23:20 / 15-03-2026
ABŞ enerji naziri Rayt İranla münaqişənin tezliklə bitəcəyini söylədi
23:10 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Ölkəmiz davamlı olaraq iqtisadi və siyasi mövqeyini möhkəmləndirir"
23:02 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni mərhələ"
22:55 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Bakı strateji dialoq mərkəzi kimi dünyanın diqqətini mühüm qlobal problemlərə yönəldir"
22:37 / 15-03-2026
Ağ Ev İranla bağlı yayımla bağlı Amerika televiziya kanallarına təzyiq göstərir, "The Washington Post" qəzeti yazır
22:31 / 15-03-2026
Bu gün Moskvaya uçan 44-cü pilotsuz təyyarə məhv edilib
22:19 / 15-03-2026
İsrailin Livandakı hücumları nəticəsində ölənlərin sayı 800-ü keçib
21:45 / 15-03-2026
İran Hörmüz boğazından təhlükəsiz keçidlə bağlı bir neçə ölkə ilə dialoqa başlayıb
21:41 / 15-03-2026
Ukrayna üzrə danışıqların yeni mərhələsinin tarixi hələ müəyyən edilməyib
21:22 / 15-03-2026
Tusk dedi ki, Polşa Avropa Birliyindən çıxa bilər
20:58 / 15-03-2026
Tehran Trampın İran üzərində qələbə iddiasını lağa qoydu
20:55 / 15-03-2026
Zelenski on rus paralimpiyaçısına qarşı sanksiyalar tətbiq etdi
19:01 / 15-03-2026
Yaşayış binasında baş verən yanğında bir kişi ölüb
18:57 / 15-03-2026
ABŞ Xarq adasında İranın enerji infrastrukturunu hədəf almadığını təsdiqlədi
18:46 / 15-03-2026
Rus turistlərin kütləvi zəhərlənməsi baş verib
18:41 / 15-03-2026
Minlərlə macar Budapeştdə Ukrayna əleyhinə şüarlarla yürüş edib
18:39 / 15-03-2026
Yeniyetmə qız yelləncəyin qırılması nəticəsində başından xəsarət alıb
18:34 / 15-03-2026
"Akron", Dzyubanın 84-cü dəqiqədəki qolu sayəsində "Axmat" ilə heç-heçə etdi
18:17 / 15-03-2026
İraqdakı Amerika bazasına dron hücum etdi
18:11 / 15-03-2026
Sijjarto vəd edib ki, Orban Macarıstana rəhbərlik etdiyi müddətcə Ukrayna AB-yə qoşulmayacaq
18:06 / 15-03-2026
İtaliyada keçirilən Paralimpiya Oyunlarında qızıl medal qazandı
18:01 / 15-03-2026
Avtomobili yandıran şəxs həbs edilib
17:49 / 15-03-2026
Neft anbarında baş verən yanğın tamamilə söndürülüb
17:43 / 15-03-2026
Mema bildirib ki, İran münaqişəsi səbəbindən Kiyevin vaxtı bitir
14:09 / 14-03-2026
Xarici və milli QHT-lər Bakıda mədəniyyət vasitəsilə davamlı sülh təşəbbüsləri üçün toplaşacaq
14:04 / 14-03-2026
Azərbaycana qarşı məqsədli şəkildə dezinformasiya hücumları təşkil edilir-Könül Nurullayeva
14:00 / 14-03-2026
8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə şəhid ailələri üçün tibbi müayinə aksiyası təşkil olunub
23:58 / 12-03-2026
Avropa Putinin qaz təchizatı ilə bağlı açıqlamalarından sonra panikaya düşdü
23:56 / 12-03-2026
Şagirdlərin kütləvi zəhərlənməsindən sonra cinayət işi açılıb
23:41 / 12-03-2026
Nənə 7 aylıq nəvəsini ikinci mərtəbədən atıb
23:32 / 12-03-2026
Saxta sertifikatlar satdıqlarına görə dörd miqrant məhkəmə qarşısına çıxacaq
23:25 / 12-03-2026
Dağıstan Səhiyyə Nazirliyində axtarışlar aparılıb
23:11 / 12-03-2026
İsrail Müdafiə Qüvvələri (İDQ) ABŞ və İsrail pilotları arasında İran səmasında aparılan danışıqları dərc edib
22:56 / 12-03-2026
İsveçrə məhkəməsi "Qazprom"la mübahisədə Ukraynanın tərəfini tutdu
22:52 / 12-03-2026
Baş verən yanğından yeddi nəfəri xilas etdilər
22:38 / 12-03-2026
İran İsraili tamamilə məhv etməklə hədələyir
22:31 / 12-03-2026
İran Trampa bir neçə sosial media paylaşımı ilə müharibənin qazanıla bilməyəcəyini söylədi
22:28 / 12-03-2026
Zaxarova İsveçin keçmiş baş nazirinin nüvə təhdidlərinə cavab verdi
“Ərəb baharı” nəyə görə demokratik dəyişikliklərə yol aça bilmədi? - TƏHLİL
Tarix: 19-06-2019 10:35 | Bölmə: Siyasət
Şimali Afrika və Yaxın Şərq(ŞAYŞ) regionunda demokratiya perspektivləri varmı? Yoxsa region avtoritarizm və müharibələr burulğanında yaşamağa məhkumdur?
Ərəb dünyası və ya ayrıca götürülmüş hər hansı bir ərəb ölkəsi mükəmməl demokratiyaya doğru ciddi addım ata bilərmi? Bu sual illərdir ki, tədqiqatçıları, siyasətçiləri və sıravi adamları düşündürməkdədir. İndiyədək görünən tərəf odur ki, heç bir ərəb ölkəsi demokratiyaya doğru addım ata bilməmişdir, halbuki hökumət dəyişiklikləri, monarxiyaların devrilməsi və kütləvi üsyanlar region üçün nadir sayıla biləcək hadisələr deyil.
Florensiyadakı Avropa Universiteti İnstitutunun (European University İnstitute) professoru Filip Şmitter və Qahirədəki Amerika Universitetinin professoru Nədin Sika “ŞAYŞ regionunda demokratikləşmə” adlı yazıda 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq ərəb dünyası və digər ölkələr arasında demokratik transformasiya fərqləri və bənzərliklərini tədqiq etmişlər. (Araşdırmalara əsasən dünyada, ötən əsrdə demokratikləşmənin üç dalğası bir sıra ölkələri əhatə etmiş və yaşam tərzini əsaslı dəyişmişdir. İlk dalğa, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra 1945-46-cı illəri əhatə edir ki, bu dövr faşizmin çökməsi və yeni sistemin yaranması ilə əlamətdardır. 1970-ci illərdə başlayan, İkinci dalğada Yaxın Şərqdəki milli azadlıq hərəkatları son müstəmləkələri çökdürdü və daha sonra bu dalğa Latın Amerikasınadək uzandı. Demokratiyanın üçüncü dalğası isə 1990-cı illərin əvvəllərində Berlin divarının və Sovet İttifaqının dağılması və yeni müstəqil ölkələrin yaranması ilə nəticələnmişdir). Qeyd olunan qlobal dəyişikliklər fonunda ŞAYŞ regionunda gedən prosesləri izləyən müəlliflər fərqlərin bənzərliklərdən daha çox olması qənaətinə gəlmişlər.
2010-2011-ci illər Tunis, Misir, Liviya, Yəmən və Suriyada kütləvi etirazlar yaşandı, ərəb dünyasında böyük transformasiya prosesləri baş verdi. Amma, bu transformasiya demokratiyaya deyil, xaosa, anarxiyaya və qeyri-müəyyənliyə yol açdı. Şmitter və Sika öz tədqiqatlarında nəinki demokratik, hətta liberal dəyişikliklərin baş verə bilməməsinin əsas səbəblərini göstərmişlər.
Birinci səbəb
Müəlliflərə görə demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin əsas səbəbi müxalifətin zəifliyidir. Avtoritar rejimlərin seçkiləri daimi manipulyasiya etdiyi, vətəndaş cəmiyyətinin zəif olduğu ərəb ölkələrində müxalifətin əsas rolu hakimiyyətlə sövdələşərək, yeni mümkün fiqurların və ideyaların meydana çıxa bilməsinin qarşısını almaq və hakim elitanın uzun müddət rəhbərlikdə qalmasını təmin etməkdir. Belə mövqe illərlə davam edir və nəticədə müxalifət passiv, fəaliyyətsiz müşahidəçiyə çevrilir. Ərəb ölkələrində müxalifətin digər problemi ədalətli siyasi rəqabət mühitinin olmamasıdır. Praktiki olaraq “ərəb baharı” hadisələri zamanı insanlar kütləvi aksiyalarda müxalifəti dəstəkləmir, daha yaxşı və daha layiqli həyat şəraiti tələb edirdilər. Adətən belə aksiyalardan sonra siyasi rəqabət təcrübəsi olmayan müxalifətin hakimiyyəti ələ keçirməsi ağır nəticələrlə sonuclanır. Hakimiyyətə gəlmiş müxalifət yeni siyasi düşüncə tərzi ilə deyil, dövlət əmlakı və vəsaitinin yeni simalar tərəfindən daha da çox talanması ilə yadda qalır. Digər çətinlik “demokratiya” məfhumuna ehtiyatlı yanaşma ilə bağlıdır. Böyük əksəriyyətlə ərəb düşüncə tərzində demokratiya Qərblə, Qərb isə müstəmləkəçi siyasətlə assosiasiya olunur.
Bunun nəticəsidir ki, “ərəb baharı” Suriya, Liviya və Yəməndə olduğu kimi dövlətin iflasına, ya da Tunis və Misirdəki kimi keçid dövrü yaşayan hibrid rejimlərin hakimiyyətə gəlməsinə yol açdı.
İkinci səbəb
ŞAYŞ regionunda demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin digər səbəbi RED(Real Existing Democracies), yəni RMD (Real Mövcud Demokratiyalar) adlanan ölkərdədir. RMD ölkələri ərəb dünyasını həqiqətən azad və demokratik görmək istəyirmi? RMD və ŞAYŞ arasındakı münasibətlər azadlıq və demokratiya deyil, daha çox Qərbin mənafeyinə xidmət edən qarşılıqlı iqtisadi maraqlar üzərində qurulub. Ona görə də Qərb dünyası demokratiyadan daha çox, onun iqtisadi maraqlarını təmin edə biləcək sabitliyin tərəfindədirlər. Ərəb millətinin mövcud milli-siyasi savad səviyyəsinin olduğu kimi qalması da Qərbin marağındadır, əks halda, savadlı və siyasi yetkin cəmiyyət fərqli iddialı tələblərlə çıxış edə bilər.
Dünya şəxsi qızıl ehtiyatlarının 60%-dən çoxu zəngin neft istehsalçılarının əlində cəmlənmişdir. RMD-ın əsas məqsədi regionda qarşıdurma və münaqişə ocaqları yaratmaq, sonra istehsal etdikləri silahları münaqişə tərəflərinə satmaq, daha sonra “ədalətli” vasitəçi qismində həmin regiona daxil olmaq və istənilən yollarla qızıl ehtiyatlarının regiondan çıxarılmasına nail olmaqdır. Ərəb dünyasında baş verən daxili və xarici toqquşmaların əsasında müxtəlif səbəblər ola bilər, lakin bu çəkişmələrin hər birinin arxasında RMD ölkələrinin maraqlarının olması danılmaz faktdır. Ərəblərin hətta belə bir atalar sözü də vardır ki, “dənizdə iki köpək balığı savaşırsa, əmin ola bilərsiniz ki, yaxınlıqda ingilis gəmisi lövbər salmışdır”. Regionda Qərb dövlətlərini ən çox düşündürən neft faktorudur, nefti əldə etmək üçün isə ən asan və ən sadə yol əhalini Qərbin şərtləri ilə razılaşan rəhbərin nəzarəti altında saxlamaqdır. Bundan əlavə RMD-lar rejim dəyişikliyi ehtiyacı yarandığı zaman özlərinə sərf edən loyal namizədin hakimiyyətə gəlməsini dəstəkləyir ki, bu da demokratik transformasiya prosesini ləngidir.
Üçüncü səbəb
Ərəb dünyasında demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin daha bir səbəbi regionun coğrafi ərazisi və burada baş verən daxili və regional münaqişələrdir. Ərəb ölkələrində demokratik dəyişiklikləri araşdıran İbrahim Elbadavi və Samir Makdisi göstərirlər ki, dünyanın digər yerlərində vətəndaş müharibələri və xaricdən müdaxilə demokratik proseslərin güclənməsinə təkan versə də, ərəb dünyasında bunun əksi müşahidə olunmaqdadır. Qonşu ölkələrdə də demokratiya təcrübəsinin olmaması regional və beynəlxalq münaqişələri yumşaq müstəviyə keçirməyə imkan vermir, əksinə, həmin münaqişələrin şiddətini artırır. 1990-cı illərdə Qərb yarımkürəsində baş verən hadisələr kommunist blokuna daxil olan ölkələrin demokratik transformasiyası ilə yekunlaşdı. Avropa strukturlarına inteqrasiya olunmaq perspektivi də bu ölkələrdə sürətli demokratikləşmə prosesinə rəvac verən mühüm amillərdən idi. ŞAYŞ regionunda belə bir perspektiv yoxdur. Bundan əlavə regionda demokratik model rolunu oynayacaq ölkə də mövcud deyil.
Bu səbəblərdən ərəblər rejim dəyişiklərinə baxmayaraq, daha azad, daha sərbəst, daha demokratik və daha zəngin ola bilmirlər. Son zamanlar ərəblərin RMD ölkələrinə böyük köçü müşahidə olunur. İnsanlar Avropa və Amerikaya demokratik azadlıqlar ümidilə köçürlər və bu o deməkdir ki, demokratiya ərəb xalqına yad məfhum deyil.
Uzun illər Türkiyə, tam demokratiya hesab olunmasa da, regionda uğurla inkişaf edən dünyəvi dövlət kimi qəbul edilir. Türkiyənin sonrakı demokratik inkişafı bəzi ərəb ölkələrini də prosesə cəlb edə bilər. Qüdsün İsrail dövlətinin paytaxtı kimi tanınması, Rusiyadan silah alınacağı təqdirdə Ərdoğan hökuməti qarşısına qoyulan şərtlər, iyun ayında İstanbulda gözlənilən təkrar seçkilər Türkiyəni çətin seçim qarşısında qoymuşdur. ABŞ-la qarşıdurma yaxşı perspektiv vəd etmir. Hadisələrin bu cür inkişafı anti-Amerika ritorikasının radikallaşmasına gətirib çıxara bilər. Belə olan halda, ABŞ bunu anti-demokratik siyasət kimi dəyərləndirəcək və Türkiyəyə qarşı təzyiq vasitələrini artıracaqdır, ki, bu da ümumən regionda demokratik inkişaf prosesinin qarşısının alınması deməkdir.
Tahir Kərimov
Diplomat, Harvard Universitetinin məzunu,
Mərhum Prezident Heydər Əliyevin şəxsi tərcüməçisi
Modern.az
Baxış sayı: 724
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 19-06-2019 10:35 | Bölmə: Siyasət
Şimali Afrika və Yaxın Şərq(ŞAYŞ) regionunda demokratiya perspektivləri varmı? Yoxsa region avtoritarizm və müharibələr burulğanında yaşamağa məhkumdur?
Ərəb dünyası və ya ayrıca götürülmüş hər hansı bir ərəb ölkəsi mükəmməl demokratiyaya doğru ciddi addım ata bilərmi? Bu sual illərdir ki, tədqiqatçıları, siyasətçiləri və sıravi adamları düşündürməkdədir. İndiyədək görünən tərəf odur ki, heç bir ərəb ölkəsi demokratiyaya doğru addım ata bilməmişdir, halbuki hökumət dəyişiklikləri, monarxiyaların devrilməsi və kütləvi üsyanlar region üçün nadir sayıla biləcək hadisələr deyil.
Florensiyadakı Avropa Universiteti İnstitutunun (European University İnstitute) professoru Filip Şmitter və Qahirədəki Amerika Universitetinin professoru Nədin Sika “ŞAYŞ regionunda demokratikləşmə” adlı yazıda 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq ərəb dünyası və digər ölkələr arasında demokratik transformasiya fərqləri və bənzərliklərini tədqiq etmişlər. (Araşdırmalara əsasən dünyada, ötən əsrdə demokratikləşmənin üç dalğası bir sıra ölkələri əhatə etmiş və yaşam tərzini əsaslı dəyişmişdir. İlk dalğa, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra 1945-46-cı illəri əhatə edir ki, bu dövr faşizmin çökməsi və yeni sistemin yaranması ilə əlamətdardır. 1970-ci illərdə başlayan, İkinci dalğada Yaxın Şərqdəki milli azadlıq hərəkatları son müstəmləkələri çökdürdü və daha sonra bu dalğa Latın Amerikasınadək uzandı. Demokratiyanın üçüncü dalğası isə 1990-cı illərin əvvəllərində Berlin divarının və Sovet İttifaqının dağılması və yeni müstəqil ölkələrin yaranması ilə nəticələnmişdir). Qeyd olunan qlobal dəyişikliklər fonunda ŞAYŞ regionunda gedən prosesləri izləyən müəlliflər fərqlərin bənzərliklərdən daha çox olması qənaətinə gəlmişlər.
2010-2011-ci illər Tunis, Misir, Liviya, Yəmən və Suriyada kütləvi etirazlar yaşandı, ərəb dünyasında böyük transformasiya prosesləri baş verdi. Amma, bu transformasiya demokratiyaya deyil, xaosa, anarxiyaya və qeyri-müəyyənliyə yol açdı. Şmitter və Sika öz tədqiqatlarında nəinki demokratik, hətta liberal dəyişikliklərin baş verə bilməməsinin əsas səbəblərini göstərmişlər.
Birinci səbəb
Müəlliflərə görə demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin əsas səbəbi müxalifətin zəifliyidir. Avtoritar rejimlərin seçkiləri daimi manipulyasiya etdiyi, vətəndaş cəmiyyətinin zəif olduğu ərəb ölkələrində müxalifətin əsas rolu hakimiyyətlə sövdələşərək, yeni mümkün fiqurların və ideyaların meydana çıxa bilməsinin qarşısını almaq və hakim elitanın uzun müddət rəhbərlikdə qalmasını təmin etməkdir. Belə mövqe illərlə davam edir və nəticədə müxalifət passiv, fəaliyyətsiz müşahidəçiyə çevrilir. Ərəb ölkələrində müxalifətin digər problemi ədalətli siyasi rəqabət mühitinin olmamasıdır. Praktiki olaraq “ərəb baharı” hadisələri zamanı insanlar kütləvi aksiyalarda müxalifəti dəstəkləmir, daha yaxşı və daha layiqli həyat şəraiti tələb edirdilər. Adətən belə aksiyalardan sonra siyasi rəqabət təcrübəsi olmayan müxalifətin hakimiyyəti ələ keçirməsi ağır nəticələrlə sonuclanır. Hakimiyyətə gəlmiş müxalifət yeni siyasi düşüncə tərzi ilə deyil, dövlət əmlakı və vəsaitinin yeni simalar tərəfindən daha da çox talanması ilə yadda qalır. Digər çətinlik “demokratiya” məfhumuna ehtiyatlı yanaşma ilə bağlıdır. Böyük əksəriyyətlə ərəb düşüncə tərzində demokratiya Qərblə, Qərb isə müstəmləkəçi siyasətlə assosiasiya olunur.
Bunun nəticəsidir ki, “ərəb baharı” Suriya, Liviya və Yəməndə olduğu kimi dövlətin iflasına, ya da Tunis və Misirdəki kimi keçid dövrü yaşayan hibrid rejimlərin hakimiyyətə gəlməsinə yol açdı.
İkinci səbəb
ŞAYŞ regionunda demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin digər səbəbi RED(Real Existing Democracies), yəni RMD (Real Mövcud Demokratiyalar) adlanan ölkərdədir. RMD ölkələri ərəb dünyasını həqiqətən azad və demokratik görmək istəyirmi? RMD və ŞAYŞ arasındakı münasibətlər azadlıq və demokratiya deyil, daha çox Qərbin mənafeyinə xidmət edən qarşılıqlı iqtisadi maraqlar üzərində qurulub. Ona görə də Qərb dünyası demokratiyadan daha çox, onun iqtisadi maraqlarını təmin edə biləcək sabitliyin tərəfindədirlər. Ərəb millətinin mövcud milli-siyasi savad səviyyəsinin olduğu kimi qalması da Qərbin marağındadır, əks halda, savadlı və siyasi yetkin cəmiyyət fərqli iddialı tələblərlə çıxış edə bilər.
Dünya şəxsi qızıl ehtiyatlarının 60%-dən çoxu zəngin neft istehsalçılarının əlində cəmlənmişdir. RMD-ın əsas məqsədi regionda qarşıdurma və münaqişə ocaqları yaratmaq, sonra istehsal etdikləri silahları münaqişə tərəflərinə satmaq, daha sonra “ədalətli” vasitəçi qismində həmin regiona daxil olmaq və istənilən yollarla qızıl ehtiyatlarının regiondan çıxarılmasına nail olmaqdır. Ərəb dünyasında baş verən daxili və xarici toqquşmaların əsasında müxtəlif səbəblər ola bilər, lakin bu çəkişmələrin hər birinin arxasında RMD ölkələrinin maraqlarının olması danılmaz faktdır. Ərəblərin hətta belə bir atalar sözü də vardır ki, “dənizdə iki köpək balığı savaşırsa, əmin ola bilərsiniz ki, yaxınlıqda ingilis gəmisi lövbər salmışdır”. Regionda Qərb dövlətlərini ən çox düşündürən neft faktorudur, nefti əldə etmək üçün isə ən asan və ən sadə yol əhalini Qərbin şərtləri ilə razılaşan rəhbərin nəzarəti altında saxlamaqdır. Bundan əlavə RMD-lar rejim dəyişikliyi ehtiyacı yarandığı zaman özlərinə sərf edən loyal namizədin hakimiyyətə gəlməsini dəstəkləyir ki, bu da demokratik transformasiya prosesini ləngidir.
Üçüncü səbəb
Ərəb dünyasında demokratik dəyişikliklərin baş verməməsinin daha bir səbəbi regionun coğrafi ərazisi və burada baş verən daxili və regional münaqişələrdir. Ərəb ölkələrində demokratik dəyişiklikləri araşdıran İbrahim Elbadavi və Samir Makdisi göstərirlər ki, dünyanın digər yerlərində vətəndaş müharibələri və xaricdən müdaxilə demokratik proseslərin güclənməsinə təkan versə də, ərəb dünyasında bunun əksi müşahidə olunmaqdadır. Qonşu ölkələrdə də demokratiya təcrübəsinin olmaması regional və beynəlxalq münaqişələri yumşaq müstəviyə keçirməyə imkan vermir, əksinə, həmin münaqişələrin şiddətini artırır. 1990-cı illərdə Qərb yarımkürəsində baş verən hadisələr kommunist blokuna daxil olan ölkələrin demokratik transformasiyası ilə yekunlaşdı. Avropa strukturlarına inteqrasiya olunmaq perspektivi də bu ölkələrdə sürətli demokratikləşmə prosesinə rəvac verən mühüm amillərdən idi. ŞAYŞ regionunda belə bir perspektiv yoxdur. Bundan əlavə regionda demokratik model rolunu oynayacaq ölkə də mövcud deyil.
Bu səbəblərdən ərəblər rejim dəyişiklərinə baxmayaraq, daha azad, daha sərbəst, daha demokratik və daha zəngin ola bilmirlər. Son zamanlar ərəblərin RMD ölkələrinə böyük köçü müşahidə olunur. İnsanlar Avropa və Amerikaya demokratik azadlıqlar ümidilə köçürlər və bu o deməkdir ki, demokratiya ərəb xalqına yad məfhum deyil.
Uzun illər Türkiyə, tam demokratiya hesab olunmasa da, regionda uğurla inkişaf edən dünyəvi dövlət kimi qəbul edilir. Türkiyənin sonrakı demokratik inkişafı bəzi ərəb ölkələrini də prosesə cəlb edə bilər. Qüdsün İsrail dövlətinin paytaxtı kimi tanınması, Rusiyadan silah alınacağı təqdirdə Ərdoğan hökuməti qarşısına qoyulan şərtlər, iyun ayında İstanbulda gözlənilən təkrar seçkilər Türkiyəni çətin seçim qarşısında qoymuşdur. ABŞ-la qarşıdurma yaxşı perspektiv vəd etmir. Hadisələrin bu cür inkişafı anti-Amerika ritorikasının radikallaşmasına gətirib çıxara bilər. Belə olan halda, ABŞ bunu anti-demokratik siyasət kimi dəyərləndirəcək və Türkiyəyə qarşı təzyiq vasitələrini artıracaqdır, ki, bu da ümumən regionda demokratik inkişaf prosesinin qarşısının alınması deməkdir.
Tahir Kərimov
Diplomat, Harvard Universitetinin məzunu,
Mərhum Prezident Heydər Əliyevin şəxsi tərcüməçisi
Modern.az
Baxış sayı: 724
Bölməyə aid digər xəbərlər
14-03-2026, 14:04
Azərbaycana qarşı məqsədli şəkildə dezinformasiya hücumları təşkil edilir-Könül Nurullayeva
12-03-2026, 23:11
İsrail Müdafiə Qüvvələri (İDQ) ABŞ və İsrail pilotları arasında İran səmasında aparılan danışıqları dərc edib
12-03-2026, 22:28
Zaxarova İsveçin keçmiş baş nazirinin nüvə təhdidlərinə cavab verdi
11-03-2026, 21:41
Lavrov İrandakı vəziyyəti Oman Xarici İşlər Naziri ilə müzakirə etdi
10-03-2026, 21:15
İran İsrail və ABŞ infrastrukturuna cavab zərbələri endirəcəyi barədə xəbərdarlıq edib
10-03-2026, 18:04
Ekspert Makarenko deyir ki, İran zamanın və müharibənin sınağından keçib
9-03-2026, 22:12
ABŞ İran neftini ələ keçirə bilər, "NBC News" xəbər verir
9-03-2026, 19:26
"ABC News" iddia edir ki, İran dünya miqyasında "yatmış agentlərə" siqnallar göndərib
9-03-2026, 15:47
Orban fon der Leyendən Rusiya enerji sektoruna qarşı bütün AB sanksiyalarını ləğv etməsini istədi
8-03-2026, 17:13
Venesuela Rusiyanı yaxın dostu hesab edir
5-03-2026, 13:15
İran səfiri Azərbaycan XİN-ə çağırıldı
4-03-2026, 19:34
Politoloq İbrahimov: "ABŞ-ın etnik azlıqlarla bağlı təxribatları yalnız İranı birləşdirir"
4-03-2026, 18:04
32 yaşlı Fərid Bağırzadə nazir təyin olundu
4-03-2026, 14:52
Rusiya Fransa və Britaniyanın nüvə arsenallarının genişləndirilməsini nəzərə alacaq
3-03-2026, 12:07
Şərqşünas: "ABŞ-İran müharibəsi Rusiya üçün siyasi xərclər daşıyır"
2-03-2026, 13:16
Ekspert: "ABŞ İranda quru əməliyyatı keçirəcəyinə risk etməyəcək"
2-03-2026, 12:31
Rusiya Yaxın Şərq münaqişəsinin həllində vasitəçilik etməyə hazırdır
1-03-2026, 13:43
Əhməd Vəhidi İİKK-nın yeni komandiri təyin edildi
28-02-2026, 20:28
Xocalı soyqırımı azərbaycanlılara qarşı etnik nifrətin ən qəddar forması idi-Könül Nurullayeva
27-02-2026, 20:44
Kelin Zalujnının Britaniyada necə davrandığını izah etdi
27-02-2026, 20:38
Kelin bildirib ki, Ukraynanın AB-yə sürətləndirilmiş qəbulu bütün qaydaların pozulmasıdır
27-02-2026, 20:24
Finlandiya səfirinə Rusiya diplomatlarına qarşı etirazları dayandırmaq tələbi verildi
27-02-2026, 20:20
Bolton Qərblə İran arasında nüvə danışıqlarının faydasız olduğuna inanır
27-02-2026, 19:39
Xocalı Memorial Kompleksi tarixi faktların sistemli şəkildə təqdim olunmasına imkan yaradacaq-Könül Nurullayeva
27-02-2026, 11:03
Xocalı – faciədən qürura gedən yol
26-02-2026, 23:01
Mariya Zaxarova Merzin barbarlıq ittihamlarını ləğv etdi
26-02-2026, 22:56
Cenevrə danışıqlarını tərk etdi
26-02-2026, 17:47
Medinski Rusiya və Ukrayna əsgərlərinin cəsədlərinin mübadiləsi ilə bağlı saytından foto paylaşdı
26-02-2026, 16:48
Media xəbərlərinə görə, Rusiya 10 il ərzində AB ölkələrindən nüvə raketlərini vura biləcək
25-02-2026, 22:53
Peskov Putin, Tramp və Zelenskinin nə vaxt görüşə biləcəyini açıqladı
25-02-2026, 10:31
Tariximizin faciə və zəfər səhifələri
24-02-2026, 16:28
Ukrayna müdafiə naziri Kiyevin yeni strategiyasını açıqladı
23-02-2026, 23:19
Tramp artıq sui-qəsd cəhdlərinin qurbanı olmaq istəmir, ona görə də yavaşlamağa hazırdır
23-02-2026, 20:07
Medvedev Kim Çen Inı
22-02-2026, 21:09
Antimilli ünsürlər radikal erməni dairələrinin sifarişçisi qismində çıxış edir-Könül Nurullayeva
22-02-2026, 20:17
Kliçko Trampa etibar barədə soruşulduqda tərəddüd etdi