22:48 / 09-04-2026
Ukraynanın NATO üzvlüyü artıq planda deyil
22:42 / 09-04-2026
Yaxın Şərq münaqişəsi Asiyanı hava səyahəti böhranı ilə təhdid edir
22:18 / 09-04-2026
Vəkil Paşinyanı vurmağa cəhd etdiyinə görə həbs edilən kişinin kəllə-beyin silkələnməsi barədə məlumat verib
22:13 / 09-04-2026
Məşhur türk aktyoru Burak Deniz narkotik basqını zamanı saxlanılıb
22:03 / 09-04-2026
İsrail ordusunun Livana hücumları davam edir
21:59 / 09-04-2026
Zelenski ABŞ və Rusiya ilə yeni danışıqlar mərhələsi elan etdi
21:56 / 09-04-2026
Merz ABŞ-ın NATO-dan çıxmasının qarşısını almağa sadiq olduğunu bildirib
21:50 / 09-04-2026
Xəstəxanaya yerləşdirilmiş bütün teatr işçiləri evə buraxılıb
21:46 / 09-04-2026
Rusiya səfirliyi Healinin Britaniya gəmiçiliyinə təhdidlərlə bağlı açıqlamasına cavab verdi
21:38 / 09-04-2026
Dağıstan və Çeçenistanda federal fövqəladə vəziyyət elan edilib
21:31 / 09-04-2026
İki azyaşlı yaralandı
21:27 / 09-04-2026
İsrail və Livan arasında birbaşa danışıqların başlama tarixi açıqlandı
21:23 / 09-04-2026
İranın xarici işlər naziri Hörmüz boğazında gəmi təhlükəsizliyi şərtlərini açıqladı
21:11 / 09-04-2026
Bir qadın ərinin odla ehtiyatsız davranması nəticəsində öldü
15:31 / 09-04-2026
Politoloq Trampın NATO-nu cəzalandırmaq istəyi ilə bağlı şərh verib
15:10 / 09-04-2026
Pentaqon Vatikana təhdidlər vasitəsilə təsir göstərməyə çalışdı
15:03 / 09-04-2026
Antarktidadakı imperator pinqvinləri buzların əriməsi səbəbindən nəsli kəsilməkdə olanlar elan edilib
15:00 / 09-04-2026
Moskva Ukraynaya 1000 həlak olan əsgərin cəsədini təhvil verdi, 41-i Rusiyaya qaytarıldı
22:48 / 08-04-2026
İİKK Livana hücumlarla bağlı İsraili təhdid etdi
22:38 / 08-04-2026
Fiko Slovakiyanın NATO xaricindəki gələcəyindən danışdı
22:33 / 08-04-2026
İsrail Beyrutda "Hizbullah" komandirini vurdu
22:28 / 08-04-2026
Livanda atəşkəs bəndi İranın münaqişəyə son qoymaq planının bir hissəsi idi
22:24 / 08-04-2026
Jurnalist Xabarov: "Starmer reytinqini artırmaq üçün Yaxın Şərqə gedib"
22:19 / 08-04-2026
İki çay öz məcrasından çıxaraq təxminən 500 ev və sahəni su altında qoyub
22:06 / 08-04-2026
Doğuş zamanı qadının ölümü ilə bağlı cinayət işi açılıb
22:02 / 08-04-2026
Medvedev İranın Hörmüz boğazını bağlaması ilə bağlı şərh verdi
21:07 / 08-04-2026
İlham Əliyev Milli Aviasiya Akademiyasında Beynəlxalq Təlim Mərkəzinin açılışında iştirak edib
20:36 / 08-04-2026
İran Hörmüz boğazından tankerlərin hərəkətini dayandırıb
20:28 / 08-04-2026
Başqırdıstan mədəniyyət naziri məhkəməyəqədər həbsdə qalıb
20:23 / 08-04-2026
Bağça uşaqlarına qarşı zorakılıqla bağlı cinayət işi açılıb
20:16 / 08-04-2026
Senator Vasilenko ABŞ-ın İranı sındıra bilməyəcəyini bildirdi
20:11 / 08-04-2026
1 sentyabr 2026-cı il tarixindən etibarən Rusiya məktəblərində yeni bir fənn tətbiq olunacaq
20:04 / 08-04-2026
Üç tibb işçisinə hücum edən məhkəmə qarşısına çıxacaq
AUTİZM VƏ ONA QARŞI MÜBARİZƏ-Ramiz Ələkbərov
Tarix: 13-06-2021 23:19 | Bölmə: Sosial
Autizm nədir?Erkən yaş dövrü neyro-psixiatrik pozğunluğun əmələ gəldiyi dövrlərdən biridir, əlamətləri ilk 3 yaşda özünü biruzə verir. İlkin əlamətləri sosial münasibətlər və ünsiyyət sferasında pozğunluqların olması ilə meydana gələn neyro-psixiatrik pozğunluqdur. Sosial-emosional inkişafda gecikmə və azmalar, danışığın gecikməsi və ya olmaması və təkrarlayıcı davranışlardır.
Autizmin əsas klinik xüsusiyyətlərini 3 qrupa bölmək olar:
1) Sosial inkişafda axsama: Belə uşaqlar öz yaşıdlarında müşahidə edilən ictimai bacarıqları yerinə yetirə bilmir. Məsələn, ilk bir ildə gözlənilən bacarıqlarında göz təması qurma, gülümsəməyə cavab, adını çağırdıqda dönüb baxmama və sadə təqlidə əsaslanan bacarıqları inkişaf etmir. İki yaşlı uşaq sadə qaydaları olan oyunlar oynayır və yaşıdlarına maraq göstərir. Üç yaşlı uşaq yaşıdı ilə evcik-evcik kimi ssenarisi olan oyunlar oynayır, lakin autizmli uşaqlar bu kimi bacarıqların əsas hissəsindən məhrumdurlar. Tez-tez xarici aləmə əhəmiyyət vermirlər və tək qaldıqda daha rahat olurlar. Yetkinlərin marağını cəlb etməkdə maraqsızdırlar. Ən əsas problemləri qarşı tərəfin hisslərini anlamaqda çətinlik çəkmələridir.
2) Dil inkişafındakı problem: Belə uşaqların böyük hissəsi başdan mənalı bir söz və cümlə qura bilmir, az qismində başdan sözlər və məhdud cümlə olsa da 1 -2 yaş arasında bu qabiliyyətlərini itirirlər. Bu uşaqların böyük qismi normal uşağın bir yaşında işlətdiyi mənalı söz və iki yaşında qurduğu ən az iki kəlmədən ibarət cümlə qura bilmir. Belə uşaqların yarısından çoxunda danışıq qabiliyyəti heç vaxt inkişaf etmir, yarısına yaxın bir qrup gec də olsa ünsiyyət qabiliyyəti qazanır, ancaq bu qabiliyyətləri digər uşaqlarınkından fərqlidir. Məsələn, özlərindən bəhs etdikdə “mən” demək əvəzinə “o” deyirlər. Deyilən sözləri və bəzi cümlələri tez-tez təkrarlayırlar. İzahetmə qabiliyyətləri zəifdir, daha çox maraq göstərdikləri mövzularda, mexaniki səslə ünsiyyət qururlar.
3) Təkrarlanan davranışlar: Bunlar iki qrupa ayrılır, bədən hərəkətləri, məsələn, barmaq ucunda gəzmək, əl çırpmaq, qol çırpmaq, sallanmaq, fırlanmaq. İkinci qrupa isə təkrarlanan maraqlar daxildir.
Yadda saxla!!!
Autizm - üç yaşından əvvəl başlayan və ömür boyu sürən, ictimai qarşılıqlı təsirə və ünsiyyətə zərər verən, məhdud və təkrarlanan davranışlara gətirib çıxaran və beynin inkişafına maneə törədən bir xəstəlikdir. Bu əlamətlər autizmi, Asperger sindromu kimi daha yüngül görünən autistik spektrum pozuqluğundan (ASP) ayırmaq lazımdır. Autizm irsi mənşəlidir ancaq irsiliyi olduqca qarışıqdır və ASP-nin mənşəyinin çoxlu gen qarşılıqlı təsirlərindənmi yoxsa, nadir görülən mutasiyalardanmı qaynaqlandığı çox da aydın deyildir. Nadir hallarda, doğum şikəstliklərinə səbəb olan faktorlarla yaxından əlaqəlidir. Digər görüşlərə görə isə uşaqlıqda edilən peyvəndlər kimi səbəblər mübahisəlidir və peyvənd mənşəli fərziyyələrin razısalıcı elmi dəlilləri yoxdur. Yaxın dövr araşdırmaları autizmin prevalansını 1.000 adama bir ya da iki halda təxmin edər, eyni araşdırmalardakı təxminlərə görə ASP təxminən 1.000 adamda altı haldadır və kişilərdə rast gəlinmə nisbəti qadınlara görə 4,3 dəfə daha çoxdur. Autizm hadisələrinin sayı 1980-ci illərdən bəri olduqca çox nisbətdə artmışdır. Bunun səbəbi qismən diaqnoz qoyma üsullarındakı dəyişikliklərdir; gerçək prevalansın artıb artmadığı aydın deyil.
Ramiz Ələkbərov,
AMEA Naxçıvan Bölməsi Bioresurslar
İnstitutunun İnnovasiya və elmi-istehsalat laboratoriyasının
rəhbəri, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Baxış sayı: 433
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 13-06-2021 23:19 | Bölmə: Sosial
Autizm nədir?Erkən yaş dövrü neyro-psixiatrik pozğunluğun əmələ gəldiyi dövrlərdən biridir, əlamətləri ilk 3 yaşda özünü biruzə verir. İlkin əlamətləri sosial münasibətlər və ünsiyyət sferasında pozğunluqların olması ilə meydana gələn neyro-psixiatrik pozğunluqdur. Sosial-emosional inkişafda gecikmə və azmalar, danışığın gecikməsi və ya olmaması və təkrarlayıcı davranışlardır.
Autizmin əsas klinik xüsusiyyətlərini 3 qrupa bölmək olar:
1) Sosial inkişafda axsama: Belə uşaqlar öz yaşıdlarında müşahidə edilən ictimai bacarıqları yerinə yetirə bilmir. Məsələn, ilk bir ildə gözlənilən bacarıqlarında göz təması qurma, gülümsəməyə cavab, adını çağırdıqda dönüb baxmama və sadə təqlidə əsaslanan bacarıqları inkişaf etmir. İki yaşlı uşaq sadə qaydaları olan oyunlar oynayır və yaşıdlarına maraq göstərir. Üç yaşlı uşaq yaşıdı ilə evcik-evcik kimi ssenarisi olan oyunlar oynayır, lakin autizmli uşaqlar bu kimi bacarıqların əsas hissəsindən məhrumdurlar. Tez-tez xarici aləmə əhəmiyyət vermirlər və tək qaldıqda daha rahat olurlar. Yetkinlərin marağını cəlb etməkdə maraqsızdırlar. Ən əsas problemləri qarşı tərəfin hisslərini anlamaqda çətinlik çəkmələridir.
2) Dil inkişafındakı problem: Belə uşaqların böyük hissəsi başdan mənalı bir söz və cümlə qura bilmir, az qismində başdan sözlər və məhdud cümlə olsa da 1 -2 yaş arasında bu qabiliyyətlərini itirirlər. Bu uşaqların böyük qismi normal uşağın bir yaşında işlətdiyi mənalı söz və iki yaşında qurduğu ən az iki kəlmədən ibarət cümlə qura bilmir. Belə uşaqların yarısından çoxunda danışıq qabiliyyəti heç vaxt inkişaf etmir, yarısına yaxın bir qrup gec də olsa ünsiyyət qabiliyyəti qazanır, ancaq bu qabiliyyətləri digər uşaqlarınkından fərqlidir. Məsələn, özlərindən bəhs etdikdə “mən” demək əvəzinə “o” deyirlər. Deyilən sözləri və bəzi cümlələri tez-tez təkrarlayırlar. İzahetmə qabiliyyətləri zəifdir, daha çox maraq göstərdikləri mövzularda, mexaniki səslə ünsiyyət qururlar.
3) Təkrarlanan davranışlar: Bunlar iki qrupa ayrılır, bədən hərəkətləri, məsələn, barmaq ucunda gəzmək, əl çırpmaq, qol çırpmaq, sallanmaq, fırlanmaq. İkinci qrupa isə təkrarlanan maraqlar daxildir.
Yadda saxla!!!
Autizm - üç yaşından əvvəl başlayan və ömür boyu sürən, ictimai qarşılıqlı təsirə və ünsiyyətə zərər verən, məhdud və təkrarlanan davranışlara gətirib çıxaran və beynin inkişafına maneə törədən bir xəstəlikdir. Bu əlamətlər autizmi, Asperger sindromu kimi daha yüngül görünən autistik spektrum pozuqluğundan (ASP) ayırmaq lazımdır. Autizm irsi mənşəlidir ancaq irsiliyi olduqca qarışıqdır və ASP-nin mənşəyinin çoxlu gen qarşılıqlı təsirlərindənmi yoxsa, nadir görülən mutasiyalardanmı qaynaqlandığı çox da aydın deyildir. Nadir hallarda, doğum şikəstliklərinə səbəb olan faktorlarla yaxından əlaqəlidir. Digər görüşlərə görə isə uşaqlıqda edilən peyvəndlər kimi səbəblər mübahisəlidir və peyvənd mənşəli fərziyyələrin razısalıcı elmi dəlilləri yoxdur. Yaxın dövr araşdırmaları autizmin prevalansını 1.000 adama bir ya da iki halda təxmin edər, eyni araşdırmalardakı təxminlərə görə ASP təxminən 1.000 adamda altı haldadır və kişilərdə rast gəlinmə nisbəti qadınlara görə 4,3 dəfə daha çoxdur. Autizm hadisələrinin sayı 1980-ci illərdən bəri olduqca çox nisbətdə artmışdır. Bunun səbəbi qismən diaqnoz qoyma üsullarındakı dəyişikliklərdir; gerçək prevalansın artıb artmadığı aydın deyil.
Ramiz Ələkbərov,
AMEA Naxçıvan Bölməsi Bioresurslar
İnstitutunun İnnovasiya və elmi-istehsalat laboratoriyasının
rəhbəri, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Baxış sayı: 433
Bölməyə aid digər xəbərlər
9-04-2026, 15:03
Antarktidadakı imperator pinqvinləri buzların əriməsi səbəbindən nəsli kəsilməkdə olanlar elan edilib
8-04-2026, 20:11
1 sentyabr 2026-cı il tarixindən etibarən Rusiya məktəblərində yeni bir fənn tətbiq olunacaq
6-04-2026, 22:28
Fırıldaqçılara pəncərədən 40.000 dollar olan çanta atdı
2-04-2026, 22:17
Vüqar Rəhimzadə: "Dövlət qulluğunda yeni əməkhaqqı modeli dünya təcrübəsində mövcuddur və müsbət nəticələrə yol açır"
30-03-2026, 19:21
Güclü daşqın nəticəsində heç kim xəsarət almayıb
30-03-2026, 19:15
Antidepressant alış-verişində rekord qırdılar
24-03-2026, 19:12
Meymun çiçəyi xəstəliyi qeydə alınıb
24-03-2026, 19:06
Təhsil Nazirliyi uşaqların telefon istifadəsinə qoyulan qadağa ilə bağlı müzakirələr aparır
19-03-2026, 19:54
Putin biznes üçün inzibati maneələrin aradan qaldırılmasına çağırdı
18-03-2026, 22:37
Tramp neft qiymətlərini sabitləşdirmək üçün gəmiçilik qaydalarını 60 gün müddətinə yumşaldıb
17-03-2026, 16:46
Fövqəladə Hallar Nazirliyi və Müdafiə Nazirliyi Donetsk Xalq Respublikasındakı su probleminin həllinə kömək edir
17-03-2026, 16:40
Mal-qara xəstəliklərinin səbəbini açıqladı
15-03-2026, 17:49
Neft anbarında baş verən yanğın tamamilə söndürülüb
14-03-2026, 14:09
Xarici və milli QHT-lər Bakıda mədəniyyət vasitəsilə davamlı sülh təşəbbüsləri üçün toplaşacaq
14-03-2026, 14:00
8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə şəhid ailələri üçün tibbi müayinə aksiyası təşkil olunub
12-03-2026, 23:56
Şagirdlərin kütləvi zəhərlənməsindən sonra cinayət işi açılıb
12-03-2026, 22:56
İsveçrə məhkəməsi "Qazprom"la mübahisədə Ukraynanın tərəfini tutdu
12-03-2026, 22:18
Yeniyetmələrə benzin satışına qadağa qoyub
12-03-2026, 14:43
Banqladeş Rusiyadan neft almaq üçün ABŞ-dan icazə istəyib
11-03-2026, 22:14
Məktəblərdə şagirdlərin şəxsi axtarışları tətbiq oluna bilər
11-03-2026, 20:19
Uğursuz plastik cərrahiyyə əməliyyatı ilə bağlı cinayət işi açılıb
11-03-2026, 20:07
Peskov xatırlatdı ki, Rusiya Türkiyəni Kiyevin Qara dənizdəki boru kəmərlərini sabotaj etmək planları ilə bağlı xəbərdar etdi
9-03-2026, 23:06
Könül Nurullayeva növbəti vətəndaş qəbulunu keçirib
9-03-2026, 17:05
Üç uşaq və bir yetkin dəm qazından zəhərlənib
8-03-2026, 19:54
Belarus Baş Nazirinin Birinci müavini restoranda Lukaşenkonun sifarişinin ödənişini edə Bilmədi
8-03-2026, 17:05
İki bölgədə uşaqlara it hücumlarından sonra hesabat tələb edib
7-03-2026, 15:23
Azərbaycanda qadınların cəmiyyətin inkişafındakı rolu dövlət səviyyəsində qiymətləndirilir
6-03-2026, 01:46
Respublikada ilk dəfə “Mərhəmət gecəsi” keçirildi – VİDEO+FOTOLAR
5-03-2026, 21:20
Doktor Dementyev: "Müddəti bitmiş kosmetik vasitələr görmə qabiliyyətinin tamamilə itirilməsinə səbəb ola bilər"
5-03-2026, 18:14
Maqadan vilayətində bağçalar üçün valideyn ödənişləri ləğv edilib
5-03-2026, 13:30
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTOLAR
4-03-2026, 19:51
Silahlanmış bir əcnəbi bankomata girməyə cəhd etdi
4-03-2026, 18:24
Baş prokuror Kürdəmir rayonunda vətəndaşları qəbul edib
3-03-2026, 12:15
İki dəfə ürək tutması keçirən kişi xilas edilib
3-03-2026, 11:31
Könül Nurullayeva vətəndaşlarla növbəti dəfə görüş keçirib
2-03-2026, 16:19
Dərbənddə sakinlər qaz sızmalarından kütləvi şəkildə şikayətlənirlər
1-03-2026, 13:21
20-dən çox vətəndaşın zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açılıb
26-02-2026, 17:25
Britaniya ukraynalı qaçqın ailəsinə sığınacaq verməkdən imtina etdi
26-02-2026, 17:15
İstintaq altında olan dördüncü övladını dünyaya gətirib
25-02-2026, 20:11
Tibb Mərkəzində bir xəstə işçilərə hücum etdi
24-02-2026, 21:11
Terror aktının zərəri 6 milyard rubl olaraq qiymətləndirilib
23-02-2026, 20:22
"Dodo", kuryerin işdən çıxarılmasına səbəb olan bir itin sığınacağı üçün pul ödəyəcəyinə söz verib
23-02-2026, 13:54
Polis zərgərlik mağazasından zərgərlik əşyaları oğurlayan naməlum şəxsləri axtarır
22-02-2026, 20:44
Fırıldaqçılar qripdən sonra sanatoriyalarda pulsuz reabilitasiya təklif etməyə başlayıblar