Prezident İlham Əliyev: “Biz göstəririk ki, sülh bizim üçün artıq hiss olunan məfhumdur, onu hiss edə bilirik və sülh şəraitində yaşamağı öyrənirik”
Son illər Cənubi Qafqazda baş verən geosiyasi dəyişikliklər regionda yeni siyasi reallıqlar formalaşdırmış, sülh və əməkdaşlıq məsələlərini beynəlxalq gündəliyin əsas mövzularından birinə çevirmişdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tam bərpasından sonra yaranmış postmünaqişə dövrü region dövlətləri qarşısında davamlı sülhün təmin edilməsi, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi kimi mühüm vəzifələr qoyur. Bu baxımdan, 2026-cı il iyulun 1-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər xüsusi siyasi və strateji əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər təkcə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına, regional əməkdaşlığın perspektivlərinə və Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlığın inkişafına dair mühüm baxışları özündə əks etdirir. Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğuladı ki, “biz göstəririk ki, sülh bizim üçün artıq hiss olunan məfhumdur, onu hiss edə bilirik və sülh şəraitində yaşamağı öyrənirik”. Bu ifadə Azərbaycanın müharibədən sonrakı dövrdə qarşıya qoyduğu əsas strateji məqsədi – davamlı sülhün təmin olunmasını və regionda sabit inkişaf mühitinin formalaşdırılmasını ifadə edir. Uzun illər davam edən münaqişədən sonra sülh anlayışının artıq real siyasi gündəliyin əsas elementi kimi təqdim olunması yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Azərbaycan uzun illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həll olunmasına üstünlük vermiş, beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərar və qətnamələrin icrasını gözləmişdir. Lakin nəticə əldə olunmadıqda ölkə öz konstitusion hüquqlarını və beynəlxalq hüququn tanıdığı özünümüdafiə hüququnu həyata keçirərək ərazi bütövlüyünü təmin etmişdir. Prezident İlham Əliyev bəyanatında Azərbaycanın torpaqlarının 30 il ərzində işğal altında qaldığını xatırladaraq qeyd etdi ki, ölkəmiz öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü həm hərbi güc, həm də siyasi-diplomatik vasitələrlə bərpa edib. Bu fikir Azərbaycanın beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə əsaslanan mövqeyini bir daha nümayiş etdirir. Müharibədən sonrakı dövrdə isə Azərbaycan revanşizm və qarşıdurma siyasətindən deyil, əməkdaşlıq və sülh gündəliyindən çıxış etdiyini dəfələrlə bəyan etmişdir. Prezident İlham Əliyevin “Biz Ermənistana sülh təklif etmişik” fikri də məhz bu siyasətin məntiqi davamıdır. Dövlət başçısının çıxışında xüsusi yer tutan məqamlardan biri sülhün artıq reallığa çevrilməsi barədə söylədiyi fikirlər idi. Prezident qeyd etdi ki, əldə olunan nəticələri qorumaq kifayət deyil, onları daha da möhkəmləndirmək və uzunmüddətli etmək vacibdir. Bu yanaşma onu göstərir ki, sülh yalnız hərbi əməliyyatların başa çatması demək deyil. Əsl sülh dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq hüquq normalarına hörmət əsasında mümkündür. Azərbaycanın təqdim etdiyi sülh gündəliyi məhz bu prinsiplərə əsaslanır. Regionun gələcəyi qarşıdurma deyil, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat layihələri, enerji əməkdaşlığı və humanitar əlaqələrin genişlənməsi ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Avropa Komissiyasının dəstəyini yüksək qiymətləndirdiyini xüsusi vurğuladı. Onun sözlərinə görə, Ursula Fon der Lyayen Azərbaycanın sülh prosesinə Avropa Komissiyasının dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. Bu fikir Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Son illərdə enerji təhlükəsizliyi, yaşıl enerji, nəqliyyat dəhlizləri, rəqəmsal transformasiya və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində əlaqələr əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Sülh prosesinə beynəlxalq dəstəyin verilməsi regionda etimad mühitinin gücləndirilməsinə, tərəflər arasında dialoqun davam etdirilməsinə və uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsinə əlavə töhfə verə bilər. Prezident İlham Əliyev bəyanatında gələcəyə dair strateji baxışını da ortaya qoydu. Onun sözlərinə görə, həyata keçiriləcək addımlar Cənubi Qafqazı hər hansı ərazi iddialarından və münaqişələrdən azad, tərəfdaşlıq, əməkdaşlıq və sülh regionuna çevirə bilər. Son illərdə Azərbaycan postmünaqişə dövrünün quruculuğu istiqamətində genişmiqyaslı fəaliyyət həyata keçirir. Azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri, “Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” layihələri, yeni nəqliyyat infrastrukturu, hava limanları, enerji və sosial obyektlərin tikintisi ölkənin gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Bununla yanaşı, Azərbaycan beynəlxalq platformalarda da sülh gündəliyini ardıcıl şəkildə təşviq edir. Prezident İlham Əliyevin müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə verdiyi mesajlar göstərir ki, ölkə regional təhlükəsizlik sisteminin əməkdaşlıq prinsipləri üzərində qurulmasının tərəfdarıdır. Avropa Komissiyası ilə əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasət kursunun mühüm istiqamətlərindən biridir. Enerji təhlükəsizliyi sahəsində formalaşmış strateji tərəfdaşlıq artıq iqtisadiyyatın digər sahələrinə də yayılır. Sülh prosesinə beynəlxalq dəstək həm də region ölkələri arasında qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu dəstək tərəflərin beynəlxalq hüquqa əsaslanan öhdəliklərini yerinə yetirməsinə, dialoqun davamlı olmasına və yeni əməkdaşlıq platformalarının yaranmasına şərait yarada bilər. Prezident İlham Əliyevin Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın postmünaqişə dövründə müəyyən etdiyi siyasi kursun əsas istiqamətlərini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, sülh artıq nəzəri anlayış deyil, hiss olunan və reallığa çevrilən bir prosesdir. Lakin bu prosesi davamlı etmək üçün bütün tərəflərin siyasi iradəsi, beynəlxalq əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimada əsaslanan fəaliyyət vacibdir. Azərbaycanın məqsədi Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması, əməkdaşlığın genişlənməsi və regionun qarşıdurma məkanından inkişaf və tərəfdaşlıq məkanına çevrilməsidir. Avropa Komissiyasının dəstəyi, regional dövlətlərin konstruktiv yanaşması və beynəlxalq hüquqa hörmət prinsipi bu məqsədlərin həyata keçirilməsində mühüm rol oynaya bilər. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, Azərbaycanın strateji baxışı gələcəyə hesablanmış sülh, təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və regional inteqrasiyaya əsaslanır. Bu yanaşmanın uğurla reallaşması Cənubi Qafqazın uzun illərdən sonra sabitlik və əməkdaşlıq regionu kimi formalaşmasına əhəmiyyətli töhfə verə bilər.
Qasımov Səyavuş Kamran oğlu,
Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
