19:54 / 04-03-2026
Mayk Valts İranın BMT-dəki səfirini təhdid edib
19:51 / 04-03-2026
Silahlanmış bir əcnəbi bankomata girməyə cəhd etdi
19:47 / 04-03-2026
Bir klinikada tibb bacısı qətlə yetirilib
19:42 / 04-03-2026
İsrail əməliyyatın əvvəlindən bəri İrana 5000 mərmi atıb
19:38 / 04-03-2026
İran NYT-nin MKİ ilə əlaqə saxladığı iddia edilən xəbərini təkzib edib
19:34 / 04-03-2026
Politoloq İbrahimov: "ABŞ-ın etnik azlıqlarla bağlı təxribatları yalnız İranı birləşdirir"
18:51 / 04-03-2026
ABŞ Trampa sui-qəsd cəhdi edən İran bölməsinin liderini öldürüb
18:48 / 04-03-2026
Sijjarto Moskvada Manturov və Lavrovla görüşüb
18:44 / 04-03-2026
Putin Daxili İşlər Nazirliyinin əsas problemini kadr çatışmazlığı kimi müəyyən etdi
18:41 / 04-03-2026
İran gəmisinin batdığı yerdə 80 cəsəd tapılıb
18:31 / 04-03-2026
1200 kvadratmetrlik dam örtüyü qarın ağırlığı altında çöküb, bir nəfər ölüb
18:24 / 04-03-2026
Baş prokuror Kürdəmir rayonunda vətəndaşları qəbul edib
18:15 / 04-03-2026
İlham Əliyev İranın ölkəmizdəki səfirliyində olub, başsağlığı verib
18:09 / 04-03-2026
Hakan Fidan Əraqçiyə xəbərdarlıq etdi
18:04 / 04-03-2026
32 yaşlı Fərid Bağırzadə nazir təyin olundu
15:06 / 04-03-2026
İspaniya Xarici İşlər Naziri: ABŞ müttəfiqlərini İrana hücum barədə xəbərdar etmədi
15:02 / 04-03-2026
Slovakiya artıq Ukraynaya elektrik təchizatında kömək etməyəcək
14:56 / 04-03-2026
Peskov Fransa və Almaniyanın nüvə silahları ilə bağlı qərarına cavab verdi
14:52 / 04-03-2026
Rusiya Fransa və Britaniyanın nüvə arsenallarının genişləndirilməsini nəzərə alacaq
14:44 / 04-03-2026
"Reuters": Səudiyyə Ərəbistanının ən böyük Aramco neft emalı zavoduna yenidən hücum edilib
23:38 / 03-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Azərbaycanın enerji siyasəti qlobal miqyasda sabitliyə töhfə verən strateji modeldir"
23:23 / 03-03-2026
İspaniya hakimiyyəti Trampın ticarəti dayandırmaqla bağlı təhdidlərinə cavab verib
23:20 / 03-03-2026
İsrail Müdafiə Qüvvələri (İMQ) nüvə silahı komponentlərinin hazırlandığı gizli İran kompleksinə zərbə endirdi
15:55 / 03-03-2026
İrandan gedən Rusiya vətəndaşları üçün Türkmənistan üzərindən əlavə dəhlizlər açılıb
15:52 / 03-03-2026
Poddubnı: "ABŞ İranda yalnız Xameneinin sui-qəsdi ilə dəyişiklikləri sürətləndirdi"
15:48 / 03-03-2026
Narkotik laboratoriyası əvəzinə silah saxlayan bunker aşkar edilib
15:41 / 03-03-2026
Lavrov Ukraynaya xarici qoşunların göndərilməsindən danışdı
15:30 / 03-03-2026
Zaxarova Zelenskinin seçki keçirməkdən imtina etməsini diktaturanın təzahürü hesab etdi
15:27 / 03-03-2026
Ekspert İranın hiyləgər raket strategiyasını açıqladı
15:21 / 03-03-2026
Bir müəllim şagirdlərə LGBT bayrağını göstərdiyinə görə cərimələndi
15:08 / 03-03-2026
İlham Əliyev Avropa Komissiyasının enerji və mənzil siyasəti üzrə komissarını qəbul edib
15:00 / 03-03-2026
“Müharibə daha tez başlayacaqdı, biz gecikdirdik”
12:51 / 03-03-2026
İrana görə Vaşinqton Kiyevdən istənilən şərtlərlə sülh tələb edə bilər
12:47 / 03-03-2026
Belçika İranda ABŞ metodlarına qarşı mübarizə aparır
12:40 / 03-03-2026
AB Yaxın Şərq münaqişəsi ilə bağlı xoşagəlməz bir həqiqəti etiraf etdi
12:36 / 03-03-2026
İsrail ordusu Livanın cənubundakı sərhəd zonasında mövqe tutub
NAXÇIVAN MAKROTOPONİMLƏRİNİN LİNQİVİSTİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Tarix: 02-03-2020 13:50 | Bölmə: Sosial
AMEA Naxçıvan Bölməsi İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Onomastika şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Firudin Rzayev hər daim maraqlı elmi tədqiqatlarla yadda qalıb. Onun “Naxçıvan makrotoponimlərinin linqivistik xüsusiyyətləri” monoqrafiyası da bu baxımdan son dərəcə aktual və vacib elmi problemləri özündə əks etdirir. Monoqrafiyanın baş məsləhətçisi akademik İsmayıl Hacıyevdir.
Elmi redaktoru filologiya elmləridoktoru A.M.Babayev olan “Naxçıvan makrotoponimlərinin linqivistik xüsusiyyətləri”monoqrafiyasında, Naxçıvan ərazisindəki makrotoponimik sistemin oykonim, oronim, hidronimik adların tarixi məlumatlardakı yeri, daşıdığı mənalar, bu mifik inancların əski mənbəvə salnamələrdə yeri ətraflı tədqiq olunmuşdur. Burada Araz çayı adı və Sakasena əyaləti ilə yanaşı bu ərazilərdə yerli sakinlər olan sak, qarqar, şirak, massaget, gel, lek, kaspi tayfalarının adları qeyd edilərək, onlar Alban tayfaları kimi göstərilir.
Monoqrafiyanın annotasiyasında oxuyuruq: “Bu makrotoponimlərə daxil olan adlar arxiv materialları və qaynaq məlumatları əsasında linqvistik təhlilə cəlb edilmiş, qədim sözlər qruplaşdırılmışdır. Onların prototürk-Azərbaycan dili elementləri olduğu lüğətlər əsasında tədqiq edilmiş, dilimizin əski dövrlərinə dair yeni tarixi faktlar elmi cəhətdən sübut edilmişdir. Naxçıvan makrotoponimlərinin yayım arealı və ümumtürk onomastik vahidləri ilə müqayisəli təhlil edilərək, dilimizin ilkin ifadə imkanları elmi baxımdan əsaslandırılmışdır”.
Monoqrafiyanın “Giriş” adlanan hissəsində Naxçıvan torpağının qədimliyi, burada yer alan yer adlarının əhəmiyyətindən danışılıb. Alim qeyd edir ki, qədim mədəniyyətə malik olan qədim Naxçıvan diyarının hazırkı makrotoponimik sistemi bu qədimliyin tarixi yaddaşı olmaqla buradakı dil və tarix prototürklərə aid olmaqla, daha qədimlərlə səsləşir. Mənbələrə diqqət etdikdə biz mövcud ərazinin toponimik adlar sistemindəki tayfa adları və xeyli sayda türk dili elementlərinin ümumtürk arealında təkrarlanmaqla, eyni zamanda Şumer, Assur, Akkad, Het, Axxiyava, Urartu yazılarında da öz əksini tapmaqla burada təkrarlandığını görürük. Bu isə adları formalaşdıran As, Naxər, Kas, Kuti, Hürrü, Türükkü, Lulubi, Şu, Subər, Tus, Tal, Doray, Pal, Turdi, Maq, Kəngər, Sak, Oğuz kimi 80-dən yuxarı prototürk boylarının geniş bir arealda yayımına əsaslı tarixi sübutlardır.
Müəllifin qeydlərindən aydın olur ki, Naxçıvan ərazisinin makrotoponimik sistemi həm də antik müəlliflərin əsərləri ilə yanaşı, qədim mənbə məlumatlarında yer almaqla bu amillər baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu faktlar və onu özündə daşımaqla əsl tədqiqat obyekti olan toponimik sistem, xeyli sayda tədqiqatçıların diqqətini çəkmiş və bu gün də diqqət mərkəzindədir. Müqayisəli təhlillər zamanı biz onların tədqiqat əsərlərinə diqqət etdikdə, burada müəyyən izahlarla rastlaşırıq ki, bu əsl tədqiqatdan uzaq olmaqla, mövcud toponimik sistemə müxtəlif yöndən yanaşmalardır ki, tədqiqatlar əsasən siyasi məqsədlərə xidmət etmişdir.
Monoqrafiya Giriş, 4 fəsil və nəticədən ibarətdir.
I Fəsil Qədim mənbələrdə Naxçıvan makrotpopnimləri, problemlər və tarixi faktlar, II fəsil, Mənbələrdə Naxçıvan makrooykonimləri və onların linqvistik xüsusiyyətləri, III Fəsil, Naxçıvan makrooronimlərinin linqvistik xüsusiyyətləri, IV Fəsil, Naxçıvan makrohidronimlərinin linqvistik xüsusiyyətləriadlanır.
Tədqiqatdan aydın olur ki, Naxçıvan makrotoponimləri, eləcə də tayfa adları ilə bağlı məlumatlara m.ö. I əsrin sonu, eramızın I əsrinin əvvəllərində yaşamış Strabonun “Coğrafiya” əsərində də rast gəlinir. Burada Araz çayı adı və Sakasena əyaləti ilə yanaşı bu ərazilərdə yerli sakinlər olan sak, qarqar, şirak, massaget, gel, lek, kaspi tayfalarının adları qeyd edilərək, onlar Alban tayfaları kimi göstərilir.
Nəticədən aydın olur ki, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Firudin Rzayev tərəfindən Naxçıvan-Naxər ölkəsinin antik müəlliflərə, tarixi qaynaqlara istinadən makrotoponimik sistemində aparılmış, etimoloji təhlillər və adlar sisteminin qədim qaynaqlar və areal türk dili imkanları ilə müqayisəli təhlilləri xeyli yeni elmi faktlar ortalığa çıxarır.
Nərgiz İSMAYILOVA
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Baxış sayı: 889
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 02-03-2020 13:50 | Bölmə: Sosial
AMEA Naxçıvan Bölməsi İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Onomastika şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Firudin Rzayev hər daim maraqlı elmi tədqiqatlarla yadda qalıb. Onun “Naxçıvan makrotoponimlərinin linqivistik xüsusiyyətləri” monoqrafiyası da bu baxımdan son dərəcə aktual və vacib elmi problemləri özündə əks etdirir. Monoqrafiyanın baş məsləhətçisi akademik İsmayıl Hacıyevdir. Elmi redaktoru filologiya elmləridoktoru A.M.Babayev olan “Naxçıvan makrotoponimlərinin linqivistik xüsusiyyətləri”monoqrafiyasında, Naxçıvan ərazisindəki makrotoponimik sistemin oykonim, oronim, hidronimik adların tarixi məlumatlardakı yeri, daşıdığı mənalar, bu mifik inancların əski mənbəvə salnamələrdə yeri ətraflı tədqiq olunmuşdur. Burada Araz çayı adı və Sakasena əyaləti ilə yanaşı bu ərazilərdə yerli sakinlər olan sak, qarqar, şirak, massaget, gel, lek, kaspi tayfalarının adları qeyd edilərək, onlar Alban tayfaları kimi göstərilir.
Monoqrafiyanın annotasiyasında oxuyuruq: “Bu makrotoponimlərə daxil olan adlar arxiv materialları və qaynaq məlumatları əsasında linqvistik təhlilə cəlb edilmiş, qədim sözlər qruplaşdırılmışdır. Onların prototürk-Azərbaycan dili elementləri olduğu lüğətlər əsasında tədqiq edilmiş, dilimizin əski dövrlərinə dair yeni tarixi faktlar elmi cəhətdən sübut edilmişdir. Naxçıvan makrotoponimlərinin yayım arealı və ümumtürk onomastik vahidləri ilə müqayisəli təhlil edilərək, dilimizin ilkin ifadə imkanları elmi baxımdan əsaslandırılmışdır”.
Monoqrafiyanın “Giriş” adlanan hissəsində Naxçıvan torpağının qədimliyi, burada yer alan yer adlarının əhəmiyyətindən danışılıb. Alim qeyd edir ki, qədim mədəniyyətə malik olan qədim Naxçıvan diyarının hazırkı makrotoponimik sistemi bu qədimliyin tarixi yaddaşı olmaqla buradakı dil və tarix prototürklərə aid olmaqla, daha qədimlərlə səsləşir. Mənbələrə diqqət etdikdə biz mövcud ərazinin toponimik adlar sistemindəki tayfa adları və xeyli sayda türk dili elementlərinin ümumtürk arealında təkrarlanmaqla, eyni zamanda Şumer, Assur, Akkad, Het, Axxiyava, Urartu yazılarında da öz əksini tapmaqla burada təkrarlandığını görürük. Bu isə adları formalaşdıran As, Naxər, Kas, Kuti, Hürrü, Türükkü, Lulubi, Şu, Subər, Tus, Tal, Doray, Pal, Turdi, Maq, Kəngər, Sak, Oğuz kimi 80-dən yuxarı prototürk boylarının geniş bir arealda yayımına əsaslı tarixi sübutlardır.
Müəllifin qeydlərindən aydın olur ki, Naxçıvan ərazisinin makrotoponimik sistemi həm də antik müəlliflərin əsərləri ilə yanaşı, qədim mənbə məlumatlarında yer almaqla bu amillər baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu faktlar və onu özündə daşımaqla əsl tədqiqat obyekti olan toponimik sistem, xeyli sayda tədqiqatçıların diqqətini çəkmiş və bu gün də diqqət mərkəzindədir. Müqayisəli təhlillər zamanı biz onların tədqiqat əsərlərinə diqqət etdikdə, burada müəyyən izahlarla rastlaşırıq ki, bu əsl tədqiqatdan uzaq olmaqla, mövcud toponimik sistemə müxtəlif yöndən yanaşmalardır ki, tədqiqatlar əsasən siyasi məqsədlərə xidmət etmişdir.
Monoqrafiya Giriş, 4 fəsil və nəticədən ibarətdir.
I Fəsil Qədim mənbələrdə Naxçıvan makrotpopnimləri, problemlər və tarixi faktlar, II fəsil, Mənbələrdə Naxçıvan makrooykonimləri və onların linqvistik xüsusiyyətləri, III Fəsil, Naxçıvan makrooronimlərinin linqvistik xüsusiyyətləri, IV Fəsil, Naxçıvan makrohidronimlərinin linqvistik xüsusiyyətləriadlanır.
Tədqiqatdan aydın olur ki, Naxçıvan makrotoponimləri, eləcə də tayfa adları ilə bağlı məlumatlara m.ö. I əsrin sonu, eramızın I əsrinin əvvəllərində yaşamış Strabonun “Coğrafiya” əsərində də rast gəlinir. Burada Araz çayı adı və Sakasena əyaləti ilə yanaşı bu ərazilərdə yerli sakinlər olan sak, qarqar, şirak, massaget, gel, lek, kaspi tayfalarının adları qeyd edilərək, onlar Alban tayfaları kimi göstərilir.
Nəticədən aydın olur ki, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Firudin Rzayev tərəfindən Naxçıvan-Naxər ölkəsinin antik müəlliflərə, tarixi qaynaqlara istinadən makrotoponimik sistemində aparılmış, etimoloji təhlillər və adlar sisteminin qədim qaynaqlar və areal türk dili imkanları ilə müqayisəli təhlilləri xeyli yeni elmi faktlar ortalığa çıxarır.
Nərgiz İSMAYILOVA
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Baxış sayı: 889
Bölməyə aid digər xəbərlər
Bu gün, 19:51
Silahlanmış bir əcnəbi bankomata girməyə cəhd etdi
Bu gün, 18:24
Baş prokuror Kürdəmir rayonunda vətəndaşları qəbul edib
Dünən, 12:15
İki dəfə ürək tutması keçirən kişi xilas edilib
2-03-2026, 16:19
Dərbənddə sakinlər qaz sızmalarından kütləvi şəkildə şikayətlənirlər
1-03-2026, 13:21
20-dən çox vətəndaşın zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açılıb
26-02-2026, 17:25
Britaniya ukraynalı qaçqın ailəsinə sığınacaq verməkdən imtina etdi
26-02-2026, 17:15
İstintaq altında olan dördüncü övladını dünyaya gətirib
25-02-2026, 20:11
Tibb Mərkəzində bir xəstə işçilərə hücum etdi
24-02-2026, 21:11
Terror aktının zərəri 6 milyard rubl olaraq qiymətləndirilib
23-02-2026, 20:22
"Dodo", kuryerin işdən çıxarılmasına səbəb olan bir itin sığınacağı üçün pul ödəyəcəyinə söz verib
23-02-2026, 13:54
Polis zərgərlik mağazasından zərgərlik əşyaları oğurlayan naməlum şəxsləri axtarır
22-02-2026, 20:44
Fırıldaqçılar qripdən sonra sanatoriyalarda pulsuz reabilitasiya təklif etməyə başlayıblar
21-02-2026, 21:21
Miqrant uşaqlardan 18 yaşında Rusiyanı tərk etmələri tələb oluna bilər
19-02-2026, 22:07
Elektrik enerjisinə görə 10 dəfə çox pul ödəməyə başlayıblar
18-02-2026, 21:18
Ramazan ayının ilk gününün duası - İmsak və iftar vaxtı
17-02-2026, 14:20
Bakıda 42 məktəbə yeni direktor təyin olunub
17-02-2026, 14:13
Ramazan ayı başlayır - Təqvim açıqlandı
17-02-2026, 14:02
Ramazanla bağlı fətva verildi - Adambaşına 10-15 manat zəkat
17-02-2026, 13:52
Azərbaycanın artan enerji ixrac potensialı
17-02-2026, 11:40
Körpünün bağlanması səbəbindən on altı qatar gecikib
16-02-2026, 20:22
Mikayıl Cabbarovun yeni müşaviri o oldu
16-02-2026, 20:13
Mehriban Əliyeva yenidən AGF prezidenti seçildi
16-02-2026, 15:19
10 canavar qeydə alınıb
15-02-2026, 22:53
Macarıstan və Slovakiya Xorvatiyadan Rusiya neftinin tranzitinə icazə verməsini xahiş ediblər
15-02-2026, 19:56
“Əziz, baba, səni çox sevirəm” - Leyla Əliyevadan təbrik+Foto
15-02-2026, 12:05
Könül Nurullayeva növbəti vətəndaş qəbulunu keçirib
13-02-2026, 08:27
Rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi əlavə dəyər yaradan sahələrin inkişafına da təkan olacaq-Könül Nurullayeva
12-02-2026, 19:39
Saxalindəki gömrük işçiləri Koreyadan gələn gəmidə Himalay ayısının pəncələrini aşkar ediblər
12-02-2026, 09:06
Heyvan sığınacağının direktoru və mühasibi mənimsəmədə şübhəli bilinir
12-02-2026, 09:03
Sibir maralını ovlayan ovçunu saxlayıb
12-02-2026, 08:54
Miəktəblər dron hücumundan sonra dərsləri ləğv etdi
11-02-2026, 19:15
Texniki Kollecdə baş verən atışma yerində müstəntiqlər və məhkəmə ekspertləri işləyir
11-02-2026, 11:21
Andrey Tacibayev vəfat edib
10-02-2026, 21:22
Yanğınsöndürənlər yanan binadan 25 nəfəri xilas etdilər
8-02-2026, 11:17
TASS: Qarla örtülü Kamçatka mənzil binaları haqqında saxta məlumatlar manipulyasiya üçün yaradılıb
8-02-2026, 11:14
Dövlət Duması məktəblilərin valideynləri üçün ödənişli məzuniyyət günlərinin tətbiqini təklif edib
7-02-2026, 12:50
Konserv açarı ilə mağazanı soyub
7-02-2026, 12:09
TASS: Həkimlər Rusiyanın keçmiş ədliyyə nazirinin müavininin ölüm səbəbini müəyyən ediblər
7-02-2026, 11:56
"Baza": "Pxuket" otelində ən azı 19 rus zəhərlənib
6-02-2026, 19:11
Hərbi çağırışdan azadolmaları satan qrup saxlanılıb
6-02-2026, 15:07
Xilasedici itkin düşmüş bir kişinin necə tapıldığını izah edib
6-02-2026, 15:01
Məktəb pəncərəsindən yıxılan şagird reanimasiyaya yerləşdirilib
6-02-2026, 10:36
Rusiya Braziliyaya balıq tədarükünə başlayıb