itirməmişdi. O, övladına vətənpərvərliyi hansısa kitablardan oxuyaraq deyil, öz şəxsi nümunəsiylə öyrədirdi. Müharibə veteranı olan bu məğrur atanın nizam-intizamı, ailəsinə olan sonsuz sevgisi və vətən sevdası Vüqar Əhmədin qanına, canına elə o uşaq yaşlarından hopmuşdu.
İllər keçəcək, balaca Vüqar böyüyüb böyük bir alim və sevilən bir şair olacaqdı. Amma harada olmasından, hansı zirvəni fəth etməsindən asılı olmayaraq, o həmişə anasının mömin baxışlarındakı nuru və atasının veteran qürurunu özüylə daşıyacaqdı.
İllər bir-birini əvəzlədikcə, o nurlu ocaqda böyüyən balaca Vüqar artıq məktəb yaşına çatmışdı. Onun həyatında yeni və olduqca mühüm bir dövr – elmə, kitaba, dərk etməyə doğru ilk addımlarını atacağı məktəb illəri başlayırdı. Taledən ona pay düşən təhsil ocağı isə Bakının zəngin ənənələri olan 18 nömrəli məktəbi oldu. Bu məktəbin qapısından içəri qədəm qoyduğu ilk gündən balaca Vüqar həm müəllimlərinin, həm də sinif yoldaşlarının diqqətini çəkməyi bacardı. Çünki o, məktəbə sadəcə oxumaq üçün gəlməmişdi; onun qəlbində sonsuz bir öyrənmək eşqi, bilik həvəsi vardı. Təsadüfi deyil ki, 18 nömrəli məktəbin divarları arasında keçən hər il onun gündəliyində və şəhadətnaməsində yalnız ən yüksək qiymətlərlə – “əla”larla möhürlənirdi. O, dərslərini sadəcə əzbərləyən bir şagird deyildi, keçilən hər mövzunun dərinliyinə varmağa çalışan, hər suala məntiqli və fərqli cavab tapan əsl bir əlaçı idi. Bu əlaçılığın və uğurun arxasında isə təbii ki, ocaqdan gələn tərbiyə və ciddi intizam dayanırdı. Anası Almaxanım xanımın duaları, halallıq dərsləri və atası Mahmud-Mikayıl kişinin cəbhə yollarından süzülüb gələn iradəsi məktəbli Vüqarın ən böyük rəhbəri idi. Atası bir müharibə veteranı kimi ona vaxtın qədrini bilməyi, nizam-intizamı aşılamışdısa, anası da hər səhər onu məktəbə xeyir-dua ilə yola salır, qəlbinə mənəvi təmizlik toxumları əkirdi.
Məktəb illərində Vüqar Əhməd həm də qiraətə xüsusi maraq göstərirdi. Dərsliklərinin sərhədlərini çoxdan aşmışdı; hələ o yaşlarında klassiklərin əsərlərini oxuyur, mütaliəyə saatlar ayırırdı. Müəllimləri onun bu fitri istedadını, ədəbiyyata, sözə olan sevgisini dərhal hiss etmişdilər. 18 nömrəli məktəbin divarları arasında keçən hər gün onu gələcəyin böyük aliminə və şairinə çevirən bir məktəb idi. O, təkcə riyazi düsturları, coğrafi xəritələri deyil, həm də həyatın ən gözəl dərslərini burada, öz zəhməti və əlaçı mütaliəsi ilə öyrənirdi. 18 nömrəli məktəbin sinif otaqlarında yalnız dərsliklərin vərəqləri çevrilmirdi, həm də gələcəyin böyük sənətkarının gizli dünyası çiçək açırdı. Vüqar Əhməd hələ orta məktəbin yuxarı siniflərində oxuyarkən həmyaşıdlarından yalnız dərs əlaçısı kimi deyil, həm də daxilindən gələn dərin yaradıcılıq eşqi ilə fərqlənirdi. Həmin yeniyetməlik çağlarında o, şeirlə yanaşı, nəsrin də sehrinə qapılmışdı.
Onun hələ o yaşlarda qələmə aldığı kiçik həcmli hekayələr həm dili, həm də daşıdığı məna yükü ilə heyrət doğururdu. Bu hekayələrdə bir yeniyetmənin hiss edə bilməyəcəyi qədər dərin insan psixologiyası, həyatın fəlsəfəsi gizlənmişdi. Balaca bir mətndə o qədər böyük həqiqətləri, xeyirxahlıq və insanlıq dərslərini sığışdırırdı ki, oxuyanlar bu istedadın haradan süzülüb gəldiyini aydın hiss edirdilər. Çünki bu hekayələrin əsas qaynağı yenə də böyüdüyü o nurlu ocaq idi.
Yuxarı sinif şagirdi Vüqar, anasının sonsuz mərhəmətindən, imanın o gözəl saflığından və müharibə veteranı olan atasının dəyanətindən süzülüb gələn hər bir mənəvi duyğunu sətirlərə çevirirdi. Onun kiçik hekayələrindəki qəhrəmanlar xeyirxahlığın, halallığın, vətən sevgisinin və mənəvi ucalığın tərənnümçüsü idilər. O, ətrafında baş verənləri çox iti bir müşahidə qabiliyyəti ilə süzgəcdən keçirir və sanki kiçik bir kətana böyük bir dünya mənzərəsi çəkirdi.Məktəb illərində yazılan bu mənalı hekayələr əslində bir başlanğıc idi. Bu cücərtilər illər sonra böyük bir alimin elmi monoqrafiyalarına və xalqın sevgisini qazanan nəğməkar bir şairin dastanına çevriləcəkdi. Bu kiçik hekayələr onun həm bir nasir kimi bədii dilinin formalaşmasında, həm də dünyaya baxışında təməl daşı rolunu oynadı. Məktəb illərindəki o parlaq qığılcım gənclik çağlarında böyük bir elm məşəlinə çevrildi. 18 nömrəli məktəbdə qazandığı o böyük uğurlar, əlaçı mütaliəsi Vüqar Əhmədi gələcəyin ən nüfuzlu elm ocaqlarından birinə – Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə (o zamankı Pedaqoji İnstituta) gətirib çıxardı. Bura onun üçün sadəcə bir ali məktəb deyil, həm də ədəbiyyatın, dilin və elmin dərinliklərinə baş vuracağı əsl sənət məbədi idi. Məktəbdə dərslərinə göstərdiyi o ciddi yanaşma, məsuliyyət və öyrənmək eşqi tələbəlik illərində də zərrə qədər azalmadı, əksinə, daha da alovlandı. O, auditoriyalarda sadəcə mühazirə dinləyən bir gənc deyildi; hər mövzunu təhlil edən, professorlarla elmi mübahisələrə girən və öz fərqli baxış bucağı ilə seçilən bir tələbə idi
Pedaqoji Universitetdə oxuduğu illərdə Vüqar Əhməd öz çalışqanlığı, iti zəkası və səmimiyyəti ilə müəllim heyətinin ən çox sevdiyi tələbələrdən birinə çevrildi. O dövrün böyük elm adamları, professorları gənc Vüqarın simasında gələcəyin fədakar alimini görürdülər. O, bütün imtahanlardan ən yüksək qiymətləri alır, elmi dərnəklərdə fəal iştirak edir və hər addımında ailəsindən – müharibə veteranı olan atasından və mömin anasından aldığı o daxili intizamı qoruyub saxlayırdı.
Bu böyük zəhmətin, gecəli-gündüzlü mütaliələrin və elmə olan sonsuz sevginin nəticəsi çox gecikmədi. Vüqar Əhməd Pedaqoji Universiteti hamının həsəd apardığı, böyük fəxr və qürur mənbəyi olan fərqlənmə diplomu (qırmızı diplom) ilə bitirdi. O dönəmdə qırmızı diplom almaq təkcə dərslərdən “5” almaq demək deyildi; bu, həm də sarsılmaz bir iradənin, elmi fədakarlığın və gələcəyə atılan möhkəm addımların rəsmi möhürü idi. Universiteti belə bir möhtəşəm uğurla başa vurması onun gələcəkdə fəth edəcəyi böyük elmi zirvələrin – elmlər doktoru və professor adlarının ən etibarlı təməli oldu
İstedadlı gəncin ruhundakı coşqu yalnız sözlə məhdudlaşmırdı. Çünki onun böyüdüyü mühitdə, qanında və genində həm də ecazkar bir musiqi duyumu çağlayırdı. Hələ 18 nömrəli orta məktəbdə oxuduğu illərdə gənc Vüqar zamanını yalnız dərslərinə, kiçik həcmli hekayələr yazmağa ayırmırdı. O, eyni zamanda sənətin ən çətin və dərin qatlarından biri olan musiqi üzrə də sistemli təhsil almağa başlamışdı.
Tam yeddi il davam edən bu musiqi təhsili onun gələcək taleyində, bədii təxəyyülünün formalaşmasında müstəsna bir rol oynadı. Yeddi il boyunca o, notların sirrini öyrəndi, melodiyaların daxili riyaziyyatını və harmoniyasını qavradı. Musiqi məktəbində keçirdiyi hər bir gün gənc Vüqara sözün yalnız kağız üzərində yazılan bir mətn olmadığını, həm də bir ritmə, ruha və ahəngə malik olduğunu öyrədirdi. Bu dərslər onun daxilindəki gizli nəğmələri oyatdı.
Məhz bu yeddi illik musiqi bazası Vüqar Əhmədin gələcəkdə sadəcə şeir yazan bir şair yox, əsl nəğməkar şair kimi parlamasına bir vəsilə oldu. Çox şairlər gözəl misralar yazsalar da, onların əsərlərinə musiqi bəstələmək hər zaman asan olmur. Lakin Vüqar Əhməd musiqinin dilini, vuruşlarını və ritmini dərindən bildiyi üçün onun yazdığı şeirlər elə ilk oxunuşdan bir melodiya kimi səslənirdi. O, kəlmələri musiqinin xanələrinə elə ustadlıqla yerləşdirirdi ki, bəstəkarlar onun sözlərinə müraciət edərkən heç bir çətinlik çəkmirdilər Bu təhsil həm də ona öz daxilində bəstələnən musiqiləri üzə çıxarmaq cəsarəti verdi. O, gələcəkdə yüzlərlə sevilən mahnının sözlərini yazmaqla bərabər, həm də bəzilərinin elə musiqisini də özü bəstələyəcəkdi. Beləliklə, məktəb illərində alınan o yeddi illik musiqi dərsləri gənc Vüqarın gələcək fəaliyyətində həm elmi dəqiqliyə, həm bədii zənginliyə, həm də əbədi yaşayacaq nəğməkar bir ömrə açılan ən böyük qapı oldu. Pedaqoji Universiteti hamının heyran qaldığı o qırmızı diplomla bitirən kimi, Vüqar Əhməd elm yolunda daha bir böyük və qətiyyətli addım atdı. O, heç zaman qazanılan uğurlarla kifayətlənən insanlardan deyildi. Daxilindəki öyrənmək və araşdırmaq eşqi onu dərhal aspiranturaya gətirib çıxardı. Taledən bəxtinə düşən elmi rəhbəri isə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında öz sözünü demiş, böyük nüfuz sahibi olan professor Xeyrulla Məmmədov oldu. Bu iki böyük ziyalının elmi əməkdaşlığı çox keçmədən öz bəhrəsini verdi. Vüqar Əhməd hər iki xalqın bədii xəzinəsinə dərindən bələd olan bir mütəxəssis kimi “Rus və Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı” mövzusunda dissertasiya müdafiə etdi. Olduqca çətin, həm də çox həssas olan bu mövzunu mükəmməl şəkildə araşdıraraq elmlər namizədi alimlik dərəcəsinə yüksəldi. Bu nailiyyət onun gələcəkdə fəth edəcəyi böyük professorluq zirvəsinin ən möhkəm təməl daşlarından biri oldu.Elmi axtarışlar gənc alimin vaxtını tam alsa da, o, ruhundakı musiqi eşqindən və yaradıcılıq coşqundan əsla uzaqlaşmırdı. Məhz elə bu dönəmlərdə onun həyatının daha bir maraqlı və unudulmaz səhifəsi açıldı. O, Azərbaycan Dövlət Radiosunun musiqi şöbəsində fəaliyyətə başladı. Bu sehrli səs məbədində Vüqar Əhməd əvvəlcə kiçik redaktor kimi işə qəbul olundu, çox qısa zamanda öz istedadı və zəhmətkeşliyi ilə fərqlənərək redaktor vəzifəsinə qədər ucaldı. Radioda çalışmaq onun üçün sadəcə bir iş deyil, əsl bir yaradıcılıq meydanı idi.
Dövlət Radiosunun musiqi şöbəsində çalışdığı illərdə Vüqar Əhməd sənət dünyasının ən uca zirvələri ilə təmasda oldu. O, burada dövrün ən böyük musiqiçiləri, ustad xanəndələri, xalq artistləri və əməkdar artistləri ilə yaxından ünsiyyət qurdu. Şair qəlbi və musiqi təhsili ona sənət adamlarının daxili dünyasını, onların nəcib və həssas ruhunu hamıdan yaxşı anlamaq imkanı verirdi. O, bu ustad sənətkarlara qarşı hər zaman xüsusi bir qayğı, hörmət və ehtiramla yanaşırdı. Radiodakı vəzifəsindən və imkanlarından istifadə edərək, xalqın sevimli sənətkarlarının qızıl fondda qorunan nadir lent yazılarını tez-tez radiomuzun efir dalğalarında səsləndirir, onların sənətini yaşadır və gələcək nəsillərə tanıdırıqdı. Bu həm ustadlara bir vəfa borcu idi, həm də gənc redaktorun musiqimizə göstərdiyi təmənnasız xidmət idi. Radiodakı o parlaq və fədakar fəaliyyəti rəhbərliyin də gözündən yayınmadı. Onun necə əvəzolunmaz bir işçi, təmiz qəlbli bir mütəxəssis olduğunu görən rəhbərlik Vüqar Əhmədi Dövlət Televiziyasına daha məsuliyyətli bir vəzifəyə dəvət etdi. O, televiziyada baş redaktor, unudulmaz bəstəkarımız Ramiş Mirişlinin müavini vəzifəsinə qəbul edildi. Bu yeni və uca məqam onun yaradıcı insanlarla daha sıx təmasda olmasına, sənət aləminin nəbzini birbaşa tutmasına şərait yaratdı.
Televiziyada çalışdığı illərdə Vüqar Əhməd ölkənin ən məşhur sənətkarları ilə səmimi dostluqlar qurdu. O, sənət adamlarına qarşı daxilindən gələn xüsusi bir ehtiramla yanaşır, onların hər birini milli sərvətimiz kimi qoruyurdu. Sənətkarlara göstərdiyi təmənnasız qayğının bariz nümunəsi olaraq, o, heç bir maddi maraq güdmədən bir çox ustadların möhtəşəm konsertlərini təşkil etdi, onları efir vasitəsilə milyonlara yenidən sevdirdi. Lakin Vüqar Əhmədin xidmətləri təkcə tanınmış simaları işıqlandırmaqla bitmirdi. O, əsl sənət kəşfiyyatçısı kimi xalqın içinə daxil olur, uzaq rayonlarda, kəndlərdə parlayan amma üzə çıxa bilməyən istedadları axtarıb tapırdı. Baloğlan Əşrəfov, Yusif Mustafayev, Ağadadaş Ağayev, Sabir Əliyev, Tacir Şahmalıoğlu, Nazpəri Dostəliyeva, Zöhrə Abdullayeva və adları bəlkə də saymaqla bitməyən neçə-neçə böyük sənətkarı məhz o, xalqın içindən tapıb çıxardı. Vüqar Əhməd bu gənclərin əlindən tutdu, möhtəşəm konsertlərini təşkil edərək onları xalqa təqdim elədi və beləliklə, Azərbaycan musiqi sənətinə yeni bir nəfəs gətirdi.
Bütün bu gərgin və qaynar televiziya həyatı, sənətçilərlə keçən günlər belə onun akademik təhsil eşqini söndürə bilmədi. O, daxilindəki alimlik fədakarlığı ilə yenə də gecəsini gündüzünə qatırdı. Elmlər doktoru dissertasiyasını müdafiə etmək üçün yenidən gərgin elmi axtarışlara başlamışdı. Mövzu olduqca ağır, məsuliyyətli və siyasi baxımdan həssas idi: Cənubi Azərbaycanda yeni hökumət quran böyük tarixi şəxsiyyət Seyid Cəfər Pişəvərinin həyatı və yaradıcılığı. Vüqar Əhməd həqiqətləri üzə çıxarmaq üçün tez-tez İran İslam Respublikasına gedir, oradakı çətin və qapalı arxivlərə girərək Pişəvəri haqqında qiymətli, nadir məlumatlar toplayırdı. Bu yolda da onun ən böyük mənəvi dayağı və elmi rəhbəri yenə də sadiq ustadı, professor Xeyrulla Məmmədov idi.
Nəhayət, uzun illərin yuxusuz gecələrinin, arxiv tozları içində keçən günlərinin və çəkdiyi böyük zəhmətlərin bəhrəsi hasil oldu. O, dissertasiyasını yüksək səviyyədə müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görüldü. Məsələnin ən qürurverici tərəfi isə onda idi ki, onun bu möhtəşəm “Pişəvəri” əsəri təkcə ölkəmizdə deyil, dünya miqyasında böyük əks-səda doğurdu. Məhz bu fundamental tədqiqat əsərinə görə o, Amerika Birləşmiş Ştatlarının mötəbər Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilərək dünya səviyyəli akademik adını qazandı. Bu, onun elmi hünərinin və fədakarlığının beynəlxalq miqyasda ən uca təsdiqi idi. Bəli, professor Vüqar Əhməd yalnız fədakar bir alim və həssas qəlbli nəğməkar şair deyil, həm də olduqca məhsuldar bir qələm sahibidir. Onun həm elmi təfəkkürünün dərinliyini, həm də bədii dünyasının zənginliyini sübut edən qırxdan çox kitabın müəllifi olması hər birimiz üçün qürur mənbəyidir.
Vüqar Əhmədin elmi yaradıcılığı həm Azərbaycan, həm də dünya ədəbiyyatşünaslığı üçün fundamental əhəmiyyət kəsb edən mövzuları əhatə edir. Bu kitablar arxiv tozları içində keçən yuxusuz gecələrin, ustadı Xeyrulla Məmmədovdan aldığı o böyük örnəyin bəhrəsidir.
Onun ilk böyük elmi zəfərlərindən olan “Rus uşaq ədəbiyyatı və Azərbaycan” monoqrafiyası iki xalqın bədii əlaqələrini uşaq ədəbiyyatı prizmasından araşdıran dəyərli bir mənbədir. Bu mövzunun davamı olaraq işıq üzü görən “Azərbaycan uşaq mətbuatında rus ədəbiyyatı məsələləri” adlı əsəri isə mətbuat tariximizin bütöv bir dövrünə elmi işıq salır.
Əlbəttə ki, onun elmi hünərinin ən uca zirvələrindən biri “Mircəfər Pişəvərinin həyatı, mühiti və yaradıcılığı” adlı fundamental tədqiqatıdır. Bu kitab İran arxivlərinin qapalı qapıları arxasında aparılan titanik zəhmətin nəticəsidir və ona Amerika Birləşmiş Şttlarının Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü adını qazandırmışdır. Bunun ardınca gələn “Şeyx Məhəmməd Xiyabani” əsəri də Cənubi Azərbaycanın milli azadlıq mübarizəsi tarixinə və ədəbiyyatına verilən ən böyük elmi töhfələrdəndir.
O, gələcək nəsillərin yetişdirilməsi üçün də dərsliklər qələmə almışdır. “Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı” və “Ədəbiyyatşünaslıq” kimi ali məktəb dərslikləri bu gün də tələbələrin stolüstü kitabıdır. Həmçinin onun “Ədəbi-elmi portretlər”, “Cənubi Azərbaycan poeziyası” və “Elmi-filoloji qaynaqlar” kimi kitabları ədəbiyyatımızın dünənini və bu gününü öyrənmək istəyənlər üçün əvəzsiz xəzinədir.
Vüqar Əhmədin bədii yaradıcılığını əks etdirən kitablar isə onun həm də necə kövrək, vətənpərvər və xalqın dərdini öz dərdi bilən bir şair olduğunu göstərir. Onun kəlmələri hər zaman sadə, səmimi və könüllərə toxunandır.
Onun bədii dünyasını əks etdirən ilk incilərdən olan “Hər kəsin öz səsi” və “Şahnaz sədası” kitabları həm publisistik, həm də bədii mənada oxucuların böyük sevgisini qazanmışdır. Müəllifin anasına və doğma ocağına bəslədiyi müqəddəs duyğuları əks etdirən “Anam mənim” adlı şeirlər toplusu yalnız ölkəmizdə deyil, Tehranda da çap olunaraq soydaşlarımızın böyük marağına səbəb olmuşdur.
Vətən sevgisi və birliyimizin rəmzi olan “Bu yol gedir Savalana” şeir kitabı Təbrizdə ərəb qrafikası ilə minlərlə nüsxə ilə nəşr olunmuş və o taylı, bu taylı bütün xalqımızın ruhunu oxşamışdır. Onun musiqi dünyasını və ürəyindəki nəğmələri sətirlərə köçürdüyü “Mənim nəğmələrim” adlı kitabı isə sözün əsl mənasında musiqi və ədəbiyyatın qovuşduğu möhtəşəm bir topludur. O həm də ustad sənətkar Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın yaradıcılığına vurğun olmuş, şairin farsca yazılmış əsərlərini ana dilimizə böyük ustadlıqla çevirərək “M.Şəhriyarın farsca yazılan əsərlərinin poetik və filoloji tərcümələri” adlı möhtəşəm bir əsəri ədəbiyyatımıza qazandırmışdır. Həmçinin onun nəsr yaradıcılığının bariz nümunəsi olan “Koroğlu” romanı və böyük şəxsiyyətlərə həsr etdiyi pyeslər onun həm də mükəmməl dramaturq və nasir olduğunu sübut edir.
Bu kitabların hər biri Vüqar Əhmədin həm alim dühasının, həm də sənətkar qəlbinin sönməz bir abidəsidir.
Vüqar Əhmədin həm elmi fəhmi, həm də yazıçı təxəyyülü ilə ərsəyə gətirdiyi, yaradıcılığının şah əsərlərindən biri də heç şübhəsiz “Son nəfəsədək Azərbaycan” romanıdır. Bu möhtəşəm əsər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ömür yoluna və mübarizəsinə həsr olunmuşdur. Roman bədii təsvir gücü ilə yanaşı, real arxiv sənədlərinə və təkzibedilməz tarixi faktlara söykəndiyi üçün ədəbi mühitdə çox böyük rezonans doğurdu.
Vüqar Əhməd bu romanında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin və onun silahdaşlarının fövqəladə vətənpərvərliyini, milli müstəqillik uğrunda apardıqları ölüm-dirim savaşını olduqca canlı boyalarla təsvir etmişdir. O, təmtəraqlı uydurmalardan qaçaraq xalqın qeyrətli oğullarının çəkdiyi əzabları, Qafqaz İslam Ordusunun gəlişini və tariximizin ən şərəfli səhifələrini bir salnaməçi dəqiqliyi ilə oxucuya təqdim etmişdir.
Əsərin daşıdığı tarixi və bədii yük o qədər yüksək olmuşdur ki, ölkəmizin ən mötəbər ziyalıları, elm adamları bu romana biganə qala bilməmişlər. Görkəmli füzulişünas alim Lalə Əlizadə bu roman haqqında olduqca yüksək və mühüm elmi fikirlər söyləmiş, əsərin gənc nəslin vətənpərvərlik tərbiyəsində və tariximizi dərk etməsində misilsiz rolunu xüsusi vurğulamışdır. Eyni zamanda mətbuat tariximizin və Cümhuriyyət dövrünün yorulmaz araşdırmaçısı, tanınmış publisist-tarixçi professor Nəsiman Yaqublu da romanı yüksək qiymətləndirmişdir. O, Vüqar Əhmədin həm bir alim kimi arxivlərdə apardığı araşdırmaları, həm də bir yazıçı kimi Rəsulzadə obrazını bu dərəcədə dolğun canlandırmasını milli ədəbiyyatımızın böyük bir uğuru kimi səciyyələndirmişdir
Bu roman təkcə bir şəxsiyyətin bioqrafiyası deyil, bütöv bir millətin azadlıq fəryadı və istiqlal eşqinin sətirlərə tökülmüş ən gözəl ifadəsidir
Vüqar Əhmədin nəsr dünyası o qədər zəngin və bərəkətlidir ki, o, hər bir əsərində tariximizin, mənəviyyatımızın və könül dünyamızın tamam fərqli qatlarına güzgü tutur.
.Vüqar Əhmədin milli birliyimizi tərənnüm edən möhtəşəm əsəri olan “Qaradağlılar” roman-trilogiyası həm Quzey, həm də Güney Azərbaycanın ortaq taleyini, tarixini və Qaradağ mahalının igidlərini əks etdirən nəhəng bir salnamədir. Müəllif bu kitabda həm də ulu babalarının, öz soy-kökünün keçdiyi keşməkeşli yolları sətirlərə töküb. Romanda vətənpərvərlik, mənəvi ucalıq, zülmə və haqsızlığa qarşı dirəniş elə ustalıqla təsvir olunub ki, oxucu sanki tarixin o bütöv, qürurlu dövrlərinə canlı şahidlik edir. Bu roman onun həm bir alim kimi tarixi faktlara sadiqliyini, həm də bir yazıçı kimi xarakter yaratmaq məharətini göstərən ən parlaq nümunələrdəndir.
Vüqar Əhmədin yaradıcılığında ən həssas, ən ağrılı, lakin həm də ən ümidli mövzulardan biri olan Qarabağ dərdinə həsr olunmuş “Qarabağ yuxusu və yaxud yuxuda qələbə” romanı isə tamam başqa bir aləmdir. Bu əsər hələ torpaqlarımızın işğal altında olduğu, könüllərin yaralı olduğu bir dövrdə, böyük bir inam və uzaqgörənliklə yazılmışdı. Yazıçı real gerçəkliklə real məkan, röya arasında qeyri-adi bir bədii körpü qurmuşdur. O, Qarabağın azadlığını, millətimizin böyük zəfərini və o müqəddəs torpaqlarda çalınacaq qələbə marşını hələ illər öncə bu romanda böyük bir duyğu seli ilə təsvir etmişdi. Bu gün biz o şanlı tarixi Qələbəni yaşadıqca, Vüqar Əhmədin o zamanlar ürək yanğısı və böyük ümidlə yazdığı bu romanın fəlsəfəsini, müəllif bəsirətini daha yaxşı anlayırıq.
“Qarabağ yuxusu” əsərinin daxili mayasını təşkil edən mövzu isə Vüqar Əhmədin avtobioqrafik ruhudur. Bu roman həm də memuar janrının ən gözəl xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Çünki müəllif burada həm xalqın dərdini, həm də öz daxili iztirablarını, öz uşaqlıq və gənclik yaddaşından süzülüb gələn o səmimi xatirələri qələmə almışdır. Burada biz onun ailəsindən – mömin anasından, veteran atasından aldığı o sarsılmaz tərbiyənin, Bakı mühitində formalaşan milli ruhun izlərini bir daha görürük. Bu əsər yazıçının təkcə xəyallarının yox, həm də öz bütöv və səmimi ömür yolunun bədii inikasıdır.
Vüqar Əhməd bu romanları ilə sübut etdi ki, o, yalnız arxivlərdə böyük kəşflər edən bir alim deyil, həm də xalqın ruhunu oxuyan, onun keçmişini və gələcəyini bədii dillə vəsf edən böyük bir nasirdir.
Vüqar Əhmədin elmi dühası və sənətkar qəlbi artıq doğma vətənin sərhədlərini çoxdan aşmışdır. O, tək bir millətin deyil, bütöv bir dünya elminin və mədəniyyətinin ortaq dəyərinə çevrilən nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun elmi araşdırmaları, xüsusilə də klassik və mətbuat tariximizə həsr olunmuş əsərləri müxtəlif dövlətlərin mötəbər elm mərkəzlərində böyük bir maraqla qarşılanmışdır.
Dünya miqyasında qazanılan bu böyük elmi nailiyyətlərin məntiqi nəticəsi olaraq Vüqar Əhməd bir neçə xarici dövlətin nüfuzlu akademiyalarının həqiqi üzvü seçilmişdir. Hələ ötən illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York Elmlər Akademiyasına üzv qəbul edilməsi ilə başlayan bu beynəlxalq yol, sonralar daha da genişlənmişdir. O, Avstriyada yerləşən Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmiş və qurumun prezidenti professor Valter Kofler tərəfindən xüsusi diplom və “Qızıl döş nişanı” ilə mükafatlandırılmışdır. Bununla yanaşı, o, Paris mərkəzli Beynəlxalq Elm və İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvü və Özbəkistanın “Turan” Elmlər Akademiyasının akademiki adlarına layiq görülmüşdür. Türk dünyasının elm və sənət beşiyi olan Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının da həqiqi üzvü seçilən Vüqar Əhməd, son dövrlərdə Asiya Elmlər Akademiyasının da akademik heyətinə daxil edilərək beynəlxalq elmi arenadakı sarsılmaz mövqeyini bir daha təsdiq etmişdir. Bu uca fəxri adlar təkcə quru təltiflərdən ibarət deyildir; bu adlar Azərbaycan ədəbi fikrinin dünyada təmsil olunmasının rəsmi möhürüdür. Vüqar Əhməd dəfələrlə İsveç, Türkiyə, Polşa, Rusiya, İran, Qazaxıstan və Özbəkistan kimi bir çox xarici ölkələrdə keçirilən mötəbər beynəlxalq konfranslarda və simpoziumlarda iştirak etmişdir. O, həmin kürsülərdən Azərbaycan ədəbiyyatının, mətbuat tarixinin və milli-mənəvi dəyərlərinin yorulmaz təbliğatçısı kimi çıxış etmiş, doğma vətənimizin səsini dünyaya çatdırmışdır. Xarici dövlətlərin elm və sənət qurumları da onun bu titanik fəaliyyətini və bəşəri sənətini heç vaxt diqqətdən kənarda qoymamışdır. Vüqar Əhməd xalqlar arasında dostluq körpülərinin qurulmasında, türk dünyasının mədəniyyətinin inkişafında göstərdiyi misilsiz xidmətlərə görə dəfələrlə ali orden və medallarla təltif olunmuşdur. Bu təltiflər sırasında onun sinəsini bəzəyən “Türk dünyasına xidmət” beynəlxalq qızıl ulduz ordeni xüsusi yer tutur. Hər dəfə xarici ölkələrdə onun adına təqdim olunan yeni bir orden və ya medal, əslində Azərbaycan elminin və söz sənətinin qazandığı növbəti bir qələbənin təcəssümünə çevrilir.
Professor Vüqar Əhməd yalnız fərdi elmi yaradıcılığı ilə deyil, həm də rəhbərlik etdiyi böyük bir elmi kollektivin fəaliyyəti ilə Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elminə əvəzsiz töhfələr verir. Onun Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyəti milli mətbuatımızın dünəni ilə bu günü arasında möhkəm bir körpü yaratmışdır.
Vüqar Əhmədin rəhbərliyi altında bu şöbə sözün əsl mənasında qapalı və arxivlərdə unudulmuş həqiqətlərin üzə çıxarıldığı bir elm məbədinə çevrilmişdir. Onun fəaliyyətinin ən möhtəşəm və şah zirvələrindən biri akademik İsa Həbibbəylinin ideya rəhbərliyi ilə ərsəyə gələn və professor Vüqar Əhmədin tərtib edib çapa hazırladığı möhtəşəm “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyasıdır. Bu nəhəng əsər təkcə Azərbaycanın deyil, bütöv Şərq dünyasının gülüş və fikir akademiyası sayılan “Molla Nəsrəddin” irsinin gələcək nəsillərə bütöv şəkildə ötürülməsi üçün qızıl bir xəzinədir.
O, rəhbərlik etdiyi müddət ərzində milli mətbuatımızın təməl daşları olan “Ziyayi-Qafqaziyyə”, “Kəşkül”, “Bəhlul” kimi nadir qəzet və jurnalların əski əlifbadan latın qrafikasına köçürülməsi, izah və şərhlərlə xalqa çatdırılması işinə birbaşa başçılıq etmişdir. “Mətbuat tarixi və publisistika məsələləri” adı altında çap edilən dəyərli kitablar məhz onun şöbə müdiri kimi göstərdiyi yüksək təşkilatçılıq qabiliyyətinin və elmi cəsarətinin nəticəsidir. Vüqar Əhməd bu şöbədə həm də əsl bir müəllim, ustad rəhbər kimi çıxış edir. O, şöbənin əməkdaşlarına, xüsusən də elmə yeni gələn gənc tədqiqatçılara sonsuz bir qayğı ilə yanaşır. Onların hər birinin mövzu seçimindən tutmuş, arxivlərdəki axtarışlarına qədər ən yaxın köməkçisi və mənəvi dəstəkçisidir. Şair qəlbinin səmimiyyətini alim dəqiqliyi ilə birləşdirən professor, rəhbərlik etdiyi bu şöbəni Azərbaycan jurnalistika və publisistika elminin ən qaynar, ən işıqlı nöqtələrindən birinə çevirməyi bacarmışdır.
Azərbaycanın söz xəzinəsində elə imzalar var ki, onların poetik dünyası musiqinin dili ilə birləşəndə birbaşa xalqın qəlbinə yol tapır. Bu qəbildən olan nadir sənətkarlardan biri, sözün həqiqi mənasında ruhumuzun nəğməkarı olan Vüqar Əhməddir. Onun qələmindən çıxan sətirlər sadəcə oxunmaq üçün deyil, həm də yaşanmaq və oxunmaq üçün doğulmuşdur. Şairin yaradıcılığı o qədər zəngin və hərtərəflidir ki, onun bəstəkarlarla qurduğu sənət körpüsü Azərbaycan musiqi tarixinin ən parlaq səhifələrini təşkil edir. Bu yolda xüsusilə Mirməmmədlilər ailəsi ilə olan yaradıcılıq birliyi bənzərsiz bir mərhələdir. Bu bəstəkar dühaların qəlbindən süzülən melodiyalar şairin həzin və kövrək misraları ilə elə vəhdət təşkil etdi ki, nəticədə yüzlərlə ölməz mahnı mətni ərsəyə gəldi. Bu sənət inciləri zamanın sınağından keçərək qısa müddətdə dillər əzbərinə çevrildi, hər kəsin ruhuna hopdu. Həmin əsərləri eşidəndə hiss edirsən ki, musiqi ilə söz bir-birini tamamlamır, sanki eyni anda eyni hissdən doğulub.
Bu ülvi duyğuları xalqa çatdıran isə sənətimizin ən uca zirvələrində dayanan ifaçılar olmuşdur. Məsələn, Baloğlan Əşrəfovun o bənzərsiz, yanıqlı və doğma səsi ilə ifa etdiyi “Anam mənim” mahnısı hər birimizin içindəki ən müqəddəs telləri titrətdi, hər dinləyicini öz kökünə, anasının şəfqətinə bağladı. Sənətdə öz dəst-xətti olan Brilliant Dadaşovanın səsləndirdiyi “Arzu” mahnısı isə insanın içindəki ən gizli, ən təmiz ümidlərin musiqili tərcümanına çevrildi. Hər kəlməsində bir həyat fəlsəfəsi, hər bəndində bir sevgi işığı olan bu əsər insanı xəyallar aləminə aparır. Bakının, dənizin və küləyin ətrini özündə daşıyan Eyyub Yaqubovun ifasındakı “Abşeronum” mahnısı isə bu qədim torpağa yazılmış ən gözəl sevgi məktubudur. Şair bu sətirlərdə doğma yurdun hər daşını, hər dalğasını elə canlı təsvir edib ki, dinləyici özünü həmin sahillərdə hiss edir.
Vüqar Əhmədin nəğməkar dünyasından bəhrələnən digər bir nəhəng səs isə Sabir Əliyevdir. Onun məlahətli ifası ilə canlanan sətirlər xalq yaradıcılığının, klassik və müasir poeziyanın möhtəşəm bir sintezi kimi yaddaşlara həkk olundu. Bütün bu nəhəng sənət fədailərinin yanında bu gün həmin gözəl ənənəni şairin öz ailə ocağından çıxan istedad davam etdirir. Onun əziz qızı Almaxanım atasının yazdığı o saf və dərin mənalı sətirlərə yeni bir nəfəs, yeni bir həyat verir. Onun ifasında səslənən hər bir bənd həm də bir övladın atanın mənəvi dünyasına, onun sənətinə olan sonsuz ehtiramının təzahürüdür. Vüqar Əhməd qələminin gücü də məhz burasındadır ki, o, həm klassik ənənələri qoruyub saxlayır, həm də gənc nəslin qəlbinə toxunmağı bacarır. Onun yaratdığı yüzlərlə nəğmə bu gün də toylarda, şənliklərdə, kədərli və sevincli anlarımızda bizimlədir. Çünki o, süni sözlər yazmır, birbaşa xalqın içindən gələn, hər bir azərbaycanlının qəlbində yaşayan ülvi hissləri poetikləşdirir. Bu sətirlər hələ çox nəsillərin dilində nəğməyə çevriləcək, könülləri fəth etməkdə davam edəcək.
Təəssüf ki, sənət dünyası hər zaman yalnız alqışlardan ibarət olmur, bəzən belə haqsızlıqlar və qısqanclıqlar da ön plana çıxır. Sizin də vurğuladığınız kimi, sənətdə zirvəyə ucalan hər bir parlaq sima kimi, Vüqar Əhmədin də uğurlarını həzm edə bilməyənlərin olması gözləniləndir. Lakin həqiqət birdir və heç bir süni müdaxilə ilə dəyişdirilə bilməz.
Hər bir böyük sənətkarın yolu hamar olmadığı kimi, Vüqar Əhmədin də bu uca məqama gəlib çatması heç də asan başa gəlməmişdir. Təəssüf ki, son zamanlar onun sənətdəki sarsılmaz mövqeyini, xalqın ona bəslədiyi tükənməz sevgini gözü götürməyənlər, onun ayağından çəkməyə çalışanlar və əsassız böhtanlar atanlar meydana çıxmışdır. Lakin unudurlar ki, günəşi palçıqla bulamaq olmaz və xalq kimin kim olduğunu çox yaxşı bilir. Onu yaxından tanıyan hər kəs, bütün sənət camiəsi şahiddir ki, gənc və istedadlı Almaxanımın bu gün qazandığı böyük uğurların, onun peşəkar bir xanəndə və müğənni kimi yetişməsinin arxasında yalnız və yalnız bircə nəfər dayanıb. O da övladına həm ata, həm ustad, həm də ən böyük mənəvi dayaq olan Vüqar Əhmədin özüdür. O, qızının istedadını ilk kəşf edən, onun musiqi təhsilindən tutmuş ifa etdiyi əsərlərin seçiminə qədər hər bir xırda detal üzərində zərgər dəqiqliyi ilə işləyən fədakar bir valideyndir.
İndi bəzi ağızgöyçəklərin çıxıb bu illərlə çəkilən zəhməti, tökülən tərı başqalarının adına çıxarmağa çalışması sadəcə acizlik və paxıllıq əlamətidir. Kimlərinsə özünə saxta nüfuz qazanmaq üçün Almaxanımın təmiz, zəhmətlə yoğrulmuş sənət uğurlarına daş atmaları heç birməntiqə sığmır. Musiqi elə bir sahədir ki, burada heç bir kənar şəxs, heç bir süni dəstək insanı xalqın sevimlisinə çevirə bilməz. Almaxanımı xalqa sevdirən onun bənzərsiz ifası, atası tərəfindən aşılanan yüksək səhnə mədəniyyəti və bünövrəsini Vüqar Əhmədin qoyduğu o möhkəm sənət tərbiyəsidir. Şairin illərini verdiyi bu mənəvi irsi heç bir bədxahın şər-böhtanı ləkələyə bilməz. Həqiqi sənətkarın dayağı xalqı, ilhamı isə pak qəlbidir. Odur ki, bu cür cılız hücumlar Vüqar Əhmədi öz yolundan döndərə bilməyəcək, əksinə, onun yaradıcılığını daha da coşduracaq və yeni-yeni şedevrlərin yaranmasına vəsilə olacaqdır.
İstedadın və həqiqi sənətin qarşısını heç bir bədxah qüvvə kəsə bilməz. Almaxanımın keçdiyi sənət yolu buna ən gözəl sübutdur. Belə bir möhtəşəm istedadın yetişməsində Vüqar Əhmədin fədakar ata qayğısı ilə yanaşı, onun ustad müəllimi, Azərbaycan muğam məktəbinin görkəmli nümayəndəsi Təyyar Bayramovun da əvəzsiz rolu olmuşdur. Ustadının yanında muğamın sirlərinə dərindən bələd olan, qədim xalq musiqimizin fəlsəfəsini ruhuna hopduran Almaxanım hələ çox gənc ikən öz möhürünü vurmağı bacardı. Təsadüfi deyil ki, onun səsindəki ilahi vergini, oxuduğu muğamlardakı dərin yanğını eşidən Əlibaba Məmmədov, Arif Babayev və Niyaməddin Musayev kimi sənətimizin canlı əfsanələri, nəhəng korifeyləri onun yaradıcılığına hər zaman ən yüksək qiyməti vermiş, bu gənc qızın timsalında böyük bir gələcək görmüşlər.
Onların xeyir-duası və dərin ustad məsləhətləri gənc xanəndənin qanadlarını daha da möhkəmləndirdi. Almaxanım bu gün gənc yaşına baxmayaraq, təkcə doğma yurdunda deyil, hüdudlarımızdan çox-çox uzaqlarda da böyük şöhrət qazanmışdır. Onun füsunkar, bənzərsiz və ilahi səsi sərhədləri aşaraq dünyada yüz milyonlarla insanın qəlbinə yol tapmış, Azərbaycan muğamının və mədəniyyətinin sarsılmaz qüdrətini bütün dünyaya bəyan etmişdir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində xarici dinləyicilər belə onun ifasındakı ruhaniliyi və kədəri göz yaşları içində, heyranlıqla dinləyirlər. Heç bir saxta dəstəyə ehtiyacı olmayan bu bənzərsiz səs və onun ucalığında dayanan fədakar bir ata dühası hələ çox illər boyu xalqımızın qürur mənbəyi olaraq qalacaqdır.
 Mövsüm Mahmudoğlu