Bəzi insanlar var ki, onların ömrü bir nəslin deyil, bütöv bir xalqın taleyini, ağrısını və zəfərini özündə daşıyır. Mikayıl Soltan oğlu Əhməd məhz belə şəxsiyyətlərdən idi. 1920-ci ilin mayında, Bakının o mehirli bahar günlərinin birində, 13 may tarixində ziyalı ocağında göz açan bu körpənin taleyinə həm səhnə işıqları, həm də bəşəriyyətin gördüyü ən qanlı müharibələrin alovu yazılmışdı. Onun kökü sadəcə bir nəsil ağacı deyil, bir mənəviyyat xəritəsi idi. Atası Soltanəhməd kişi həm tibbin, həm də ilahiyyatın dərinliklərinə bələd olan, Bakı kəndlərində sözü keçən bir insan idi. Bu ailədə böyüyən Mikayıl hələ gənc yaşlarından dərk edirdi ki, insan həm ruhən, həm də cismən sağlam, dürüst və vətənpərvər olmalıdır. Ulu babası doktor Kərbəlayi Mahmud bəyin Pirşağıdakı nüfuzu, xeyirxahlığı Mikayılın qanına, canına hopmuşdu. O, Sultan Əhməd xanədanının nəcibliyini öz xarakterində daşıyırdı.
Gənclik illəri Bakı Teatr Texnikumunun enerjili dəhlizlərində keçirdi. O illəri təsəvvür etmək nə qədər xoşdur: gənc Mikayıl və gələcəyin gülüş kraliçası, əfsanəvi Nəsibə Zeynalova eyni parta arxasında oturur, böyük rejissor Aleksandr Tuqanovun mühazirələrini həvəslə dinləyirdilər. Mikayılın daxilindəki sənət eşqi onu Dram Teatrının səhnəsinə qədər aparmışdı. O, ilk rollarını oynayanda, bəlkə də, bütün ömrünü pərdələrin arxasında, alqışlar sədası altında keçirəcəyini xəyal edirdi. Lakin 1939-cu ilin amansız küləkləri bu xəyalları darmadağın etdi. Cəbhədən gələn barıt qoxusu Bakının neft qoxulu küçələrinə qədər çatmışdı. Mikayıl əlinə tüfəng alıb əvvəlcə Sovet-Fin müharibəsinə yollandı. O, Bakının istisindən çıxıb Finlandiyanın keçilməz meşələrinə, adamın nəfəsini kəsən o dəhşətli, dondurucu şaxtalarına düşdü. Orada ölümün soyuq üzünü ilk dəfə gördü, dostlarını itirdi, amma əyilmədi. Bu, onun üçün böyük sınağın yalnız ilk pərdəsi idi.
1941-ci ildə "Böyük Vətən" müharibəsi başlayanda Mikayıl artıq təcrübəli bir döyüşçü, polad iradəli bir zabit idi. Onun döyüş yolu minlərlə kilometrlik bir qəhrəmanlıq xəritəsidir. Baş leytenant rütbəsi ilə bölməsini irəli aparan Mikayıl, hər addımda ölümü hiss etsə də, geri boylanmırdı. Səngərlərdə dizə qədər suyun, palçığın içində yatanda, günlərlə ac-susuz qalanda bəlkə də xəyalında Bakının dar küçələrini, atasının nəsihətlərini canlandırırdı. Müharibənin ən ağır illərində o, Ukraynanın geniş çöllərindən, Polşanın dumanlı meşələrindən keçdi. Hər azad olunan şəhər, hər geri alınan kənd Mikayılı qələbəyə bir addım da yaxınlaşdırırdı. O, sadəcə bir hərbçi deyil, həm də əsgərləri üçün bir ümid çırağı idi. Atəş altında keçən gecələrdə bəlkə də tələbə yoldaşlarına səhnədən öyrəndiyi o dik duruşu ilə örnək olurdu.
Nəhayət, 1945-ci ilin mayı gəlib çatdı. Berlin artıq görünürdü. Faşizmin yuvası olan bu şəhər divar-divar, küçə-küçə fəth edilirdi. Mikayıl Əhməd qələbənin bir addımlığında, Berlin küçələrində gedən həlledici döyüşlərin birində ağır yaralandı. Mərmi qəlpələri onun vücudunu param-parça etmişdi. Dörd qabırğası tamamilə sıradan çıxmışdı. Berlinın dumanlı səması altında qan içində uzanan bu igid Bakı balası hələ bilmirdi ki, onun ailəsinə artıq "qara kağız" göndərilib. Evlərində onun yasını tuturdular, anası göz yaşları ilə onun yoluna baxırdı. Lakin Mikayılın daxilindəki o ilahi güc, həkim olan atasından keçən yaşamaq əzmi onu ölümdən qopardı. Cərrahlar onun sinəsinə süni qabırğalar yerləşdirdilər. Bu, o dövr üçün möcüzə idi. O, il yarım Avstriyanın hərbi hospitallarında hər gün yenidən doğulurdu. Bədəni qəlpələrlə dolu olsa da, ruhu bütöv idi. 1947-ci ildə Mikayıl Bakıya, doğma evinə qayıtdı. Qapını döyəndə ailəsi gözlərinə inanmırdı – axı onlar onu çoxdan torpağa tapşırmışdılar. Öldü deyilən oğul, sinəsi "Qırmızı Bayraq" və "Qızıl Ulduz" ordenləri ilə bəzənmiş, amma bədəni müharibənin izlərini daşıyan bir qəhrəman kimi geri dönmüşdü. Müharibədən sonra o, bir müddət hərbi zavodların mühafizəsində çalışsa da, daxilindəki o bitib-tükənməz enerji onu mavi sulara səslədi. O, taleyini Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi ilə bağladı. "Sovet Özbəkistanı", "Həmid Sultanov" kimi gəmilərdə kapitanın baş köməkçisi vəzifəsinə qədər yüksəldi. Dənizin dalğaları sanki onun müharibə illərindəki yorğunluğunu yuyub aparırdı. 55 yaşında təqaüdə çıxsa da, Xəzərdən ayrıla bilmədi, 65 yaşına qədər dənizə, gəmiçiliyə xidmət etdi. Azərbaycan dövləti tərəfindən 25 orden-medalla təltif olunan Mikayıl həm də fərdi təqaüdçü idi.
1947-ci ildə təqvalı və mömin bir insan olan Almaxanımla evlənmiş Mikayıl Əhmədin ən böyük əsəri isə yetişdirdiyi övladları və onların vətənə olan xidmətləri oldu. Onun ocağından çıxan hər bir fərd cəmiyyətin sütununa çevrildi. Böyük oğlu, Fizika İnstitutunun ixtiraçı mühəndisi kimi onlarla aqreqat dəzgahın müəllifi oldu, elmi tərəqqiyə töhfə verdi. Böyük qızı Çeşmi xanım uzun illər ticarət sahəsində məsuliyyətli rəhbər vəzifələrdə çalışdı.
Ortancıl qızı Afət xanım Texniki  Universiteti bitirib texniki elmlər sahəsində fəaliyyət göstərdi. Kiçik qızı Zita xanım isə tibb işçisi kimi yüzlərlə xəstəyə şəfqət əlini uzatdı, onların ağrılarını dindirdi. Və əlbəttə ki, ailənin kiçik oğlu, hər kəsin tanıdığı və sevdiyi professor Vüqar Əhməd. O, atasından aldığı o yaradıcılıq və ziyalılıq estafetini elm və sənət zirvələrinə daşıdı.
 Mikayıl kişinin nəcabəti nəvələrində də özünü büruzə verdi. Nəvəsi Fərid hüquq sistemində dürüstlüklə xidmət edir. Digər nəvələri isə babalarının müharibə rəşadətini yeni tariximizə yazdılar. Nəvəsi Mətin həm Birinci, həm də İkinci Qarabağ müharibəsinin qazisi, veteranıdır.  Cənab Prezident onu 5 medalla təltif edib.
Digər nəvəsi Kənan isə Birinci Qarabağ müharibəsinin qazisi, mayor rütbəli zabitdir. Onlar babalarının Berlinə apardığı o zəfər bayrağını Şuşaya, Xankəndiyə sancan nəslin nümayəndələridir. Və bu böyük nəslin səsini dünyaya yayan, dünya şöhrətli müğənni Almaxanım. O, babasının səhnəyə olan yarımçıq qalmış eşqini öz ecazkar səsi ilə ən möhtəşəm səhnələrdə tamamlayır,  adını daşıdığı nənəsi Almaxanımın əməlisalehlik şərəfini uca tutaraq təmiz əxlaqı, zəngin tərbiyəsi ilə özünü qədirbilən və tükü-tükdən seçən tamaşaçılara daha artıq sevdirir.  Almaxanımın qardaşı Hüseyn artıq neçə ildir Badamdar bələdiyyəsində baş mütəxəssis kimi çalışır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevlə olan mütəmadi görüşləri Mikayıl kişinin vətənə olan sevgisini daha da alovlandırırdı. 1995-ci ildə, 75 yaşında bu dünya ilə vidalaşanda o, arxasında təkcə qəhrəmanlıqlarla dolu bir keçmiş deyil, həm də Azərbaycanın elmində, hüququnda, ordusunda və mədəniyyətində sözünü deyən nəhəng bir nəsil qoyub getdi. 13 mayda doğulan bu böyük insan, hər il baharın bu günündə xatırlanır. O, Berlinin divarlarına Azərbaycanın adını yazan, Xəzərin sularında iz qoyan, səhnənin estetikası ilə səngərin sərtliyini özündə birləşdirən nadir bir şəxsiyyət idi.  Allah rəhmət eləsin!
 
MÜSLÜM XAN