ULU ÖNDƏRİN MÖHTƏŞƏM OBRAZI -Ramiz QASIMOV
Tarix: 10-05-2021 02:15 | Bölmə: Ədəbiyyat


                                   I yazı

Azərbaycanda dövlət müstəqilliyinin əldə olunmasından sonra ədəbiyyat sahəsində də mövzu və problem məsələsi yeni məsələlərlə zənginləşmişdir. Amma bunu vurğulayaraq demək lazımdır ki, ədəbiyyatımızda bu dövr üçün bir məsələ aparıcı, aktual və ümumi idi ki, ümumiyyətlə, ölkənin düşdüyü ağır hərbi-siyasi durum, müstəqillik ideyaları və xalq hərəkatı, ulu öndər Heydər Əliyevin Naxçıvanda Azərbaycanın müstəqilliyi və dövlətçiliyi naminə apadığı mücadilə başlıca mövzuya çevrilmişdi. Bu mərhələnin əsas, baş qəhrəmanı bir tərəfdən Vətən, bir tərəfdən də özünün Vətənpərvər və güclü liderlik xüsusiyyətləri ilə xalqın ümid yerinə çevrilən xilaskar Heydər Əliyev və Vətən naminə ümumxalq mübarizəsinə qoşulan xalqın özü idi. Naxçıvanda yeni inkişaf dönəmi yaşayan ədəbi mərhələnin baş və aparıcı qəhrəmanı məhz ulu öndər Heydər Əliyev idi. Ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr olunmuş şeirlərdə, yaxud sırf Naxçıvanın özünə həsr edilən şeir nümunələrində naxçıvanlı şairlər Naxçıvanın bugünkü inkişaf tempi və yenilənmə istiqamətinə aid kifayət qədər fikir, münasibət bildirmiş, təqdir edərək tərənnüm etmişlər. Naxçıvanı keçdiyi tale və mübarizə yolu ilə bədii ədəbiyyatın obrazına çevirən qiymətli əsərlər arasında poema janrı xüsusi yer tutur. Bu əsərlərdə Naxçıvan baş qəhrəman kimi çıxış edərək bir qərinənin, epoxanın salnaməçisinə çevrilir. Poemalar arasında mövzu-məzmun mündəricəsinə görə öncüllüyü Ulu Öndər Heydər Əliyevə və Naxçıvanın müasirləşməsinə həsr olunan əsərlər tutmaqdadır. Ümumiyyətlə, Naxçıvan ədəbi mühitinin nümayəndələri qeyd edilən mövzulara münasibətdə daha həssas və fəal olmuşlar. Buna səbəb isə, fikrimizcə, belə əsərlərdə yazıçı və şairlərin mövzuya Naxçıvanın taleyi timsalında yanaşmaları, ümumiləşdirmə apara bilmələri olmuşdur. Bir qərinəlik dövrü təşkil edən bu mərhələdə poema daha fəallıq təşkil edir, maraqlı və əhəmiyyətli məzmuna malik poemalar yaranırdı. Naxçıvan ədəbi mühitində poema yaradıcılığı sahəsində Elman Həbib “Həqiqət Günəşi”, “İnsanlıq dastanı. Heydərnamə”, İbrahim Yusifoğlu “Bu nəğməm sənədi, doğma Naxçıvan”, Həsənəli Eyvazlı “Naxçıvan haqqında ballada”, Ələsgər Nehrəmli “Heydərnamə”, Zeyqəm Vüqar “Tanı Naxçıvanı” kimi poemalarda Ulu Öndər Heydər Əliyevin nəhəng obrazı, misilsiz həyat və fəaliyyəti, xidmətləri diqqət mərkəzinə gətirilir. Poema sahəsində Naxçıvanda baş verən quruculuq prosesini ən dolğun şəkildə yaradan və təsvir edən mükəmməl irihəcmli bədii nümunələr mərhum şairimiz Elman Həbibə aiddir. Ümumiyyətlə, Elman Həbibin “Həqiqət Günəşi”, “İnsanlıq dastanı. Heydərnamə”, “İnsanlıq dastanı. İnsan”, “İlham – xalqın İlhamı”, “Naxçıvannamə” kimi poemaları Naxçıvan ədəbi mühitində bu janrın kamilləşməsi və yeni inkişaf yolunda böyük rol oynamışdır. Bu poemalar həm də mövzu və problem etibarilə Naxçıvan ədəbi mühitinə yeni istiqamət, yeni ruh və yeni təmayül gətirmişdir. Vaqif Yusifli haqlı olaraq yazırdı: “Elman Həbibin 90-cı illərdə qələmə aldığı “Həqiqət günəşi”, “Heydərnamə” və “Naxçıvannamə” poemaları müstəqillik dövrünün poeziyasında ali həqiqətlərin ifadəsidir”. Elman Həbib Ümummilli Lider Heydər Əliyevə 1998-ci ildə nəşr edilmiş “Həqiqət günəşi” adlı poema həsr etmişdir. Poema Ulu Öndər Heydər Əliyevin keçdiyi həyat və mübarizə yolundan bəhs edir. Poemanın “Torpağa alqış”, “Ricət” kimi bölmələrində maraqlı fikirlər səsləndirən şair Elman Həbib poemada Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətinin müxtəlif dövrlərini, illərini özündə əks etdirən, onun mübarizə amalları və ideallarını ehtiva edən hissələr təqdim edir. Hər mövzuya uyğun ümummilli lider Heydər Əliyevdən istifadə edilən bir müdrik fikir bir bölmənin epiqrafı kimi çıxış edir. Əsərdə Heydər Əliyevin Azərbaycanın siyasi idarəçiliyində hüquqi təminat yaratması, böyük və bütöv Azərbaycan məsələsi, Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı düşmüş Naxçıvanın Heydər Əliyevin həyatında tutduğu mövqe, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi qazanması və inkişafına həsr edilən illər, Azərbaycanın yeraltı və yerüstü sərvətləri, onun neft siyasəti, ayrı-ayrı görkəmli şəxsiyyətlərə, o cümlədən dahi mütəfəkkir-şair Hüseyn Cavidə göstərilən məhəbbət və qayğı, ədalət məsələsi və ədalətin bərpası istiqamətində görülən işlər, ana dili məsələsi və bu kimi digər vacib, əhəmiyyətli məsələlər poemada özünə yer alıb. Burada “Baba Heydərlə nəvə Heydərin söhbəti” hissəsi təcrübəli nəsillərlə gənc nəsillərin, sələflərlə xələflərin, varislərlə banislərin mükaliməsi təsirini bağışlayır. Bu hissə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Ümummilli Lider olaraq Azərbaycanın gələcəyinə - gəncliyə, onun yolunu davam etdirənlərə vəsiyyəti, müraciəti, səslənişi təsirini bağışlayır. Burada dahi lider Heydər Əliyevin dilindən böyük, həm də keşməkeşli, acılı, mürəkkəb gedişatlı bir tarix danışılır. Poema ənənəvi olaraq epiloqla bitir. Burada uzaqgörən rəhbər Heydər Əliyevin müdrik kəlamlarından poetik iqtbas olunmaqla oxuculara böyük ideallar ünvanlandırılır: Ulu dədə, bir vaxt dedin: - Millət onda böyük olur, Millət onda seçilir ki, Onun sözü böyük olsun, Qüdrətinə söz calansın. Millət onda böyükdür ki, Öz özünə, öz gücünə, öz sözünə arxalansın. Öz oduna, öz adına Arxalansın!!! Şair bu mövzunu davam və inkişaf etdirməklə yaradıcılığının ən ağır, sanballı nümunələrini təşkil edən trilogiyasını – “İnsanlıq dastanı” silsiləsindən “Heydərnamə”, “İlham – xalqın İlhamı”, “İnsan”, o cümlədən “Naxçıvannamə” adlanan əsərlərini yazır. İstedadlı şair müasir Azərbaycanın qurucusu Ulu Öndər Heydər Əliyevə “Heydərnamə” həsr etdiyi kimi, Ulu Öndər Heydər Əliyevin uğurla davam etdirilən siyasətinin nəticəsində yenidən inkişaf vüsəti yaşayan Naxçıvana da “Naxçıvannamə” həsr etmiş, Naxçıvanda gedən yeniləşmə proseslərinin qurucu şəxsiyyəti olan İnsana – Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbova “İnsan” əsərini yazmış, ulu öndərin siyasi kursunu uğurla davam etdirən siyasi liderə, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə “İlham – xalqın İlhamı” poemasını həsr etmişdir. Ümumiyyətlə, Elman Həbibin tam səmimi və böyük istedadla yazdığı bu əsərlər mövzuməzmun etibarilə bir-birilə bağlı olub, trilogiya təşkil edir. Beləliklə, şair vətənlə rəhbərin, vətəndəki inkişafla onun təməlində dayanan ürəyi vətən məhəbbətli el atasının birliyini yaratmış, Böyük İnsan obrazlarını təcəssüm etdirmişdir. Şairin “Heydərnamə” poeması Naxçıvanda bu mövzuda yazılmış irihəcmli əsərlərin ilki və ən sanballılarından biridir. Əsər “İnsanlıq dastanı. Heydərnamə” adlanır. Əslində əsərin bu cür adlandırılması və bölünməsi ustad sənətkar Nizami Gəncəvinin böyük fateh, filosof İsgəndərə həsr etdiyi “İsgəndərnamə” əsərini xatırladır. Əsərə “İnsanlıq dastanı” ümumi adını qoyan şair “Heydərnamə” və “İnsan” bölmələrində Naxçıvanı ən çətin sınaqlardan çıxarıb inkişafı və tərəqqisinə böyük əmək sərf etmiş müdrik lider Heydər Əliyev və Vasif Talıbovdan bəhs açır. Bu barədə bəhs edən tanınmış tənqidçi-publisist Vaqif Yusifli yazırdı: “Elman Həbibin Vətən və vətənpərvərlik anlayışında Azərbaycan və Naxçıvan eyni məkandır. Belə ümumiləşdirə bilərik: Böyük Vətən, Bala Vətən. Böyük Vətən deyəndə Gəmiqaya, Qobustan, Kür, Araz, Təbriz, Gəncə, Naxçıvan, Bakı, Zəngəzur, Ərdəbil, Borçalı…hamısı bir araya gəlir”. Şair Elman Həbib “Heydərnamə” poemasında Azərbaycanın böyük xilaskarı ulu öndər Heydər Əliyevin əzəmətli obrazını yaratmağa cəhd edib. Bu əsərin ilk variantını şair, artıq qeyd edildiyi kimi, “Həqiqət günəşi” adı altında 1998-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Qeyrət” nəşriyyatında kiril əlifbası ilə nəşr etdirib. Sonradan bu əsəri inkişaf etdirib zənginləşdirən şair Elman Həbib ona “İnsanlıq dastanı. Heydərnamə” adını verib. Əsər “Mənim dədəm dünyanın ən böyük bir dədəsi, Yer kürəsi balaca, göylərdən gəlir səsi” misrası ilə başlayaraq möhtəşəm, mötəbər və əzəmətli bir insanın obrazının yaradılması haqqında sanki giriş verib. Poema “Ulu öndərdən”, “Xalqın səsi”, “Müəllifdən”, “Ricət” kimi tez-tez təkrarlanan hissələrdən, “Torpağa alqış”, “O, xalqına, xalqı ona sədaqətlidir”, “Babaların ruhuna and olsun”, “Necə oldu parçalandıq bu ada”, “Nuh vətəni, önüm dağdır, arxam dağ”, “Ömürdə yaşayan illər”, “Azərbaycan – Odlar yurdu”, “Məsləki, amalı yolunda öldü”, “Heydər Əliyev günəş qədər həqiqətdir”, “Elin Heydər qəlbi”, “Baba Heydərlə nəvə Heydərin söhbəti”, “Gerçək” kimi bölmələrdən təşkil olunmuşdur. İrihəcmli bu poema lirik-epik poemalardan biri hesab edilə bilər. Vaqif Yusifli haqlı olaraq yazırdı ki: “Şair müstəqillik haqqında düşüncələrini "Həqiqət günəşi" və "Heydərnamə" poemalarında daha bariz şəkildə ifadə edib. Bu poemalarda ulu öndərimiz Heydər Əliyevin obrazı sənətkarlıqla canlandırılıb”.

Ramiz QASIMOV,
AMEA Naxçıvan Bölməsinin şöbə müdiri,
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent



Baxış sayı: 189


Bölməyə aid digər xəbərlər
15-08-2021, 01:19 Elçin Səlimli-ŞEİRLƏR
7-08-2021, 03:20 Miraslan Rasim-ŞEİRLƏR
12-06-2021, 15:09 Çingiz Qacar vəfat etdi