18:40 / 29-03-2026
Binada çardaq yanğını baş verib, sakinlər təxliyə olunur
18:34 / 29-03-2026
Kirkorovun nümayəndəsi müğənninin Hava Limanında siqaret çəkməsi ilə bağlı şərh verdi
18:30 / 29-03-2026
Politoloq Evstafiyev Qərb liderlərinin davranışını şizofreniya adlandırdı
18:26 / 29-03-2026
Amerika mediasına görə, ABŞ İranla müharibəyə başlamamalı idi
18:21 / 29-03-2026
Bujinski Zelenskiyə heç kimin nüvə silahı verməyəcəyini bildirdi
18:07 / 29-03-2026
Finlandiyada iki dron qəzaya uğrayıb
18:04 / 29-03-2026
Bir binada tikinti materialları yanıb
18:01 / 29-03-2026
Fərdi taxta ev yanıb; iki qadının cəsədi tapılıb
17:23 / 29-03-2026
Miller onu musiqi məktəbinə apardıqları üçün valideynlərinə təşəkkür etdi
17:09 / 29-03-2026
Balıq tutarkən iki sakin boğuldu
17:06 / 29-03-2026
Media xəbərlərinə görə, Trampın siyasəti dünyanı yeni bir nüvə dövrünə qərq edə bilər
17:04 / 29-03-2026
Cənubi Afrikada Rusiya-Afrika münasibətləri üzrə mütəxəssis qaçırılıb və öldürülüb
17:01 / 29-03-2026
Ukrayna silah təchizatı ilə bağlı ABŞ-dan zəmanətlər açıqladı
16:58 / 29-03-2026
Naməlum uçan obyekt qəzaya uğrayıb
16:55 / 29-03-2026
İsrail onlarla İran hərbi obyektinə zərbə endirib
16:49 / 29-03-2026
İrəvan kilsəsində Paşinyanla bağlı münaqişə baş verib
16:45 / 29-03-2026
Ölümcül qəza ilə bağlı cinayət işi açılıb
16:41 / 29-03-2026
Çay sularının qalxması səbəbindən şəhər körpülərindən birinin altında nəqliyyatın hərəkəti bağlanıb
16:37 / 29-03-2026
Sürücü Berman Yaponiya Qran Prisində qəzadan sonra sınıqlardan xilas oldu
23:06 / 26-03-2026
İtalyan rejissor opera üzərində işləyərkən qabırğalarını sındırıb
20:18 / 26-03-2026
Yanacaqdoldurma məntəqəsi işçisinə bıçaqla hücum edib
19:56 / 26-03-2026
Tramp bildirib ki, ABŞ İrana qarşı əməliyyat zamanı NATO-dan məyus olub
19:51 / 26-03-2026
"Onlar razılaşma üçün yalvarırlar, amma bacarıb-bacarmayacağımızı bilmirəm": Tramp İran haqqında
18:56 / 26-03-2026
İlk gənə qurbanları peyda olub
18:53 / 26-03-2026
Mütəşəkkil cinayətkar dəstə lideri 21 qətldə ittiham olunur
18:46 / 26-03-2026
Yarımstansiyanı yandırdığına görə saxlanılıb
18:41 / 26-03-2026
İslah müəssisəsinin rəisi rüşvət almaqda şübhəli bilinir
17:49 / 26-03-2026
21 yaşlı tələbə Serbiyada qəribə şəraitdə yoxa çıxıb
17:46 / 26-03-2026
Rusiya İrana hücumun ciddi nəticələrə səbəb olacağı barədə xəbərdarlıq etdi
17:37 / 26-03-2026
Peskov Rusiyanın ABŞ və İran arasında danışıqlara ümid etdiyini bildirdi
17:34 / 26-03-2026
Peskov İranla bağlı vəziyyətin ən pis ssenari üzrə inkişaf etdiyini bildirib
17:32 / 26-03-2026
Zyuqanov İsrail hakimiyyətinin ölkələrini girova çevirdiyini bildirib
17:23 / 26-03-2026
İcazəsiz mitinqdə iştirak edən daha bir iştirakçı həbs edilib
17:17 / 26-03-2026
İran BƏƏ və Küveytdəki ABŞ bazalarına zərbə endirdi
Stalini həbsdən qurtarıb öz dəstəsinə götürən, 20 il kişi paltarında döyüşən qadın – İNANILMAZ FAKTLAR
Tarix: 24-02-2021 23:24 | Bölmə: Digər
Azmarka.az oxucuların böyük marağına səbəb olan "Əfsanəvi azərbaycanlılar" rubrikasında "Qaçaq Süleyman" kimi tanınan və 200-dən çox qaçağa rəhbərlik edən Gülsüm haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
***
Gülsüm 1863-cü ildə (bəzi mənbələrə görə 1861-ci ildə) Şəmkir rayonunun Sarxan kəndində anadan olub. Kəndin sayılıb-seçilən, nüfuzlu ağsaqqallarından sayılan Əmirqulu kişinin böyük qızı olub.
***
Əmirqulu kişinin Gülsümdən başqa 6 oğlu, 1 qızı da var imiş. Ailə kasıb olduğu üçün Gülsüm imkanlı adamların evində xidmətçi kimi çalışırmış. 18 yaşlı qızı qardaşları buna razı olmasalar da, o, ailəsinə dəstək olmaq üçün işləməyə davam edirmiş.
***
Gülsüm üçün bir neçə dəfə elçi gəlir, lakin o, cehiz toplamaq imkanları olmadığı üçün evlənməkdən imtina edir. Yalnız cehiz yığdıqdan sonra ailə quracağını deyir. Lakin qəfil baş verən bir hadisə gənc qızın bütün həyatını dəyişir. İki ildən çox vergi vermədiklərinə görə pristavın və kəndxudanın onun evinə gələrək ailəsinin qarşısında atası Əmirqulu kişini təhqir etməsi bir yana, qaynar samovarı onun kürəyinə sarıyıb zülm etmələrinə dözə bilmir. Evdəki tüfəngi götürüb pəncərədən atdığı güllə ilə pristavı vurur.
***
Kəndxuda işi belə görüb aradan çıxmaq istəyir. Lakin Gülsüm onu da güllələyir.
Hər iki hökumət adamı elə yerindəcə ölür.
***
Ertəsi gün çar əsgərləri Gülsümün yaşadığı evi mühasirəyə alır. Qardaşları onun həbsini istəmədikləri üçün suçu öz üzərlərinə götürmək istəyirlər. Lakin Gülsüm razılaşmır. Bilir ki, bunun sonu ya sürgün, ya da edamdır. Ona görə də qardaşlarından birinin paltarını geyinir, evdəki tüfəngi də götürüb yaxınlıqdakı meşəyə qaçır və orada gizlənir. Xəbər göndərir ki, pristiav və kəndxudanı o vurub, heç kimdə günah axtarmasınlar.
***
O zamanlar ətraf dağlarda, meşələrdə qaçaqlıq edən Kərbəlayı Əsgər, Məşədi Yolçu və Bayramqulu adlı şəxslər bu hadisəni eşidib Gülsümü axtarmağa başlayırlar. Axırda kişi paltarında bir nəfərlə rastlaşıb adını soruşurlar. "Adım Süleymandır” deyib onları inandıran Gülsüm yalandan and içir ki, üç qaçağın axtardığı Gülsüm onun bacısıdır.
***
Daha sonra Gülsüm Şəmkir ərazisində Çaqqal Səlimin başçılıq etdiyi qaçaq dəstəsinə qoşulur. Lakin Səlimin fikri çoxlu var-dövlət toplayıb İrana qaçmaq idi. Buna görə kasıbların da qarşısını kəsir, əllərində olan-qalanı alırdı. Bu isə Gülsümün xoşuna gəlmirdi. Çaqqal Səlimin öz dostunu öldürüb qızıl-gümüşünü ələ keçirməsi və bir çobanın sürüsünü aparıb Göyçədə satmasını görən Gülsüm daha buna dözmür, Çaqqal Səlimin yeməyinə bihuşdarı qatır, sonra da başını kəsir. Ardınca məşhur qaçaq Kərəmin dəstəsinə qoşulur. Kərəm onu dostu Ağ Seyidə tapşırır. Süleyman ləqəbli Gülsüm hökumət adamları ilə mübarizədə böyük igidliklər göstərir.
***
Deyilənə görə, Qaçaq Kərəmin dəstəsində yalnız onun özü Süleymanın əslində qadın və adının da Gülsüm olduğunu bilirmiş. Bəzi qaynaqlarda isə deyilir ki, Kərəm Süleymanın qadın olduğunu İranda öyrənib.
***
Gülsüm təkcə çar məmurlarına, bəylərə, pristavlara qarşı deyil, eyni zamanda, yerlərdə əhalini çapıb-talayan başqa məmurlara, həmçinin azğın quldur dəstələrinə qarşı da amansız mübarizə aparırdı. Süleymanın bu mübarizəsi Qafqaz canişinliyinin bərk narahatlığına səbəb olur.
***
Qaçaq Kərəm Güney Azərbaycana yollandığı üçün onun dəstəsindən ayrılan Qaçaq Süleyman öz dəstəsini yaradır. Dəfələrlə jandarm və kazaklarla döyüşdə qələbə qazanır. Bir müddət sonra Qaçaq Kərəmlə görüşmək üçün gecə vaxtı bir neçə yoldaşı ilə bərabər Araz çayını keçib o da Güney Azərbaycana gedir. Lakin sərhədi adladıqdan az sonra yemək yedikləri yerdə çoxsaylı qarasoran (İranda o vaxtkı asayiş qüvvələri) gəldiyini görüb, atışmaya başlayır. Bu zaman əsir düşür. Onu zindana salırlar.
***
Məsələdən hali olan Qaçaq Kərəm İran hökuməti ilə yaxınlığından istifadə edib Qaçaq Süleymana kömək əli uzadır, həbsdən qurtarır. Sonra onu yanındakı qaçaq yoldaşları ilə birgə evinə qonaq dəvət edir.
Qaçaq Süleyman 1890-cı ilə qədər Təbrizdə yaşayır. 1890-cı ildə Kərəm ona bəzi mühüm tapşırıqlar verərək İrandan Azərbaycanın şimalına yola salır. Süleyman Kərəmin tövsiyəsi ilə Tiflisdən Gəncəyə içində xeyli dustaq və pul olan qatarın qarşısını kəsir. Kərəm demişdi ki, gürcü dostları ona qatarda siyasi dustaq olduğunu deyib mütləq xilas olunmasını xahiş ediblər.
Qaçaq Süleyman Kərəmin tapşırığını uğurla yerinə yetirir. Soso Cuqaşvili ad-soyadlı həmin gürcü dustaq azad edilir, pullar götürülür. Bundan sonra Soso Süleymanın dəstəsinə qoşulur və 7 ay onunla bərabər xeyli döyüşdə iştirak edir.
***
Haqqında danışılan Soso Cuqaşvili sonralar SSRİ-yə rəhbərlik edən və "xalqlar atası" kimi qələmə verilən İosif Stalin idi.
***
Bir dəfə meşəyə, Qaçaq Süleymanın yanına gələn çar zabiti Gülsümün üzə çıxmasını istəyir. Söz verir ki, günahları bağışlanacaq, üstəlik, çar ordeni ilə təltif ediləcək. Buna Gülsüm belə cavab verir: "Mənə rus çarının heç bir ordeni və təklifi lazım deyil, mən onu padşahım kimi qəbul etmirəm. Öz padşahım olsa, mən qaçaq olmazdım”.
***
Tezliklə Soso Cuqaşvili də Qaçaq Süleymanın əslində qadın, adının isə Gülsüm olduğunu öyrənir.
Ümumiyyətlə, uzun illər boyunca bu həqiqətdən yalnız üç nəfər xəbərdar olub: Kərəm, Əskiparalı Qaçaq Usub və Soso Cuqaşvili, yəni Stalin...
***
Daha sonra Qaçaq Kərəm Süleymana Türkiyəyə getməsini tapşırır. Bir müddət Bitlisdə yaşadıqdan sonra eşidirlər ki, Rusiyada çevriliş olub, Azərbaycanda da dəyişiklik var, evlərinə qayıdırlar. Qaçaq dostları ancaq bundan sonra Süleymanın Gülsüm olduğunu bilir, onun cəsarətinə, mərdliyinə heyran olurlar.
***
1901-ci ildə Kərəm Gülsümə qaçaqlıq etməyi qadağan edib. Ondan ailə-uşaq sahibi olmasını istəyib. Öz kəndinə qayıdan Gülsüm burada İsmayıl adlı bir kişiyə ərə gedir. Hansı ki İsmayıl dul idi və dörd uşağı vardı. Bundan sonra da onların altı oğlu, iki qızları olur.
***
Aradan illər keçir. Azərbaycanda bolşevik hakimiyyəti qurulduqdan sonra ilk zamanlar yeni hökumət Gülsümə toxunmur. Lakin ermənilər Gülsümə göz verib işıq verimilər. Nəhayət, 4 erməni milisi gəlib onun hamilə gəlinini zorla işə aparmaq istəyəndə, əlinə silah alan Gülsüm milislərin dördünü də yerindəcə güllələyir. Onu həbs edirlər. O, məhkəmə zamanı Stalinə xəbər göndərilməsini tələb edir. Bu xəbər Bağırova çatanda Stalinə məlumat göndərir ki, bir qadın qətl törədib, üstəlik, əvvəllər də qaçaqlıqla məşğul olub, lakin indi xəbər göndərir ki, "dahi rəhbər" onu şəxsən tanıyır. Bunu eşidən Stalin dərhal Bağırova zəng vurur və əmr edir ki, Gülsümü azad etsinlər. Oğlunu da kolxoz sədri qoysunlar. Çünki həmin qadın onun ən yaxın dostudur. Bu zaman Mikoyan Stalinə deyir ki, axı qadın qatildir, 300-dən çox erməni öldürüb. Stalin bunu eşidib hirslə deyir ki, onun sayəsində məhbəsdən qurtulub, çətin günlərdə 7 ay bu qadının çörəyini yeyib, himayəsində olub. Belə yaxşılığı unuda bilməz.
***
Deyilənə görə, Gülsüm 101 il ömür sürüb, 1962-ci ildə dünyasını dəyişib. Onun qəbri Şəmkirin Sarxan kənd qəbiristanlığındadır.
P.S. Yazı hazırlanarkən əsasən siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyevin tədqiqat materialından istifadə olunub.
Baxış sayı: 590
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 24-02-2021 23:24 | Bölmə: Digər
Azmarka.az oxucuların böyük marağına səbəb olan "Əfsanəvi azərbaycanlılar" rubrikasında "Qaçaq Süleyman" kimi tanınan və 200-dən çox qaçağa rəhbərlik edən Gülsüm haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
***
Gülsüm 1863-cü ildə (bəzi mənbələrə görə 1861-ci ildə) Şəmkir rayonunun Sarxan kəndində anadan olub. Kəndin sayılıb-seçilən, nüfuzlu ağsaqqallarından sayılan Əmirqulu kişinin böyük qızı olub.
***
Əmirqulu kişinin Gülsümdən başqa 6 oğlu, 1 qızı da var imiş. Ailə kasıb olduğu üçün Gülsüm imkanlı adamların evində xidmətçi kimi çalışırmış. 18 yaşlı qızı qardaşları buna razı olmasalar da, o, ailəsinə dəstək olmaq üçün işləməyə davam edirmiş.
***
Gülsüm üçün bir neçə dəfə elçi gəlir, lakin o, cehiz toplamaq imkanları olmadığı üçün evlənməkdən imtina edir. Yalnız cehiz yığdıqdan sonra ailə quracağını deyir. Lakin qəfil baş verən bir hadisə gənc qızın bütün həyatını dəyişir. İki ildən çox vergi vermədiklərinə görə pristavın və kəndxudanın onun evinə gələrək ailəsinin qarşısında atası Əmirqulu kişini təhqir etməsi bir yana, qaynar samovarı onun kürəyinə sarıyıb zülm etmələrinə dözə bilmir. Evdəki tüfəngi götürüb pəncərədən atdığı güllə ilə pristavı vurur.
***
Kəndxuda işi belə görüb aradan çıxmaq istəyir. Lakin Gülsüm onu da güllələyir.
Hər iki hökumət adamı elə yerindəcə ölür.
***
Ertəsi gün çar əsgərləri Gülsümün yaşadığı evi mühasirəyə alır. Qardaşları onun həbsini istəmədikləri üçün suçu öz üzərlərinə götürmək istəyirlər. Lakin Gülsüm razılaşmır. Bilir ki, bunun sonu ya sürgün, ya da edamdır. Ona görə də qardaşlarından birinin paltarını geyinir, evdəki tüfəngi də götürüb yaxınlıqdakı meşəyə qaçır və orada gizlənir. Xəbər göndərir ki, pristiav və kəndxudanı o vurub, heç kimdə günah axtarmasınlar.
***
O zamanlar ətraf dağlarda, meşələrdə qaçaqlıq edən Kərbəlayı Əsgər, Məşədi Yolçu və Bayramqulu adlı şəxslər bu hadisəni eşidib Gülsümü axtarmağa başlayırlar. Axırda kişi paltarında bir nəfərlə rastlaşıb adını soruşurlar. "Adım Süleymandır” deyib onları inandıran Gülsüm yalandan and içir ki, üç qaçağın axtardığı Gülsüm onun bacısıdır.
***
Daha sonra Gülsüm Şəmkir ərazisində Çaqqal Səlimin başçılıq etdiyi qaçaq dəstəsinə qoşulur. Lakin Səlimin fikri çoxlu var-dövlət toplayıb İrana qaçmaq idi. Buna görə kasıbların da qarşısını kəsir, əllərində olan-qalanı alırdı. Bu isə Gülsümün xoşuna gəlmirdi. Çaqqal Səlimin öz dostunu öldürüb qızıl-gümüşünü ələ keçirməsi və bir çobanın sürüsünü aparıb Göyçədə satmasını görən Gülsüm daha buna dözmür, Çaqqal Səlimin yeməyinə bihuşdarı qatır, sonra da başını kəsir. Ardınca məşhur qaçaq Kərəmin dəstəsinə qoşulur. Kərəm onu dostu Ağ Seyidə tapşırır. Süleyman ləqəbli Gülsüm hökumət adamları ilə mübarizədə böyük igidliklər göstərir.
***
Deyilənə görə, Qaçaq Kərəmin dəstəsində yalnız onun özü Süleymanın əslində qadın və adının da Gülsüm olduğunu bilirmiş. Bəzi qaynaqlarda isə deyilir ki, Kərəm Süleymanın qadın olduğunu İranda öyrənib.
***
Gülsüm təkcə çar məmurlarına, bəylərə, pristavlara qarşı deyil, eyni zamanda, yerlərdə əhalini çapıb-talayan başqa məmurlara, həmçinin azğın quldur dəstələrinə qarşı da amansız mübarizə aparırdı. Süleymanın bu mübarizəsi Qafqaz canişinliyinin bərk narahatlığına səbəb olur.
***
Qaçaq Kərəm Güney Azərbaycana yollandığı üçün onun dəstəsindən ayrılan Qaçaq Süleyman öz dəstəsini yaradır. Dəfələrlə jandarm və kazaklarla döyüşdə qələbə qazanır. Bir müddət sonra Qaçaq Kərəmlə görüşmək üçün gecə vaxtı bir neçə yoldaşı ilə bərabər Araz çayını keçib o da Güney Azərbaycana gedir. Lakin sərhədi adladıqdan az sonra yemək yedikləri yerdə çoxsaylı qarasoran (İranda o vaxtkı asayiş qüvvələri) gəldiyini görüb, atışmaya başlayır. Bu zaman əsir düşür. Onu zindana salırlar.
***
Məsələdən hali olan Qaçaq Kərəm İran hökuməti ilə yaxınlığından istifadə edib Qaçaq Süleymana kömək əli uzadır, həbsdən qurtarır. Sonra onu yanındakı qaçaq yoldaşları ilə birgə evinə qonaq dəvət edir.
Qaçaq Süleyman 1890-cı ilə qədər Təbrizdə yaşayır. 1890-cı ildə Kərəm ona bəzi mühüm tapşırıqlar verərək İrandan Azərbaycanın şimalına yola salır. Süleyman Kərəmin tövsiyəsi ilə Tiflisdən Gəncəyə içində xeyli dustaq və pul olan qatarın qarşısını kəsir. Kərəm demişdi ki, gürcü dostları ona qatarda siyasi dustaq olduğunu deyib mütləq xilas olunmasını xahiş ediblər.
Qaçaq Süleyman Kərəmin tapşırığını uğurla yerinə yetirir. Soso Cuqaşvili ad-soyadlı həmin gürcü dustaq azad edilir, pullar götürülür. Bundan sonra Soso Süleymanın dəstəsinə qoşulur və 7 ay onunla bərabər xeyli döyüşdə iştirak edir.
***
Haqqında danışılan Soso Cuqaşvili sonralar SSRİ-yə rəhbərlik edən və "xalqlar atası" kimi qələmə verilən İosif Stalin idi.
***
Bir dəfə meşəyə, Qaçaq Süleymanın yanına gələn çar zabiti Gülsümün üzə çıxmasını istəyir. Söz verir ki, günahları bağışlanacaq, üstəlik, çar ordeni ilə təltif ediləcək. Buna Gülsüm belə cavab verir: "Mənə rus çarının heç bir ordeni və təklifi lazım deyil, mən onu padşahım kimi qəbul etmirəm. Öz padşahım olsa, mən qaçaq olmazdım”.
***
Tezliklə Soso Cuqaşvili də Qaçaq Süleymanın əslində qadın, adının isə Gülsüm olduğunu öyrənir.
Ümumiyyətlə, uzun illər boyunca bu həqiqətdən yalnız üç nəfər xəbərdar olub: Kərəm, Əskiparalı Qaçaq Usub və Soso Cuqaşvili, yəni Stalin...
***
Daha sonra Qaçaq Kərəm Süleymana Türkiyəyə getməsini tapşırır. Bir müddət Bitlisdə yaşadıqdan sonra eşidirlər ki, Rusiyada çevriliş olub, Azərbaycanda da dəyişiklik var, evlərinə qayıdırlar. Qaçaq dostları ancaq bundan sonra Süleymanın Gülsüm olduğunu bilir, onun cəsarətinə, mərdliyinə heyran olurlar.
***
1901-ci ildə Kərəm Gülsümə qaçaqlıq etməyi qadağan edib. Ondan ailə-uşaq sahibi olmasını istəyib. Öz kəndinə qayıdan Gülsüm burada İsmayıl adlı bir kişiyə ərə gedir. Hansı ki İsmayıl dul idi və dörd uşağı vardı. Bundan sonra da onların altı oğlu, iki qızları olur.
***
Aradan illər keçir. Azərbaycanda bolşevik hakimiyyəti qurulduqdan sonra ilk zamanlar yeni hökumət Gülsümə toxunmur. Lakin ermənilər Gülsümə göz verib işıq verimilər. Nəhayət, 4 erməni milisi gəlib onun hamilə gəlinini zorla işə aparmaq istəyəndə, əlinə silah alan Gülsüm milislərin dördünü də yerindəcə güllələyir. Onu həbs edirlər. O, məhkəmə zamanı Stalinə xəbər göndərilməsini tələb edir. Bu xəbər Bağırova çatanda Stalinə məlumat göndərir ki, bir qadın qətl törədib, üstəlik, əvvəllər də qaçaqlıqla məşğul olub, lakin indi xəbər göndərir ki, "dahi rəhbər" onu şəxsən tanıyır. Bunu eşidən Stalin dərhal Bağırova zəng vurur və əmr edir ki, Gülsümü azad etsinlər. Oğlunu da kolxoz sədri qoysunlar. Çünki həmin qadın onun ən yaxın dostudur. Bu zaman Mikoyan Stalinə deyir ki, axı qadın qatildir, 300-dən çox erməni öldürüb. Stalin bunu eşidib hirslə deyir ki, onun sayəsində məhbəsdən qurtulub, çətin günlərdə 7 ay bu qadının çörəyini yeyib, himayəsində olub. Belə yaxşılığı unuda bilməz.
***
Deyilənə görə, Gülsüm 101 il ömür sürüb, 1962-ci ildə dünyasını dəyişib. Onun qəbri Şəmkirin Sarxan kənd qəbiristanlığındadır.
P.S. Yazı hazırlanarkən əsasən siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyevin tədqiqat materialından istifadə olunub.
Baxış sayı: 590
Bölməyə aid digər xəbərlər