23:50 / 21-04-2026
Vens və Rubio İranla bağlı vəziyyətlə əlaqədar Ağ Evə gəldilər
23:33 / 21-04-2026
Tramp ABŞ Hərbi Büdcəsi üçün rekord məbləğdə 1,5 trilyon dollar tələb etdi
23:30 / 21-04-2026
16 yaşlı məktəbli qıza on minlərlə qırmızı gül hədiyyə edildi
23:09 / 21-04-2026
Məktəbli qız hovuzda boğuldu
22:54 / 21-04-2026
Madonna ABŞ-da keçirilən festivalda geyindiyi əşyaları itirdi
22:50 / 21-04-2026
Lepestok mədəninə ayaq basan qadın öldü
22:47 / 21-04-2026
Fransa yenə də Rusiyanı İkinci Dünya Müharibəsinin sonunun qeyd olunmasına dəvət edə bilmədi
22:44 / 21-04-2026
Dominikan Respublikasından deportasiya edilib
22:42 / 21-04-2026
ABŞ İrana qarşı sanksiyaları genişləndirib
22:39 / 21-04-2026
Paşinyan 25 aprel Vətəndaş Günündə Yerevan sakinlərinə "barbekü məclisi" vəd etdi
22:36 / 21-04-2026
Rusiyanın İtaliyadakı səfiri Paramonov diplomatik nümayəndəliyə çağırılıb
22:33 / 21-04-2026
Siyasətçi Mema Zelenskini Rusiya ilə danışıqlara çağırdı
18:11 / 21-04-2026
Çəkilən videoda atanın uşağın qarnına bıçaq atması ilə bağlı iş açılıb
18:03 / 21-04-2026
ABŞ Hind-Sakit okean bölgəsində tankeri ələ keçirib
17:59 / 21-04-2026
Yaponiya zəlzələsinin episentrinə yaxın Yer qabığı 8 sm yerdəyişmə etdi
17:50 / 21-04-2026
Dağlarda ölən üç turistlə bağlı təfərrüatlar ortaya çıxdı
17:46 / 21-04-2026
Tramp İranla atəşkəs rejimini uzatmaq istəmir
17:42 / 21-04-2026
Tramp İranla "əla saziş" gözləyir
17:36 / 21-04-2026
Norveçli vitse-admiral nüvə sualtı qayıqlarını Rusiyanın Arktikadakı prioriteti adlandırdı
17:30 / 21-04-2026
Moskva-Tbilisi reysi təcili eniş etdi
23:45 / 20-04-2026
ABŞ nüvə sınaqlarına qoyulan moratoriumu pozarsa, Rusiya mütənasib şəkildə cavab verəcək
23:41 / 20-04-2026
Rusiya və Çin ABŞ-İran müharibəsinin ədalətsiz şəkildə sona çatmasını qeyri-mümkün edir
22:13 / 20-04-2026
Tramp iddia edir ki, ABŞ və İran yalnız nüvə silahlarını müzakirə edirlər
22:10 / 20-04-2026
Təhlükəsizlik agentliyinin binasını partlatmağa cəhddə təqsirləndirilən şəxsləri həbs edib
22:07 / 20-04-2026
Almaniya Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya səfirini çağırdı
22:04 / 20-04-2026
Tamaşada uşaqların tüstüdən zəhərlənməsi ilə bağlı araşdırma başlayıb
21:56 / 20-04-2026
"Raketa" saat fabrikinin rəhbəri Putinin saat modelini kopyalamamaq tələbi barədə danışdı
20:27 / 20-04-2026
Tramp atəşkəs pozularsa, İranı "çoxlu bomba" ilə hədələdi
20:25 / 20-04-2026
Papaya pis vəziyyətdə olan yoldan şikayətləndilər
20:21 / 20-04-2026
"The Wall Street Journal" qəzeti BƏƏ-də yuanın istifadəsini ABŞ üçün təhlükə adlandırdı
20:12 / 20-04-2026
Tusk Polşada nüvə başlıqları daşıyan Fransa təyyarələrinə qarşı çıxdı
20:09 / 20-04-2026
Tehran hələ də Vaşinqtonla danışıqlardan imtina edir
18:52 / 20-04-2026
Rekord sayda gəmi Hörmüz boğazından keçib
18:49 / 20-04-2026
Berlin və Paris Ukraynanın AB-yə sürətləndirilmiş qəbuluna qarşı çıxdılar
18:36 / 20-04-2026
Qiyabi olaraq 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib
Heydər Əliyevin anası haqda maraqlı XATİRƏLƏR
Tarix: 26-03-2021 11:51 | Bölmə: Sosial
Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin bacısı Şəfiqə Əliyevanın “Mənim anam” kitabından seçmələr… Sabaha-inamla.az-ın Oxuinfo.az-a istinadən məlumatına görə, bu seçmələr sosial şəbəkələrdə paylaşılıb. Oxucular üçün maraqlı ola biləcəyini nəzərə alıb, onu təqdim edirik.
Şəfiqə xanım öz kitabında anası İzzət xanım haqqqında maraqlı xatirələr təqdim edib. O, yazıb:
“Dayımız Heydər deportasiya vaxtı öldü”
“Anam İzzət xanım 1895-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalındakı Comərdli kəndində anadan olub. Bu kənd Zəngəzurun bağ-bağatlı, səfalı guşəsi olub, dağ kəndləri içərisində gözəlliyi ilə seçilirmiş. Kəndin özülünü ulu babam Comərd qoyub. Onlar iki qardaş olublar: Comərd və qardaşı Alagöz Məhəmməd. Anam İzzət xanım sayılıb-seçilən, böyük hörmət və nüfuz sahibi olan Comərdin nəslinin törəməsidir. Comərdli kəndində yaşayanların hamısı bizim tayfamız hesab olunur. Dağ qızı olan anam elə dağ kimi də uca, əzəmətli, vüqarlı olub. Füsunkar gözəlliyi, qeyrəti ilə dövrün qız-gəlinlərindən fərqlənib. Ağır təbiətli, utancaq olduğu üçün babam onu çox sevərmiş.
Ermənilərin Zəngəzur torpağına olan təcavüzü anamın ömür kitabında gənclik xatirələrinin ən acı səhifələridir. Öz torpağından didərgin düşənlər Naxçıvanın ətrafında olan kəndlərdə – Qazançı, İşıqlar, Cəhri və Milax kəndlərində məskunlaşırlar. Atam Əlirza və anam İzzət xanım isə Naxçıvana gəlirlər. Lakin anamın çəkdiyi müsibətlərin hamısından dəhşətlisi Comərdlidən qaçarkən yolda gördüyü mənzərə olub. Çox sevdiyi, gözəlliyi, boy-buxunu ilə seçilən 23 yaşlı qardaşı Heydərin meyiti onu sarsıdıb. Anamı qaçqın düşmək ağrısından daha çox sevimli qardaşının ölümü yandırırdı. Düz on beş il anam bacı-qardaşlarının sağ olub-olmamasından xəbər tuta bilməyib. Bir gün isə qardaşı övladlarının sağ olması xəbərini ona verirlər. Özü nəql edirdi ki, “qardaşlarımın ətrini yenicə tapdığım övladlarından alanda elə bil dünyaya təzədən gəldim”. Məsmə, Səkinə, Rzaqulu, Humay…Onlar anam üçün artıq yoxluğa çevrilmiş bacı-qardaş tapıntısına bərabər sevinc idilər”.
“Anam qardaşlarının yanında yaşmanardı”.
“…anam İzzət xanım oğlanlarından abır edər, bir dəfə də olsun, başıaçıq onlarla üzbəüz oturmazdı. Qardaşlarım ağlı kəsəndən onu bir dəfə də olsun, başı açıq görmədilər. Hətta xatirimdədir, bir dəfə mən evdə onun başını darayardım. Qəflətən qapı döyüldü. Anam Heydər qardaşımın gəldiyini duyub tez kəlağayısını başına örtdü. Ana-övlad pərdəsini anam əvvəldən bu cür hörmət saxlamaqla qoruyurdu”.
“Dua edərkən səssizcə ağlayardı”
“Anam bütün varlığı ilə Allaha bağlı olan bir qadın idi. Hər kəlməsində, hər cümləsində Allahı vəsf edərdi. Oruc tutar, namaz qılar, matəm saxlardı. Qonşumuzda bir seyid qadın yaşayırdı. Adı Ələviyyə xanım idi. Şeyx qızı olduğu üçün dini təhsil almışdı. Cümə axşamları axşam üstü anam tədarük görər, samovar qaynadıb, süfrə açardı. Ələviyyə xanım gecədən sübhədək Quran oxuyar, anamla birgə namaz qılardı. İlahi, insanda nə qədər səbir, təmkin, Tanrı sevgisi olarmış?! Bu Tanrı sevgisi bitib tükənməzdi. Hər gün qıldığı namazdan sonra etdiyi duaları sakitcə dinlərdim. Tam səssizlik hökm sürən evimizdə anamın pıçıltılarla, asta-asta etdiyi dualar qəlbimi riqqətə gətirir, ürəyimi Allah nuru ilə doldurardı. Anam çəkdiyi məşəqqət və acıların müqabilində Allahdan xalqımıza, əmin-amanlıq diləyər, balalarına can sağlığı arzulayardı. Onun Allah dərgahına qalxan əlləri titrəyəndə bilərdim ki, anam səssiz-səmirsiz ağlayır: özümü görməzliyə vurardım”.
“Çadrası həmişə ütülü, tərtəmiz olardı”
“Anam gözəllik mücəssəməsi idi. Hündür boyuna, düz mütənasib bədən biçiminə görə bütün qadınlardan seçilərdi. Zil qara saçları girdə ağ üzünə xüsusi gözəllik verirdi. Yaşıl mehriban gözlərindən süzülən nurani baxışları ilə üzü şəfəqlənərdi. Mən onu anam olduğu üçün tərifləmirəm. Anamın zərif üz cizgilərini fotoşəkildən də müşahidə etmək olar. Naxçıvanda qadınlar çadra örtərdilər. Qonşu qadınlar adətən, toya-yasa gedəndə məclis paltarlarında olardılar. Mən bu qadınlarla anamı müqayisə etməyi sevərdim. Qonşu qadınların çadralarının səliqəli olub-olmamasına diqqət edərdim. Çünki anam özü səliqəli, təmiz geyindiyi kimi məni də tərtəmiz, səliqəli geyindirməyə çalışardı.
Heydər qardaşım ona Leninqraddan markizet parça almışdı
Qadınlardan birinin çadrası uzun-gödək, yaxud əyri, digərininki əzik və çirkli olanda təəccüb edərdim. Elə qadınlar vardı ki, çadrasını büküb qoltuğuna vurardı. O zaman açıq-aşkar hiddətlənərdim ki, bu qadınlar nə üçün anam kimi səliqəli deyillər? Anam sandığının içərisindən paltarlarını çıxaranda gülab ətri bütün evi bürüyərdi. Çadrası həmişə ütülü, tərtəmiz olardı. Mən elə uşaqlıqdan diqqətcil olmuşam. Baxardım ki, qonşu qadınlar bir çadra ilə həm xeyir-şərə, həm məclisə, həm də bazara gedirdilər. Mən anamda heç vaxt bunu müşahidə etməmişdim. Onun məclis çadrası vardı. Məclisdən qayıdan kimi o çadrasını ipin üstünə atıb bir az havaya verərdi. Sonra ütüləyər, səliqə ilə qatlayıb sandığa qoyardı. Həmin çadranı başqa heç yerə örtməzdi. O biri çadralarını da bu cür səliqə ilə ütüləyib, qatlayıb sandığa yığardı. Anamın çox gözəl parçadan qat-qat yubkası, üstündən isə hər iki tərəfində bir qat incə bükməsi olan çiçək kimi təmiz, elə öz yubkasının parçasından düyməli qoftası vardı.
50-ci illərdə Heydər qardaşım Leninqradda oxuyanda anam üçün yeri tünd göy, üstündə tək-tək açıq qırmızıya çalan gül buketləri olan markizet parça gətirmişdi. Anam ondan özünə çadra tikmişdi. Elə gözəl yaraşırdı ki, gözlərimi ondan çəkə bilmirdim.
Paltarın içinə gül ləçəkləri düzərdi
Anamın geyim- gecimi yadımdan heç çıxmır. Hamısını zövqlə geyərdi. Qara fanel parçadan yubka -qoftası vardı. Parçanın üstündəki bənövşələr göz oxşayırdı. Ən çox yaddaşımda “gecə-gündüz” deyilən ağ, üstündə yabanı yonca gülləri parıldayan paltar qalıb. Anam onu yuyub, ütüləyəndə yanında dayanıb baxardım. Qatları bir-bir ütüləyərdi. Sonra qoftası ilə bir yerdə qatlayıb sandığa qoyar, üstünə qızıl gül ləçəkləri bükülmüş parça qoyardı. Çadralarına isə gülab səpib, üst-üstə sandığa yığardı. Anamın sandığında hər fəslə münasib nə isə olardı. Payızda sandığa heyva düzərdi. Heyvanın ətri paltarlarına hopardı.
Naxçıvanda iqlim elədir ki, meyvə çürümür, büzüşüb quruyur, ancaq xarab olmur. Anam hər fəslin gülünü, meyvəsini toplar, mürəbbə, gülab hazırlardı. Artığını isə saxlardı. Qızıl gül ləçəklərini kölgədə qurudub, paltarları arasına yığardı, gülabından ətir kimi istifadə edərdi. Heyvadan da həmçinin”.
“Anam qonşumuzun ac uşaqlarına lavaş və pendir verdi”
“Anam hamının xeyrinə-şərinə yaramaqla bərabər ona müraciət edən hər kəsə əl tutardı. Evimiz məscid qapısı kimi hamının üzünə açıq idi. Una, sabuna, yarmaya gələn adamlardan heç birini əliboş geri qaytarmazdı. Anam olduqca qənaətcil, ehtiyatlı bir qadın idi. Atam dəmiryolçu olduğu üçün onlara torpaq sahəsi və tonla buğda verilirdi. Bu çətin illərdə evimizdən lavaş əskik olmazdı. Bizim kənddə Sisyandan qohumlarımız vardı. Xüsusən də əmim bizə çox şey göndərərdi. O ağır günlərdə kəndlə əlaqəmiz bizə böyük dayaq idi. Naxçıvandan beş kilometr kənarda da qohumlarımız çox idi. Böyük qaysı bağları vardı. Göndərilən hər bir meyvəni anam bişirər, qənaətlə işlədərdi. Axı o, qardaşı uşaqlarının da ümid yeri idi. Anamın cəfakeşliyindən, ürəyiaçıqlığından bütün məclislərdə ağız dolusu danışırdılar.
Yay olanda evimizdə nə vardısa həyətimizə köçərdi. Yorğan-döşək, qab-qaşıq. Ev bomboş olardı. İsti hava olduğu üçün həyətimizdəki taxtda yatardıq. Müharibənin ağırlığı bütün ailələrin üstünə çökmüşdü. Kənddə Xurşud xanım adlı bir qadın yaşayırdı. Əri cəbhəyə getdiyi üçün beş uşağın əzab-əziyyətini çəkmək məsuliyyəti onun üstünə düşmüşdü. Anam ona əl tutardı. İsti yay gecələrindən biri idi. Saat üç olardı. Xurşud xanımın uşaqlarının ağlaşma səsi bizi yuxudan oyatdı. Anam dözmədi. Gedib astadan Xurşud xanımı çağırdı ki, ay qonşu, bu uşaqlar niyə ağlayırlar? Xurşud xanım məhzun-məhzun “Neynim, a İzzət bacı?-dedi- Acdırlar, yata bilmirlər”. Anam əlini ürəyi üstünə qoymuşdu. Üzünə hopan iztirab ay işığında aydın sezilirdi. Tələsik addımlarla evə keçib xeyli lavaş və pendir götürdü. Uşaqların anasına verib geri döndü. Mən onun taxtın kənarında əyləşib başını əlləri arasına almağına, fikirləşdiyinə tamaşa etdim. Artıq Xurşud xanımın həyətindən səs gəlmirdi. Anamın isə yuxusu ərşə çəkilmişdi. O, sübhə qədər yatmadı. Çünki mən gözlərimi açanda onu beləcə fikir-xəyal ümmanında gördüm. Həmin gündən etibarən anamın bir qayğısı da artmışdı”.
“Anam ələyi gülün altına tutub sonra qayçı ilə kəsərdi”
“Həyətimizdə divar boyu qızıl gül əkilmişdi. Əsl qızılgül itburnu çiçəyi kimi beş ləçəkli olur. Ondan gülab çəkmək üçün, mürəbbə bişirmək üçün istifadə edərdik. Yaxşı xatirimdədir ki, anam sübh tezdən durar, ələyi və qayçını götürüb qızılgül kollarına tərəf gedərdi. Çox tikanlı olduğu üçün o gülə əl vurmaq olmazdı. Ləçəkləri çox zərif olardı bu güllərin. Anam ələyi gülün altına tutub sonra qayçı ilə kəsərdi. Topladığı güllərin ləçəklərinin ucundakı sarıları kəsib əvvəlcədən şirə tökdüyü tavaya atardı. Çünki ləçəklər qalsaydı, quruyub xarab ola bilərdi.
Artıq qalan gül çiçəklərindən anam gülab çəkər, gülqənd edərdi. Gülün ləçəklərini qənd tozu ilə döyüb ona zəncəfil, darçın qatardı. Bu mədə və soyuqdəymə xəstəliklərində istifadə olunan ən təsirli, əvəzi olmayan dərman hesab edilirdi. Həyətimizdə üzüm olsa da, əmim bizə üzüm göndərərdi. Anam sirkə qoyardı. İri küplərdə qoyulmuş sirkə 40 günə gələrdi. Ana lazım olan qədər götürüb, yerdə qalanına həyətdən yığdığı meyvə-tərəvəz, şaftalı, gavalı, xiyar, göy lobya, göy pomidor tökərdi. Bütün qış boyu sadaladığım bu meyvə-tərəvəz sirkədə qalardı. Buna bizdə həftəbecər deyərdilər. Anam heç bir meyvə-tərəvəzi istifadəsiz qoymazdı. Elə buna görə də evimizin bütün ehtiyatı vardı”.
“Səməd Vurğunun ölüm xəbərini anama demədilər”
“1956-cı ilin mayı idi. O zamanlar Cavadzadənin xəstəxanası “leçkomissiya”nın 1 nömrəli xəstəxanası idi. Anam orda yatırdı. Sevimli şairimiz Səməd Vurğun birinci, anam isə ikinci palatada müalicə olunurdular. Mən həmişə anamı yoluxmağa gedəndə Səməd Vurğunun səhhəti ilə maraqlanırdım. Vəziyyəti çox ağır idi. Bacım Rəfiqə anamım yanında qalırdı. Növbəti dəfə anamı yoluxmağa gələndə onun yatdığı palatanın qapısının bağlı olduğunu gördüm. Tibb bacısından astaca soruşdum ki, nə üçün palatanın qapısını açmırsınz? Tibb bacısı pıçıltı ilə bildirdi ki, Səməd Vurğun gecə rəhmətə gedib, istəmirik ki, İzzət xanım bu barədə bilsin. Keçirdiyim kədər hissini təsəvvür edə bilmirəm. Bu böyük şairin yoxluğu köz olub ürəyimi yandırdı. Qəhər məni boğdu. Həyatın nə amansız qanunları varmış? Səməd kimi bir şair ölümə təslim olmuşdu. Anamın bu barədə bilməməsi məsləhət idi, çünki onun şairə böyük rəğbəti vardı, sarsıla bilərdi”.
“Göz yaşımdan kitabın üstündə damla-damla ləkələr qalardı”
“Köhnə ensiklopediya binası vardı. İndi o bina yoxdur, söküblər. O zaman “leçkomissiya”nın ikinci xəstəxanası sayılırdı. Çox gözəl bina idi. Anam üçün iki otaq ayırmışdılar. Yanında bütün gəncliyini qurban verdiyi övladları- Heydər, Cəlal, Aqil və bacım Rəfiqə qalırdılar. Son nəfəsə qədər onu tək qoymadılar. Ağrı-acısını ürəklərində daşıdılar, onun iztirabına şərik çıxdılar. Anamı qucaqlayıb üzündən öpdüm. Həsrətli gözlərini gözümə dikib qızımı soruşdu:
-Uşaq hanı, Şəfiqə?
Aman allah! Anam nə qədər narahat idi?! Uşağı evə qoyub gəldiyimi bilən kimi narahatlığı daha da artdı. Bu ağır dəqiqələrində bütün ağrı-acısını unudub həyəcanla:
-Evə qayıt, Şəfiqə-dedi. -Tez qayıt! Evdəki qadın qripdir, uşağı qrip tuta bilər, tez get, uşağı qoru!-dedi. O zaman qrip virusu yenicə yayılırdı.
Yox, məni buradan heç kəs qopara bilməzdi. Anam solğunlaşmışdı. Heç nə gözümdə deyildi. Bir azdan gözlərini yumub sanki huşa getdi. Mən isə gözümü onun üzündən ayıra bilmirdim. O solğun halında da nurlu, gözəl idi.
… Yadıma Cəlilabadda yaşadığım zaman Bakıya anamın yanına gəlməyim düşmüşdü. O zaman qiyabi təhsil alırdım. Dizimi büküb anamın çarpayısının yanında oturardım. Bir qolumla çarpayıya dirsəklənər, bir əlimdə isə kitab tutardım. Bu yer mənim üçün qaldığım müddət ərzində ən məhrəm yer olardı. Vallah, mən kitabı göz yaşı içində oxuyardım. Gözümün yaşı səssiz-səssiz elə axardı ki, göz yaşımdan kitabın üstündə damla-damla ləkələr qalardı.
Artıq altı aya yaxın idi ki, o, ürəyindən əzab çəkirdi. Ürək öz funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyi üçün qara ciyərə öz təsirini göstərmiş, ciyərinə su yığılmışdı.
Anam mənim! Su sonası kimi gözəlliyi hələ də solmayan pak, mehriban anam.
Baxış sayı: 1 863
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 26-03-2021 11:51 | Bölmə: Sosial
Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin bacısı Şəfiqə Əliyevanın “Mənim anam” kitabından seçmələr… Sabaha-inamla.az-ın Oxuinfo.az-a istinadən məlumatına görə, bu seçmələr sosial şəbəkələrdə paylaşılıb. Oxucular üçün maraqlı ola biləcəyini nəzərə alıb, onu təqdim edirik.
Şəfiqə xanım öz kitabında anası İzzət xanım haqqqında maraqlı xatirələr təqdim edib. O, yazıb:
“Dayımız Heydər deportasiya vaxtı öldü”
“Anam İzzət xanım 1895-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalındakı Comərdli kəndində anadan olub. Bu kənd Zəngəzurun bağ-bağatlı, səfalı guşəsi olub, dağ kəndləri içərisində gözəlliyi ilə seçilirmiş. Kəndin özülünü ulu babam Comərd qoyub. Onlar iki qardaş olublar: Comərd və qardaşı Alagöz Məhəmməd. Anam İzzət xanım sayılıb-seçilən, böyük hörmət və nüfuz sahibi olan Comərdin nəslinin törəməsidir. Comərdli kəndində yaşayanların hamısı bizim tayfamız hesab olunur. Dağ qızı olan anam elə dağ kimi də uca, əzəmətli, vüqarlı olub. Füsunkar gözəlliyi, qeyrəti ilə dövrün qız-gəlinlərindən fərqlənib. Ağır təbiətli, utancaq olduğu üçün babam onu çox sevərmiş.
Ermənilərin Zəngəzur torpağına olan təcavüzü anamın ömür kitabında gənclik xatirələrinin ən acı səhifələridir. Öz torpağından didərgin düşənlər Naxçıvanın ətrafında olan kəndlərdə – Qazançı, İşıqlar, Cəhri və Milax kəndlərində məskunlaşırlar. Atam Əlirza və anam İzzət xanım isə Naxçıvana gəlirlər. Lakin anamın çəkdiyi müsibətlərin hamısından dəhşətlisi Comərdlidən qaçarkən yolda gördüyü mənzərə olub. Çox sevdiyi, gözəlliyi, boy-buxunu ilə seçilən 23 yaşlı qardaşı Heydərin meyiti onu sarsıdıb. Anamı qaçqın düşmək ağrısından daha çox sevimli qardaşının ölümü yandırırdı. Düz on beş il anam bacı-qardaşlarının sağ olub-olmamasından xəbər tuta bilməyib. Bir gün isə qardaşı övladlarının sağ olması xəbərini ona verirlər. Özü nəql edirdi ki, “qardaşlarımın ətrini yenicə tapdığım övladlarından alanda elə bil dünyaya təzədən gəldim”. Məsmə, Səkinə, Rzaqulu, Humay…Onlar anam üçün artıq yoxluğa çevrilmiş bacı-qardaş tapıntısına bərabər sevinc idilər”.
“Anam qardaşlarının yanında yaşmanardı”.
“…anam İzzət xanım oğlanlarından abır edər, bir dəfə də olsun, başıaçıq onlarla üzbəüz oturmazdı. Qardaşlarım ağlı kəsəndən onu bir dəfə də olsun, başı açıq görmədilər. Hətta xatirimdədir, bir dəfə mən evdə onun başını darayardım. Qəflətən qapı döyüldü. Anam Heydər qardaşımın gəldiyini duyub tez kəlağayısını başına örtdü. Ana-övlad pərdəsini anam əvvəldən bu cür hörmət saxlamaqla qoruyurdu”.
“Dua edərkən səssizcə ağlayardı”
“Anam bütün varlığı ilə Allaha bağlı olan bir qadın idi. Hər kəlməsində, hər cümləsində Allahı vəsf edərdi. Oruc tutar, namaz qılar, matəm saxlardı. Qonşumuzda bir seyid qadın yaşayırdı. Adı Ələviyyə xanım idi. Şeyx qızı olduğu üçün dini təhsil almışdı. Cümə axşamları axşam üstü anam tədarük görər, samovar qaynadıb, süfrə açardı. Ələviyyə xanım gecədən sübhədək Quran oxuyar, anamla birgə namaz qılardı. İlahi, insanda nə qədər səbir, təmkin, Tanrı sevgisi olarmış?! Bu Tanrı sevgisi bitib tükənməzdi. Hər gün qıldığı namazdan sonra etdiyi duaları sakitcə dinlərdim. Tam səssizlik hökm sürən evimizdə anamın pıçıltılarla, asta-asta etdiyi dualar qəlbimi riqqətə gətirir, ürəyimi Allah nuru ilə doldurardı. Anam çəkdiyi məşəqqət və acıların müqabilində Allahdan xalqımıza, əmin-amanlıq diləyər, balalarına can sağlığı arzulayardı. Onun Allah dərgahına qalxan əlləri titrəyəndə bilərdim ki, anam səssiz-səmirsiz ağlayır: özümü görməzliyə vurardım”.
“Çadrası həmişə ütülü, tərtəmiz olardı”
“Anam gözəllik mücəssəməsi idi. Hündür boyuna, düz mütənasib bədən biçiminə görə bütün qadınlardan seçilərdi. Zil qara saçları girdə ağ üzünə xüsusi gözəllik verirdi. Yaşıl mehriban gözlərindən süzülən nurani baxışları ilə üzü şəfəqlənərdi. Mən onu anam olduğu üçün tərifləmirəm. Anamın zərif üz cizgilərini fotoşəkildən də müşahidə etmək olar. Naxçıvanda qadınlar çadra örtərdilər. Qonşu qadınlar adətən, toya-yasa gedəndə məclis paltarlarında olardılar. Mən bu qadınlarla anamı müqayisə etməyi sevərdim. Qonşu qadınların çadralarının səliqəli olub-olmamasına diqqət edərdim. Çünki anam özü səliqəli, təmiz geyindiyi kimi məni də tərtəmiz, səliqəli geyindirməyə çalışardı.
Heydər qardaşım ona Leninqraddan markizet parça almışdı
Qadınlardan birinin çadrası uzun-gödək, yaxud əyri, digərininki əzik və çirkli olanda təəccüb edərdim. Elə qadınlar vardı ki, çadrasını büküb qoltuğuna vurardı. O zaman açıq-aşkar hiddətlənərdim ki, bu qadınlar nə üçün anam kimi səliqəli deyillər? Anam sandığının içərisindən paltarlarını çıxaranda gülab ətri bütün evi bürüyərdi. Çadrası həmişə ütülü, tərtəmiz olardı. Mən elə uşaqlıqdan diqqətcil olmuşam. Baxardım ki, qonşu qadınlar bir çadra ilə həm xeyir-şərə, həm məclisə, həm də bazara gedirdilər. Mən anamda heç vaxt bunu müşahidə etməmişdim. Onun məclis çadrası vardı. Məclisdən qayıdan kimi o çadrasını ipin üstünə atıb bir az havaya verərdi. Sonra ütüləyər, səliqə ilə qatlayıb sandığa qoyardı. Həmin çadranı başqa heç yerə örtməzdi. O biri çadralarını da bu cür səliqə ilə ütüləyib, qatlayıb sandığa yığardı. Anamın çox gözəl parçadan qat-qat yubkası, üstündən isə hər iki tərəfində bir qat incə bükməsi olan çiçək kimi təmiz, elə öz yubkasının parçasından düyməli qoftası vardı.
50-ci illərdə Heydər qardaşım Leninqradda oxuyanda anam üçün yeri tünd göy, üstündə tək-tək açıq qırmızıya çalan gül buketləri olan markizet parça gətirmişdi. Anam ondan özünə çadra tikmişdi. Elə gözəl yaraşırdı ki, gözlərimi ondan çəkə bilmirdim.
Paltarın içinə gül ləçəkləri düzərdi
Anamın geyim- gecimi yadımdan heç çıxmır. Hamısını zövqlə geyərdi. Qara fanel parçadan yubka -qoftası vardı. Parçanın üstündəki bənövşələr göz oxşayırdı. Ən çox yaddaşımda “gecə-gündüz” deyilən ağ, üstündə yabanı yonca gülləri parıldayan paltar qalıb. Anam onu yuyub, ütüləyəndə yanında dayanıb baxardım. Qatları bir-bir ütüləyərdi. Sonra qoftası ilə bir yerdə qatlayıb sandığa qoyar, üstünə qızıl gül ləçəkləri bükülmüş parça qoyardı. Çadralarına isə gülab səpib, üst-üstə sandığa yığardı. Anamın sandığında hər fəslə münasib nə isə olardı. Payızda sandığa heyva düzərdi. Heyvanın ətri paltarlarına hopardı.
Naxçıvanda iqlim elədir ki, meyvə çürümür, büzüşüb quruyur, ancaq xarab olmur. Anam hər fəslin gülünü, meyvəsini toplar, mürəbbə, gülab hazırlardı. Artığını isə saxlardı. Qızıl gül ləçəklərini kölgədə qurudub, paltarları arasına yığardı, gülabından ətir kimi istifadə edərdi. Heyvadan da həmçinin”.
“Anam qonşumuzun ac uşaqlarına lavaş və pendir verdi”
“Anam hamının xeyrinə-şərinə yaramaqla bərabər ona müraciət edən hər kəsə əl tutardı. Evimiz məscid qapısı kimi hamının üzünə açıq idi. Una, sabuna, yarmaya gələn adamlardan heç birini əliboş geri qaytarmazdı. Anam olduqca qənaətcil, ehtiyatlı bir qadın idi. Atam dəmiryolçu olduğu üçün onlara torpaq sahəsi və tonla buğda verilirdi. Bu çətin illərdə evimizdən lavaş əskik olmazdı. Bizim kənddə Sisyandan qohumlarımız vardı. Xüsusən də əmim bizə çox şey göndərərdi. O ağır günlərdə kəndlə əlaqəmiz bizə böyük dayaq idi. Naxçıvandan beş kilometr kənarda da qohumlarımız çox idi. Böyük qaysı bağları vardı. Göndərilən hər bir meyvəni anam bişirər, qənaətlə işlədərdi. Axı o, qardaşı uşaqlarının da ümid yeri idi. Anamın cəfakeşliyindən, ürəyiaçıqlığından bütün məclislərdə ağız dolusu danışırdılar.
Yay olanda evimizdə nə vardısa həyətimizə köçərdi. Yorğan-döşək, qab-qaşıq. Ev bomboş olardı. İsti hava olduğu üçün həyətimizdəki taxtda yatardıq. Müharibənin ağırlığı bütün ailələrin üstünə çökmüşdü. Kənddə Xurşud xanım adlı bir qadın yaşayırdı. Əri cəbhəyə getdiyi üçün beş uşağın əzab-əziyyətini çəkmək məsuliyyəti onun üstünə düşmüşdü. Anam ona əl tutardı. İsti yay gecələrindən biri idi. Saat üç olardı. Xurşud xanımın uşaqlarının ağlaşma səsi bizi yuxudan oyatdı. Anam dözmədi. Gedib astadan Xurşud xanımı çağırdı ki, ay qonşu, bu uşaqlar niyə ağlayırlar? Xurşud xanım məhzun-məhzun “Neynim, a İzzət bacı?-dedi- Acdırlar, yata bilmirlər”. Anam əlini ürəyi üstünə qoymuşdu. Üzünə hopan iztirab ay işığında aydın sezilirdi. Tələsik addımlarla evə keçib xeyli lavaş və pendir götürdü. Uşaqların anasına verib geri döndü. Mən onun taxtın kənarında əyləşib başını əlləri arasına almağına, fikirləşdiyinə tamaşa etdim. Artıq Xurşud xanımın həyətindən səs gəlmirdi. Anamın isə yuxusu ərşə çəkilmişdi. O, sübhə qədər yatmadı. Çünki mən gözlərimi açanda onu beləcə fikir-xəyal ümmanında gördüm. Həmin gündən etibarən anamın bir qayğısı da artmışdı”.
“Anam ələyi gülün altına tutub sonra qayçı ilə kəsərdi”
“Həyətimizdə divar boyu qızıl gül əkilmişdi. Əsl qızılgül itburnu çiçəyi kimi beş ləçəkli olur. Ondan gülab çəkmək üçün, mürəbbə bişirmək üçün istifadə edərdik. Yaxşı xatirimdədir ki, anam sübh tezdən durar, ələyi və qayçını götürüb qızılgül kollarına tərəf gedərdi. Çox tikanlı olduğu üçün o gülə əl vurmaq olmazdı. Ləçəkləri çox zərif olardı bu güllərin. Anam ələyi gülün altına tutub sonra qayçı ilə kəsərdi. Topladığı güllərin ləçəklərinin ucundakı sarıları kəsib əvvəlcədən şirə tökdüyü tavaya atardı. Çünki ləçəklər qalsaydı, quruyub xarab ola bilərdi.
Artıq qalan gül çiçəklərindən anam gülab çəkər, gülqənd edərdi. Gülün ləçəklərini qənd tozu ilə döyüb ona zəncəfil, darçın qatardı. Bu mədə və soyuqdəymə xəstəliklərində istifadə olunan ən təsirli, əvəzi olmayan dərman hesab edilirdi. Həyətimizdə üzüm olsa da, əmim bizə üzüm göndərərdi. Anam sirkə qoyardı. İri küplərdə qoyulmuş sirkə 40 günə gələrdi. Ana lazım olan qədər götürüb, yerdə qalanına həyətdən yığdığı meyvə-tərəvəz, şaftalı, gavalı, xiyar, göy lobya, göy pomidor tökərdi. Bütün qış boyu sadaladığım bu meyvə-tərəvəz sirkədə qalardı. Buna bizdə həftəbecər deyərdilər. Anam heç bir meyvə-tərəvəzi istifadəsiz qoymazdı. Elə buna görə də evimizin bütün ehtiyatı vardı”.
“Səməd Vurğunun ölüm xəbərini anama demədilər”
“1956-cı ilin mayı idi. O zamanlar Cavadzadənin xəstəxanası “leçkomissiya”nın 1 nömrəli xəstəxanası idi. Anam orda yatırdı. Sevimli şairimiz Səməd Vurğun birinci, anam isə ikinci palatada müalicə olunurdular. Mən həmişə anamı yoluxmağa gedəndə Səməd Vurğunun səhhəti ilə maraqlanırdım. Vəziyyəti çox ağır idi. Bacım Rəfiqə anamım yanında qalırdı. Növbəti dəfə anamı yoluxmağa gələndə onun yatdığı palatanın qapısının bağlı olduğunu gördüm. Tibb bacısından astaca soruşdum ki, nə üçün palatanın qapısını açmırsınz? Tibb bacısı pıçıltı ilə bildirdi ki, Səməd Vurğun gecə rəhmətə gedib, istəmirik ki, İzzət xanım bu barədə bilsin. Keçirdiyim kədər hissini təsəvvür edə bilmirəm. Bu böyük şairin yoxluğu köz olub ürəyimi yandırdı. Qəhər məni boğdu. Həyatın nə amansız qanunları varmış? Səməd kimi bir şair ölümə təslim olmuşdu. Anamın bu barədə bilməməsi məsləhət idi, çünki onun şairə böyük rəğbəti vardı, sarsıla bilərdi”.
“Göz yaşımdan kitabın üstündə damla-damla ləkələr qalardı”
“Köhnə ensiklopediya binası vardı. İndi o bina yoxdur, söküblər. O zaman “leçkomissiya”nın ikinci xəstəxanası sayılırdı. Çox gözəl bina idi. Anam üçün iki otaq ayırmışdılar. Yanında bütün gəncliyini qurban verdiyi övladları- Heydər, Cəlal, Aqil və bacım Rəfiqə qalırdılar. Son nəfəsə qədər onu tək qoymadılar. Ağrı-acısını ürəklərində daşıdılar, onun iztirabına şərik çıxdılar. Anamı qucaqlayıb üzündən öpdüm. Həsrətli gözlərini gözümə dikib qızımı soruşdu:
-Uşaq hanı, Şəfiqə?
Aman allah! Anam nə qədər narahat idi?! Uşağı evə qoyub gəldiyimi bilən kimi narahatlığı daha da artdı. Bu ağır dəqiqələrində bütün ağrı-acısını unudub həyəcanla:
-Evə qayıt, Şəfiqə-dedi. -Tez qayıt! Evdəki qadın qripdir, uşağı qrip tuta bilər, tez get, uşağı qoru!-dedi. O zaman qrip virusu yenicə yayılırdı.
Yox, məni buradan heç kəs qopara bilməzdi. Anam solğunlaşmışdı. Heç nə gözümdə deyildi. Bir azdan gözlərini yumub sanki huşa getdi. Mən isə gözümü onun üzündən ayıra bilmirdim. O solğun halında da nurlu, gözəl idi.
… Yadıma Cəlilabadda yaşadığım zaman Bakıya anamın yanına gəlməyim düşmüşdü. O zaman qiyabi təhsil alırdım. Dizimi büküb anamın çarpayısının yanında oturardım. Bir qolumla çarpayıya dirsəklənər, bir əlimdə isə kitab tutardım. Bu yer mənim üçün qaldığım müddət ərzində ən məhrəm yer olardı. Vallah, mən kitabı göz yaşı içində oxuyardım. Gözümün yaşı səssiz-səssiz elə axardı ki, göz yaşımdan kitabın üstündə damla-damla ləkələr qalardı.
Artıq altı aya yaxın idi ki, o, ürəyindən əzab çəkirdi. Ürək öz funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyi üçün qara ciyərə öz təsirini göstərmiş, ciyərinə su yığılmışdı.
Anam mənim! Su sonası kimi gözəlliyi hələ də solmayan pak, mehriban anam.
Baxış sayı: 1 863
Bölməyə aid digər xəbərlər
Dünən, 22:44
Dominikan Respublikasından deportasiya edilib
Dünən, 17:30
Moskva-Tbilisi reysi təcili eniş etdi
20-04-2026, 21:56
"Raketa" saat fabrikinin rəhbəri Putinin saat modelini kopyalamamaq tələbi barədə danışdı
18-04-2026, 12:55
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO
18-04-2026, 12:43
Millət vəkili Könül Nurullayeva vətəndaşlarla növbəti dəfə görüş keçirib
16-04-2026, 22:37
105 yaşında vəfat edib
15-04-2026, 19:17
300 ton humanitar yardım göndərib
15-04-2026, 19:11
Paşinyan hesab edir ki, Ermənistandakı pensiya əlavəsi Kiprdə tətil üçün istifadə edilə bilər
14-04-2026, 17:50
Meloni Rusiyadan enerji təchizatının tamamilə dayandırılmasına dair öhdəliyini bir daha təsdiqlədi
13-04-2026, 19:57
50 kənd sakininin zəhərlənməsi ilə bağlı şirkət direktoru saxlanılıb
13-04-2026, 19:45
Madyar Putinlə enerji sazişlərini müzakirə etmək istəyir
13-04-2026, 19:29
Bir həftə əvvəl itkin düşən yeniyetmə qız tapılıb
13-04-2026, 18:51
Talıbov da qayda pozurmuş... - Video
13-04-2026, 18:31
Prezidentin yeni Mətbuat katibi kimdir?
9-04-2026, 15:03
Antarktidadakı imperator pinqvinləri buzların əriməsi səbəbindən nəsli kəsilməkdə olanlar elan edilib
8-04-2026, 20:11
1 sentyabr 2026-cı il tarixindən etibarən Rusiya məktəblərində yeni bir fənn tətbiq olunacaq
6-04-2026, 22:28
Fırıldaqçılara pəncərədən 40.000 dollar olan çanta atdı
2-04-2026, 22:17
Vüqar Rəhimzadə: "Dövlət qulluğunda yeni əməkhaqqı modeli dünya təcrübəsində mövcuddur və müsbət nəticələrə yol açır"
30-03-2026, 19:21
Güclü daşqın nəticəsində heç kim xəsarət almayıb
30-03-2026, 19:15
Antidepressant alış-verişində rekord qırdılar
24-03-2026, 19:12
Meymun çiçəyi xəstəliyi qeydə alınıb
24-03-2026, 19:06
Təhsil Nazirliyi uşaqların telefon istifadəsinə qoyulan qadağa ilə bağlı müzakirələr aparır
19-03-2026, 19:54
Putin biznes üçün inzibati maneələrin aradan qaldırılmasına çağırdı
18-03-2026, 22:37
Tramp neft qiymətlərini sabitləşdirmək üçün gəmiçilik qaydalarını 60 gün müddətinə yumşaldıb
17-03-2026, 16:46
Fövqəladə Hallar Nazirliyi və Müdafiə Nazirliyi Donetsk Xalq Respublikasındakı su probleminin həllinə kömək edir
17-03-2026, 16:40
Mal-qara xəstəliklərinin səbəbini açıqladı
15-03-2026, 17:49
Neft anbarında baş verən yanğın tamamilə söndürülüb
14-03-2026, 14:09
Xarici və milli QHT-lər Bakıda mədəniyyət vasitəsilə davamlı sülh təşəbbüsləri üçün toplaşacaq
14-03-2026, 14:00
8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə şəhid ailələri üçün tibbi müayinə aksiyası təşkil olunub
12-03-2026, 23:56
Şagirdlərin kütləvi zəhərlənməsindən sonra cinayət işi açılıb
12-03-2026, 22:56
İsveçrə məhkəməsi "Qazprom"la mübahisədə Ukraynanın tərəfini tutdu
12-03-2026, 22:18
Yeniyetmələrə benzin satışına qadağa qoyub
12-03-2026, 14:43
Banqladeş Rusiyadan neft almaq üçün ABŞ-dan icazə istəyib
11-03-2026, 22:14
Məktəblərdə şagirdlərin şəxsi axtarışları tətbiq oluna bilər
11-03-2026, 20:19
Uğursuz plastik cərrahiyyə əməliyyatı ilə bağlı cinayət işi açılıb
11-03-2026, 20:07
Peskov xatırlatdı ki, Rusiya Türkiyəni Kiyevin Qara dənizdəki boru kəmərlərini sabotaj etmək planları ilə bağlı xəbərdar etdi
9-03-2026, 23:06
Könül Nurullayeva növbəti vətəndaş qəbulunu keçirib
9-03-2026, 17:05
Üç uşaq və bir yetkin dəm qazından zəhərlənib
8-03-2026, 19:54
Belarus Baş Nazirinin Birinci müavini restoranda Lukaşenkonun sifarişinin ödənişini edə Bilmədi
8-03-2026, 17:05
İki bölgədə uşaqlara it hücumlarından sonra hesabat tələb edib