21:20 / 02-02-2026
“Velizar” həbs edildi
21:16 / 02-02-2026
“İnsanı sevməyi səndən öyrəndim...”
20:42 / 02-02-2026
İlham Əliyevin Əbu-Dabidə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti ilə görüşü olub
20:38 / 02-02-2026
ABŞ-ın Hindistandakı səfiri: "Tramp Modi ilə telefonla danışıb"
19:58 / 02-02-2026
Ailə Məcəlləsinə edilən əlavələr uşaqların müdafiəsini gücləndirəcək-Könül Nurullayeva
19:52 / 02-02-2026
Dəm qazından zəhərlənmə nəticəsində on uşaq xəstəxanaya yerləşdirilib
19:48 / 02-02-2026
İstintaq Komitəsi saxlanılan şəxsin bir oğlanın itkin düşməsi ilə əlaqəli olduğunu izah etdi
16:36 / 02-02-2026
"Baza": 9 yaşlı oğlan naməlum maşına minib və yoxa çıxıb
16:33 / 02-02-2026
Yazıçının evi qarət edilib
16:30 / 02-02-2026
Medvedev Finlandiya istiqamətində "D-30" haubitsasından atəş açdığını etiraf etdi
13:54 / 02-02-2026
Ümumrusiya Atletika Federasiyasının keçmiş prezidenti Valentin Balakhnichev vəfat etdi
13:50 / 02-02-2026
SVR: Fransa Afrikada siyasi qisas almaq üçün fürsətlər axtarır
13:45 / 02-02-2026
Belçika Baş naziri Aİ-nin nüvə enerjisinə qarşı qərarlarını əsrin axmaqlığı adlandırdı
13:42 / 02-02-2026
Rusiya Qəhrəmanı Müslümov vəfat edib
13:38 / 02-02-2026
2025-ci ildə qaçqın proqramı çərçivəsində Almaniyadan Rusiyaya 1300-dən çox insan qayıdıb
13:30 / 02-02-2026
Qəzaya uğrayan təlim təyyarəsi Sankt-Peterburq universitetlərindən birinə məxsus idi
11:59 / 02-02-2026
Məhkəmə məktəbdə qətllər planlaşdıran yeniyetməni həbsdə saxlayıb
11:53 / 02-02-2026
İsraildə Navrotski Holokost qurbanlarının xatirəsini təhqir etməkdə ittiham olunurdu
11:49 / 02-02-2026
ABŞ-dan Moskvaya qayıtdığını elan etdi
11:37 / 02-02-2026
Həyat yoldaşının başına ov tüfəngi ilə atəş açıb
11:32 / 02-02-2026
FSB Krımda "insan bombası"nın tutulmasını göstərdi və onun Kiyevdəki işçisinin adını çəkdi
11:28 / 02-02-2026
Avtobus aşıb, dörd nəfər xəsarət alıb
11:25 / 02-02-2026
Günəşdə güclü partlayışlar barədə məlumat verib
11:14 / 02-02-2026
Şaxtaya davamlı elektrikli avtomobil şarj cihazlarının kütləvi istehsalına başladı
10:37 / 02-02-2026
Müasir dövrdə gənclər siyasətinin davamlılığı
23:35 / 01-02-2026
Maçado vaxtı gələndə prezident olacağını söylədi
23:30 / 01-02-2026
Axios: "Tramp İran danışıqları ilə bağlı blöf etmir"
20:58 / 01-02-2026
ABŞ-də saxlanılan azərbaycanlı alim sərbəst buraxıldı
20:14 / 01-02-2026
TASS: Qarşılıqlı razılaşma əsasında Əbu-Dabidə danışıqlar həftənin ortalarına qədər təxirə salınıb
20:08 / 01-02-2026
6 yaşlı qızın üzərinə qar sürüşməsi düşüb
20:04 / 01-02-2026
4.0 bal gücündə zəlzələ baş verib
20:01 / 01-02-2026
WP: Google IDF podratçısına dron videolarını təhlil etməyə kömək etdi
19:57 / 01-02-2026
Şoyqu Pekində Putin və Si Cinpin arasında təmasların cədvəlini müzakirə etdi
16:11 / 01-02-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Gənclərə diqqət və qayğı dövlət siyasətində prioritetdir"
16:08 / 01-02-2026
Kriptovalyutada pul qazanmağa çalışarkən 10 milyon rubl itirib
16:06 / 01-02-2026
Almaniya müdafiə naziri almanları hərbiləşdirmə ilə bağlı şikayət etməməyə çağırdı
15:57 / 01-02-2026
"Reuters": Rusiya, Ukrayna və ABŞ-ın 1 fevralda Əbu-Dabidə keçiriləcək görüşü baş tutmayacaq
15:54 / 01-02-2026
Xameneyi İrandakı son iğtişaşları dövlət çevrilişi cəhdi adlandırıb
Görkəmli dövlət xadimi İlyas Vəkilov-120 - Sadiq Qurbanov yazır
Tarix: 02-06-2025 20:43 | Bölmə: Siyasət
XX yüzilliyin əvvələri Azərbaycan tarixinin ən təlatümlü vaxtlarıdır. Çar Rusiyasında gedən inqilabi proseslər, Azərbaycanda milli düşüncənin təşəkül tapması fonunda soyqırımlar və deportasiyalar müşayət olunan hadisələr bu ziddiyətli tarixi şəaritin öyrənilməsini şərtləndirir. Belə təbəddülatlar dolu bir mühitdə formalaşan şəxslərdə milli düşüncə, müstəqllik duyğuları özünü qabarıq göstərir.Bu cür tarixi dövrləri araşdırmaq onları gənc nəsilə çatdırmaq milli prioritetlərimizdən olmalıdır. Eyni zamanda tarixi keçmişimizi dərindən öyrənmək onun ibratəmiz dərslərini gənc nəsilə çatdırmaq onlara milli düşüncəni aşılamaq ən vacib məsələlərdən biridir.
Belə tarixi ziddiyətlər dolu dövrdə dünyaya göz açmış görkəmli dövlət xadimi İlyas Vəkilovun həyat və fəaliyyəti bizim üçün ən gözəl örnəklərdən biridir. Onun fəaliyyəti üç fərqli formasiyada Çar Rusiyası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, Azərbaycan SSR kimi bir-biri ilə ziddiyət təşkil edən dövrləri əhatə edir.
Onun həyatının ən ziddiyətli və gərgin dönəmləri məhz Sovetlər Birliyi dönəminə təsadüf edir. Sovetlər Birliyi dövründə bütün əsilzadə nəsillər kimi vəkilovlar nəslidə ağır repressiyalara məruz qalıb. İ.Vəkilovun doğma qardaşı Əli bəy Vəkilov repressiya qurbanı olmuşdur. Digər qardaşı Azərbaycanın ilk hüquqşünaslarından olan Həsənalısultan bəy Vəkilov isə Sovetlər Birliyi qurulduqdan sonra mühaciərətə getməyə məcbur olmuşdur.
Həmin dövrün həqiqətlərini gözlərimiz önündə canlandırmağımız üçün İlyas Vəkilovun qardaşı qızı dünya şöhrətli Leyla Vəkillinin bir xatirəsini yada salmaq yerinə düşərdi. Leyla Vəkilli öz xatirələrində bildirir: “Mən atamın öz doğmalarını qardaşları İlyas və Qəzənfərin necə həsrətini çəkdiyini, onun iztirablarını hiss edirdim. Odur ki bu iztirablara və həsrətə son qoymaq üçün universitetdə qəbul olarkən Fransadakı Sovet səfirliyinə gedərək bildirdim ki, mənim Sovetlər Birliyində İlyas və Qəzənfər adlı əmilərim var və mən onlarla əlaqə yaratmaq istəyirəm. Sevinə-sevinə evə gəlib atama bildirdim ki, mən artıq böyük qızam bu gün çox böyük bir iş gördüm. Sovet səfirliyinə gedib əmilərimi axtarmaq üçün müraciət etdim. Atam mən çox hisrləndi və dedi: Sən nə etmisən? Onları orada incidəcəklər. Mən əvəlcə atamın hisrslənməyini anlaya bilmədim. Sonralar başa düşdüm”
Özünəməxsus xarakterik cizgiləri olan İlyas Vəkilov heç vaxt öz milli və soy kimliyindən imtina etməmişdir. Mənsub olduğu nəsilin Qazax Sultanlığı, İrəvan Xanlığı və Şərur-Dərələyəz qəzasında böyük mülklərə və idarəetmə hüququna malik olmaları səbəbi ilə sovetləşmə dönəmində bu soydan olanlar ağır repressiyalara məruz qalmış və bir çoxları öz soyadını dəyişməklə repressiyadan qurtulmağa çalışmışlar. Lakin öz soy-kökünə bağlı olan İlyas Vəkilov böyük bir sevgi ilə bu soyadı daşımağa davam etmişdir.
Beləliklə: İlyas Sultan bəy oğlu oğlu Vəkilov 20 mart 1905-ci il tarixdə Şərur-Dərələyəz qəzasının Çivə kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Çivə kəndindəki mədrəsədə almışdır. Bundan sonra 1923-cü il tarixdə Bakıda hərbi məktəbdə ali təhsilə yiyələnərək bölük kоmаndiri rütbəsi аlmışdır (1927). Sonra Аzərbaycan SSR Хаlq Ədliyyə Kоmissаrlığındа хüsusi şöbə rəisinin müаvini və rəisi işləmişdir (1927–1929).
Mоskvа Kоmmunist Tərbiyəsi Аkаdеmiyаsındа təhsilini (1929–1931) bаşа vurduqdаn sоnrа Аzərbaycan SSR Dövlət Plаn Kоmitəsi sistеmində işləmiş (1931–1935), iхtisısını аrtırmаq üçün Mоskvаdа Ümumittifаq Plаn Аkаdеmiyаsındа təhsilini dаvаm еtdirmişdir (1935–1938). Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin sədri оlmuş (1938–1949), otuz ilə yaxın müddətdə (1949/1978-cı il) Bаkı Şəhər Sоvеti plаn kоmissiyаsının sədri işləmişdir.
İlyas Vəkilov “Оktyаbr inqilаbı”, "Şərəf nişаnı" оrdеnləri, "Qаfqаzın müdаfiəsi uğrundа" mеdаlı, Аzərbаycаn SSR Аli Sоvеti Rəyаsət Hеyətinin fəхri fərmаnlаrı ilə təltif еdilmişdir. Dəfələrlə Bаkı Şəhər Sоvеtinin dеputаtı və İcrаiyyə Kоmitəsinin üzvü, Аzərbаycаn KP Bаkı Kоmitəsinin üzvü sеçilmişdir.
İlyas Vəkilov 2 iyun 1987 il tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Dəfn komissiyasına professor Abbas Zamanov rəhbərlik etmişdir.
İlyas Vəkilovun ən yaxın dostlarından olan professor Abbas Zamanov haqqında da bir neçə kəlmə demək istəyirəm. Cəfər babamın ziyalı nümaunəsi hesab etdiyi bizə həmişə örnək göstərdiyi parlaq şəxsiyyətlə şəxsi münsibətləri bizim bu insana qarşı marağımızı artırırdı. Milli dəyərlərə bağlı bu insanların bir-biri ilə əlaqəsi təsadüfi deyil.
İlyas Vəkilov hər iki tərəfdən əsilzadə nəslinə mənsubdur. İlyas Vəkilovun atası Sultan bəy Şərur-Dərələyəz qəzasının ən böyük mülkədarı Həsənalı Sultan Vəkilovun nəvəsidir.
Anası Şirin xanım Səfiyeva Şərurun ən köklü ailələrindən olan Səfiyevlər ailəsindədir. Şirin xanımın mənsub olduğu Səfiyevlər nəsli Azərbaycan xalqına Abo Fətəli bəy Düdənginski, görkəmli maarifçi Tağı bəy Səfiyev, dünya şöhrətli rəssam İbrahim Səfi və başqa şəxsləri bəxş etmişdir.
İlyas Vəkilovun Ümummili lider Heydər Əliyevlə yaxın münasibətləri olmuşdur. Onun Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin sədri оlduğu (1938–1949) dövrdə bir müddət Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin birlikdə çalışmışlar.
Onu da qeyd etmək lazımıdr ki, İlyas Vəkilovun Naxçıvanda Xalq Daxili İşlər Komissarlığına rəhbərlik etdiyi dövrdə həmin qurum xüsusi xidmət orqanı funksiyasını həyata keçirirdi. İlyas Vəkilovun xüsusi xidmət orqanına rəhbərlik etməsi ona öz nəslindən olan insanların Sovet rejiminin repressiya aparatından qorumağına imkan yaratmışdır. Eyni zamanda o bəy nəslindən olan çox sayda şəxsləri represiyyalardan həbslərdən qorunmasına yardımçı olmuşdur.
Sonralar Heydər Əliyev respublika rəhbəri olduğu dönəmdə İlyas Vəkilov (1949/1978-cı il) Bаkı Şəhər Sоvеti plаn kоmissiyаsının sədri vəzifəsində işləyərkən yenidən birlikdə çalışmışlar. Onlar işgüzar münasibətlərində hüququn aliliyini rəhbər tutmaqla bərabər eyni zamnda böyük-kiçik, dostluq kimi milli xüsusiyyətlərimizi də unutmamış, dahi siyasətçi Heydər Əliyev daima İlyas Vəkilovun şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşmışıdr.
İlyas Vəkilovun tərcümeyi-halını araşdırarkən onun müxtəlif istiqamətdə olan maraqlı fəaliyyətləri ilə rastlaşdıq. İlyas Vəkilov daim dövlət vəzifələrində çalışmasına baxmayaraq, həyatda həmişə elm adamları ilə yaxın dostluq münasibəti olmuşdur. Onun ən yaxın dostları akademik Yusif Məmmədəliyev, professor Abbas Zamanov, xalq şairi Səməd Vurğun, professor Mehdixan Vəkilov və b. olmuşdur.
Azərbaycan elm tarixinə öz töhfəsini verən İlyas Vəkilovun yazdığı dərsliklər barədə danışarkən təbii ki, tariximizin bir parçası olan SSRİ dönəmindən bəhs etməyə bilmərik. Etiraf etmək lazımdır ki, Azərbaycan elm tarixinin vacib bir komponenti də SSRİ dönəmidir. SSRİ-nin qurulduğu ilk dönəmdə “SSRİ-də kütləvi savadsızlığın aradan qaldırılması” Dövlət Proqramı çərçivəsində sovet adamlarının minimum icbari orta təhsillin verilməsi proqramı 100 faiz icra edilmişdir. Şübhəsiz ki, savadsığılığın aradan qaldırılmasında dərsliklər mühüm rol oynayır. İlyas Vəkilov da Azərbaycan elm tarixinə iki dərslik bəxş edib.
İlyas Vəkilov 1926-cı il tarixində 21 yaşında iki dərslik yazmışdır. Dərsliklər riyaziyyat və ana dili fənlərini əhatə etməklə bu cür adlanır:
1. Savad və az-savadlılar məktəbində riyaziyyat dərsləri rəhbəri
2. Savad məktəblərində ana dili dərsləri rəhbəri
Dərsliklər Siyasi Maarif İdarəsi tərəfindən 1926-cı ildə nəşr edilmişdir.
Dərsliklər latın qrafikasında yazılmışdır. Təbii ki, dərsliklər o dövrün reallıqlarına və əhalinin savad səviyyəsinə uyğun olaraq sadə və anlaşılar bir dildə qələmə alınmışdır. Kitabların adından da görünür ki, həmin dövr üçün əhali savad səviyyəsinə görə iki kateqoriyaya ayrılmışdır: savad və az-savad səviyyəsi.
İlyas Vəkilovun müəllifi olduğu riyaziyyat dərsliyi savad və az-savad səviyyəsində, ana dili dərsliyi isə savad səviyyəsində olan əhali qrupu üçün nəzərdə tutulmuşdur.
İlyas Vəkilovdan söz açarkən bu görkəmli şəxsiyyətin araşdırıcısı polkovnik Kamil Dərələyəzlinin (Məmmədov) adını çəkməyə bilmərik.
Görkəmli dövlət xadimi İlyas Vəkilov şair təbiətli şəxs olmaqla bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, “Didəvan” adlı irihəcmli poema yazmışdır. Poemanı özündən şəxsən dinləyən yaxın qohumu İsa Əhməd bəy oğlu Vəkilov və akademik İsa Həbibbəyli onun poetik düşüncəsini çox bəyənmişlər. Qeyd etməliyəm ki, İlyas Vəkilov poyeziyaya ədəbiyyata bağlı bir adam olsa da, heç vaxt şeirlərini çap etmək barəsində düşünməmişdir.
120 illik yubileyini qeyd etdiyimiz İlyas Vəkilov həsr edilmiş bu yazını onun parlaq şəxsiyyətinə kiçik bir töhvədir. Ruhu şad olsun!
Sadiq Qurbanov,
Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri
Baxış sayı: 280
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 02-06-2025 20:43 | Bölmə: Siyasət
XX yüzilliyin əvvələri Azərbaycan tarixinin ən təlatümlü vaxtlarıdır. Çar Rusiyasında gedən inqilabi proseslər, Azərbaycanda milli düşüncənin təşəkül tapması fonunda soyqırımlar və deportasiyalar müşayət olunan hadisələr bu ziddiyətli tarixi şəaritin öyrənilməsini şərtləndirir. Belə təbəddülatlar dolu bir mühitdə formalaşan şəxslərdə milli düşüncə, müstəqllik duyğuları özünü qabarıq göstərir.Bu cür tarixi dövrləri araşdırmaq onları gənc nəsilə çatdırmaq milli prioritetlərimizdən olmalıdır. Eyni zamanda tarixi keçmişimizi dərindən öyrənmək onun ibratəmiz dərslərini gənc nəsilə çatdırmaq onlara milli düşüncəni aşılamaq ən vacib məsələlərdən biridir.
Belə tarixi ziddiyətlər dolu dövrdə dünyaya göz açmış görkəmli dövlət xadimi İlyas Vəkilovun həyat və fəaliyyəti bizim üçün ən gözəl örnəklərdən biridir. Onun fəaliyyəti üç fərqli formasiyada Çar Rusiyası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, Azərbaycan SSR kimi bir-biri ilə ziddiyət təşkil edən dövrləri əhatə edir.
Onun həyatının ən ziddiyətli və gərgin dönəmləri məhz Sovetlər Birliyi dönəminə təsadüf edir. Sovetlər Birliyi dövründə bütün əsilzadə nəsillər kimi vəkilovlar nəslidə ağır repressiyalara məruz qalıb. İ.Vəkilovun doğma qardaşı Əli bəy Vəkilov repressiya qurbanı olmuşdur. Digər qardaşı Azərbaycanın ilk hüquqşünaslarından olan Həsənalısultan bəy Vəkilov isə Sovetlər Birliyi qurulduqdan sonra mühaciərətə getməyə məcbur olmuşdur.
Həmin dövrün həqiqətlərini gözlərimiz önündə canlandırmağımız üçün İlyas Vəkilovun qardaşı qızı dünya şöhrətli Leyla Vəkillinin bir xatirəsini yada salmaq yerinə düşərdi. Leyla Vəkilli öz xatirələrində bildirir: “Mən atamın öz doğmalarını qardaşları İlyas və Qəzənfərin necə həsrətini çəkdiyini, onun iztirablarını hiss edirdim. Odur ki bu iztirablara və həsrətə son qoymaq üçün universitetdə qəbul olarkən Fransadakı Sovet səfirliyinə gedərək bildirdim ki, mənim Sovetlər Birliyində İlyas və Qəzənfər adlı əmilərim var və mən onlarla əlaqə yaratmaq istəyirəm. Sevinə-sevinə evə gəlib atama bildirdim ki, mən artıq böyük qızam bu gün çox böyük bir iş gördüm. Sovet səfirliyinə gedib əmilərimi axtarmaq üçün müraciət etdim. Atam mən çox hisrləndi və dedi: Sən nə etmisən? Onları orada incidəcəklər. Mən əvəlcə atamın hisrslənməyini anlaya bilmədim. Sonralar başa düşdüm”
Özünəməxsus xarakterik cizgiləri olan İlyas Vəkilov heç vaxt öz milli və soy kimliyindən imtina etməmişdir. Mənsub olduğu nəsilin Qazax Sultanlığı, İrəvan Xanlığı və Şərur-Dərələyəz qəzasında böyük mülklərə və idarəetmə hüququna malik olmaları səbəbi ilə sovetləşmə dönəmində bu soydan olanlar ağır repressiyalara məruz qalmış və bir çoxları öz soyadını dəyişməklə repressiyadan qurtulmağa çalışmışlar. Lakin öz soy-kökünə bağlı olan İlyas Vəkilov böyük bir sevgi ilə bu soyadı daşımağa davam etmişdir.
Beləliklə: İlyas Sultan bəy oğlu oğlu Vəkilov 20 mart 1905-ci il tarixdə Şərur-Dərələyəz qəzasının Çivə kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Çivə kəndindəki mədrəsədə almışdır. Bundan sonra 1923-cü il tarixdə Bakıda hərbi məktəbdə ali təhsilə yiyələnərək bölük kоmаndiri rütbəsi аlmışdır (1927). Sonra Аzərbaycan SSR Хаlq Ədliyyə Kоmissаrlığındа хüsusi şöbə rəisinin müаvini və rəisi işləmişdir (1927–1929).
Mоskvа Kоmmunist Tərbiyəsi Аkаdеmiyаsındа təhsilini (1929–1931) bаşа vurduqdаn sоnrа Аzərbaycan SSR Dövlət Plаn Kоmitəsi sistеmində işləmiş (1931–1935), iхtisısını аrtırmаq üçün Mоskvаdа Ümumittifаq Plаn Аkаdеmiyаsındа təhsilini dаvаm еtdirmişdir (1935–1938). Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin sədri оlmuş (1938–1949), otuz ilə yaxın müddətdə (1949/1978-cı il) Bаkı Şəhər Sоvеti plаn kоmissiyаsının sədri işləmişdir.
İlyas Vəkilov “Оktyаbr inqilаbı”, "Şərəf nişаnı" оrdеnləri, "Qаfqаzın müdаfiəsi uğrundа" mеdаlı, Аzərbаycаn SSR Аli Sоvеti Rəyаsət Hеyətinin fəхri fərmаnlаrı ilə təltif еdilmişdir. Dəfələrlə Bаkı Şəhər Sоvеtinin dеputаtı və İcrаiyyə Kоmitəsinin üzvü, Аzərbаycаn KP Bаkı Kоmitəsinin üzvü sеçilmişdir.
İlyas Vəkilov 2 iyun 1987 il tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Dəfn komissiyasına professor Abbas Zamanov rəhbərlik etmişdir.
İlyas Vəkilovun ən yaxın dostlarından olan professor Abbas Zamanov haqqında da bir neçə kəlmə demək istəyirəm. Cəfər babamın ziyalı nümaunəsi hesab etdiyi bizə həmişə örnək göstərdiyi parlaq şəxsiyyətlə şəxsi münsibətləri bizim bu insana qarşı marağımızı artırırdı. Milli dəyərlərə bağlı bu insanların bir-biri ilə əlaqəsi təsadüfi deyil.
İlyas Vəkilov hər iki tərəfdən əsilzadə nəslinə mənsubdur. İlyas Vəkilovun atası Sultan bəy Şərur-Dərələyəz qəzasının ən böyük mülkədarı Həsənalı Sultan Vəkilovun nəvəsidir.
Anası Şirin xanım Səfiyeva Şərurun ən köklü ailələrindən olan Səfiyevlər ailəsindədir. Şirin xanımın mənsub olduğu Səfiyevlər nəsli Azərbaycan xalqına Abo Fətəli bəy Düdənginski, görkəmli maarifçi Tağı bəy Səfiyev, dünya şöhrətli rəssam İbrahim Səfi və başqa şəxsləri bəxş etmişdir.
İlyas Vəkilovun Ümummili lider Heydər Əliyevlə yaxın münasibətləri olmuşdur. Onun Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin sədri оlduğu (1938–1949) dövrdə bir müddət Nахçıvаn MSSR Хаlq Kоmissаrlаrı Sоvеtinin birlikdə çalışmışlar.
Onu da qeyd etmək lazımıdr ki, İlyas Vəkilovun Naxçıvanda Xalq Daxili İşlər Komissarlığına rəhbərlik etdiyi dövrdə həmin qurum xüsusi xidmət orqanı funksiyasını həyata keçirirdi. İlyas Vəkilovun xüsusi xidmət orqanına rəhbərlik etməsi ona öz nəslindən olan insanların Sovet rejiminin repressiya aparatından qorumağına imkan yaratmışdır. Eyni zamanda o bəy nəslindən olan çox sayda şəxsləri represiyyalardan həbslərdən qorunmasına yardımçı olmuşdur.
Sonralar Heydər Əliyev respublika rəhbəri olduğu dönəmdə İlyas Vəkilov (1949/1978-cı il) Bаkı Şəhər Sоvеti plаn kоmissiyаsının sədri vəzifəsində işləyərkən yenidən birlikdə çalışmışlar. Onlar işgüzar münasibətlərində hüququn aliliyini rəhbər tutmaqla bərabər eyni zamnda böyük-kiçik, dostluq kimi milli xüsusiyyətlərimizi də unutmamış, dahi siyasətçi Heydər Əliyev daima İlyas Vəkilovun şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşmışıdr.
İlyas Vəkilovun tərcümeyi-halını araşdırarkən onun müxtəlif istiqamətdə olan maraqlı fəaliyyətləri ilə rastlaşdıq. İlyas Vəkilov daim dövlət vəzifələrində çalışmasına baxmayaraq, həyatda həmişə elm adamları ilə yaxın dostluq münasibəti olmuşdur. Onun ən yaxın dostları akademik Yusif Məmmədəliyev, professor Abbas Zamanov, xalq şairi Səməd Vurğun, professor Mehdixan Vəkilov və b. olmuşdur.
Azərbaycan elm tarixinə öz töhfəsini verən İlyas Vəkilovun yazdığı dərsliklər barədə danışarkən təbii ki, tariximizin bir parçası olan SSRİ dönəmindən bəhs etməyə bilmərik. Etiraf etmək lazımdır ki, Azərbaycan elm tarixinin vacib bir komponenti də SSRİ dönəmidir. SSRİ-nin qurulduğu ilk dönəmdə “SSRİ-də kütləvi savadsızlığın aradan qaldırılması” Dövlət Proqramı çərçivəsində sovet adamlarının minimum icbari orta təhsillin verilməsi proqramı 100 faiz icra edilmişdir. Şübhəsiz ki, savadsığılığın aradan qaldırılmasında dərsliklər mühüm rol oynayır. İlyas Vəkilov da Azərbaycan elm tarixinə iki dərslik bəxş edib.
İlyas Vəkilov 1926-cı il tarixində 21 yaşında iki dərslik yazmışdır. Dərsliklər riyaziyyat və ana dili fənlərini əhatə etməklə bu cür adlanır:
1. Savad və az-savadlılar məktəbində riyaziyyat dərsləri rəhbəri
2. Savad məktəblərində ana dili dərsləri rəhbəri
Dərsliklər Siyasi Maarif İdarəsi tərəfindən 1926-cı ildə nəşr edilmişdir.
Dərsliklər latın qrafikasında yazılmışdır. Təbii ki, dərsliklər o dövrün reallıqlarına və əhalinin savad səviyyəsinə uyğun olaraq sadə və anlaşılar bir dildə qələmə alınmışdır. Kitabların adından da görünür ki, həmin dövr üçün əhali savad səviyyəsinə görə iki kateqoriyaya ayrılmışdır: savad və az-savad səviyyəsi.
İlyas Vəkilovun müəllifi olduğu riyaziyyat dərsliyi savad və az-savad səviyyəsində, ana dili dərsliyi isə savad səviyyəsində olan əhali qrupu üçün nəzərdə tutulmuşdur.
İlyas Vəkilovdan söz açarkən bu görkəmli şəxsiyyətin araşdırıcısı polkovnik Kamil Dərələyəzlinin (Məmmədov) adını çəkməyə bilmərik.
Görkəmli dövlət xadimi İlyas Vəkilov şair təbiətli şəxs olmaqla bədii yaradıcılıqla da məşğul olmuş, “Didəvan” adlı irihəcmli poema yazmışdır. Poemanı özündən şəxsən dinləyən yaxın qohumu İsa Əhməd bəy oğlu Vəkilov və akademik İsa Həbibbəyli onun poetik düşüncəsini çox bəyənmişlər. Qeyd etməliyəm ki, İlyas Vəkilov poyeziyaya ədəbiyyata bağlı bir adam olsa da, heç vaxt şeirlərini çap etmək barəsində düşünməmişdir.
120 illik yubileyini qeyd etdiyimiz İlyas Vəkilov həsr edilmiş bu yazını onun parlaq şəxsiyyətinə kiçik bir töhvədir. Ruhu şad olsun!
Sadiq Qurbanov,
Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri
Baxış sayı: 280
Bölməyə aid digər xəbərlər
Dünən, 10:37
Müasir dövrdə gənclər siyasətinin davamlılığı
1-02-2026, 20:14
TASS: Qarşılıqlı razılaşma əsasında Əbu-Dabidə danışıqlar həftənin ortalarına qədər təxirə salınıb
1-02-2026, 15:57
"Reuters": Rusiya, Ukrayna və ABŞ-ın 1 fevralda Əbu-Dabidə keçiriləcək görüşü baş tutmayacaq
31-01-2026, 21:14
Ukrayna Müdafiə Nazirliyi NATO ilə əməkdaşlıq prioritetləri barədə razılığa gəldiyini açıqladı
30-01-2026, 22:37
Qaradağın icra başçısı vəzifəsindən azad edildi
30-01-2026, 09:19
Kallas ümid edir ki, tarix kitabları onu daha ağıllı edəcək
29-01-2026, 22:23
Tərtərin prokuroru işdən çıxarıldı - Bu vəzifəyə təyin edildi
29-01-2026, 22:06
PA-nın sektor müdiri AMB-də baş direktor oldu
29-01-2026, 21:30
General rütbəsi verilən gömrükçülər kimlərdir?
29-01-2026, 17:44
Zyuqanov: "Qardaş Ukrayna xalqı ilə əlaqələri bərpa etməliyik"
28-01-2026, 19:20
Elçin Quliyev generalı rəis təyin etdi
28-01-2026, 16:01
Putin 29 yanvarda BƏƏ prezidenti ilə danışıqlar aparacaq
27-01-2026, 19:44
Dmitriyev Fransa ilə NATO arasında AB təhlükəsizliyi ilə bağlı münaqişəni "uşaqlar arasında mübahisə" adlandırıb
27-01-2026, 16:20
Belousov: "Venesuela və İran nümunələri Rusiya və Çin müdafiə nazirləri tərəfindən davamlı təhlil tələb edir"
27-01-2026, 16:16
Solovyov Zelenskinin heç bir güzəştə getməyəcəyinə inanır
27-01-2026, 16:03
Svetlana Maslovanın istefasını qəbul etdi
26-01-2026, 17:33
Estoniya Xarici İşlər Nazirliyi Almaniyanın keçmiş kansleri Şröderin Rusiya ilə əməkdaşlıqla bağlı açıqlamalarını qiymətləndirib
26-01-2026, 17:02
Rusiya səfiri: "Venesuela hərbçiləri ABŞ hücumu zamanı "İqla" daşına bilən hava hücumundan müdafiə sistemlərindən istifadə ediblər"
25-01-2026, 17:32
Azərbaycan uzun illərdir məqsədli dezinformasiya kampaniyalarının hədəfidir-Könül Nurullayeva
25-01-2026, 16:16
Rusiyanın Venesueladakı səfiri Melik-Bağdasarov təhlükəsizlik qüvvələrinin xəyanətini etiraf etdi
25-01-2026, 15:00
Peskov hesab edir ki, Kanada ABŞ ilə mübahisə səbəbindən böyük bir başağrısı ilə üzləşir
25-01-2026, 14:50
Peskov Putin və Vitkovun Kremldə gecə niyə görüşdüyünü izah etdi
25-01-2026, 14:47
Vitkov rus tərcüməçisinin səsini Yer kürəsinin ən yaxşı səsi adlandırdı
25-01-2026, 14:25
Ryabkov: "Rusiyanın Maduronun oğurlanması ilə bağlı mövqeyi dəyişməz olaraq qalır"
24-01-2026, 21:57
Rusiya nümayəndə heyətini daşıyan təyyarə Əbu-Dabidən yola düşüb
24-01-2026, 18:21
Putin Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi ilə telefonda danışıb
24-01-2026, 09:48
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi: Ərazi məsələsi həll olunmadan sülh sazişi mümkün deyil
23-01-2026, 23:24
Türkiyə xarici işlər naziri: "Ukraynadakı münaqişə tərəfləri razılığa yaxınlaşıblar"
23-01-2026, 20:53
TASS: BƏƏ-də Ukrayna danışıqlarının ilk raundları qapalı qapılar arxasında keçiriləcək
22-01-2026, 21:32
Zelenski Davosda çıxışı zamanı Orbanı şillələməklə hədələdi
22-01-2026, 20:27
Belarusun Moskvadakı yeni səfiri Rusiya Federasiyası ilə əlaqələr üzrə baş nazirin müavini təyin edilib
22-01-2026, 20:24
Skabeeva Davosda Zelenski haqqında zarafat etdi: kloun səhnədən atıldı
22-01-2026, 17:55
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi: Rusiya ABŞ-ın yaxın gələcəkdə "Mariner" gəmisindən rusları azad edəcəyini gözləyir
22-01-2026, 15:55
Vüqar Rəhimzadə: "Davos Forumu Azərbaycanın dünya siyasətində böyük rola malik olduğunun daha bir göstəricisidir"
22-01-2026, 15:23
Cənubi Qafqazda enerji liderliyi
20-01-2026, 20:07
Siyasətçi Mema: "Rusiya ilə danışıqlardan imtina Ukraynaya və Avropaya zərər verirb"
19-01-2026, 19:15
Politoloq Karnauxov: "Ukraynadakı münaqişənin davam etməsinə təkan Avropadan gəlir"
19-01-2026, 19:09
Lukaşenko Ukraynanı hər gün minlərlə insanı öldürməməyə çağırdı
19-01-2026, 18:47
Viktor Orban: Ukraynada sülh indi bərqərar olmalıdır.
18-01-2026, 19:49
Çexiya xarici işlər naziri Prezident Pavelin Kiyev üçün təyyarələrlə bağlı açıqlamalarını tənqid etdi