23:40 / 14-01-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Bakıda və Abşeron yarımadasında su problemlərinin həlli infrastruktur layihələri arasında xüsusi yer tutur"
23:17 / 14-01-2026
Ceyhun Bayramovun qardaşı Mikayıl Cabbarovun müavini oldu
23:02 / 14-01-2026
Polis maşınını yandırmağa cəhd edən kişinin məhkəməsi başlayıb
20:27 / 14-01-2026
Putin Braziliya Prezidenti ilə Venesuela ətrafındakı vəziyyəti müzakirə etdi
20:24 / 14-01-2026
Partlayan bağlamanın göndəricisi terrorçular siyahısına əlavə edilib
20:17 / 14-01-2026
Hikmət Hacıyev Ukrayna səfiri ilə görüşdü
20:08 / 14-01-2026
SDU-nun rektor əvəzi professorluqdan niyə məhrum edilib? - Açıqlama
19:59 / 14-01-2026
Xaçatryan və daha 3 nəfər Ermənistana təhvil verildi
19:38 / 14-01-2026
Qətər ABŞ təyyarələrinin yerləşdiyi aviabazadan bəzi personalın çıxarıldığını təsdiqləyib
19:32 / 14-01-2026
Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi: İranın "Rona" yükdaşıyan gəmisi Xəzər dənizində qəzaya uğrayıb
19:25 / 14-01-2026
İki ailə dəm qazından zəhərlənib
19:20 / 14-01-2026
ATOR-un vitse-prezidenti Muradyan: "ABŞ vizalarının dayandırılması Rusiyadan gələn turizmə təsir etməyəcək"
19:16 / 14-01-2026
Ədliyyə Nazirliyi: ABŞ Maduronun oğurlanması uğursuz olarsa, Venesuelanı işğal etməyi planlaşdırmırdı
19:12 / 14-01-2026
"Fox News": ABŞ Rusiya da daxil olmaqla bir neçə ölkə üçün viza prosedurunu dayandırır
14:20 / 14-01-2026
Lavrov: "Rusiya Namibiya Prezidentini Moskvada qəbul etməkdən məmnun olacaq"
14:15 / 14-01-2026
Diplomat Baklanov: "ABŞ hələ İrana zərbə endirməyə hazır deyil"
14:12 / 14-01-2026
Diplomat Baklanov: "İranda gərginlik pik həddə çatıb"
14:06 / 14-01-2026
Diplomat Baklanov: "İranda çevriliş cəhdi plan üzrə getmədi"
11:22 / 14-01-2026
FSB müdafiə sənayesi işçisinə qarşı terror aktının qarşısını alıb
11:19 / 14-01-2026
Avropa Parlamenti fon der Leyenə qarşı yeni etimadsızlıq səsverməsi keçirməyə hazırlaşır
11:16 / 14-01-2026
Hava Limanı təyyarələrin gəlişi və yola düşməsini bərpa edib
11:11 / 14-01-2026
Zaxarova: AB Qrenlandiyadakı vəziyyətdən diqqəti yayındırmaq üçün İrandan istifadə edir
11:07 / 14-01-2026
Zaxarova: "Kallasın İranda rejim dəyişikliyi ilə bağlı açıqlaması diplomatik normaları pozur"
09:24 / 14-01-2026
ABŞ İrandakı potensial hədəflər barədə Avropa müttəfiqlərindən kəşfiyyat məlumatları istəyib
23:30 / 13-01-2026
Şəhid general Polad Həşimovun doğum günündən-VİDEO+FOTOLAR
21:28 / 13-01-2026
Kobaxidze Sandunun Moldovanın Rumıniya ilə birləşməsi ilə bağlı açıqlamalarını heyrətamiz adlandırıb
19:35 / 13-01-2026
İlham Əliyev Ağdərənin Aşağı Oratağ kəndində Aşağı Oratağ, Çıldıran, Heyvalı və Çapar kəndlərinin sakinləri ilə görüşüb
19:11 / 13-01-2026
Fransada Luvr xəzinəsi tapılıb
19:07 / 13-01-2026
Tramp İrandakı etirazçıları dövlət qurumlarını ələ keçirməyə çağırdı
19:04 / 13-01-2026
"Bild": Almaniyada ABŞ ordusuna məxsus qatar relsdən çıxdı
18:51 / 13-01-2026
Təxminən 3000 miqrantı qanuniləşdirdiyinə görə həbsxanaya göndəriləcək
18:48 / 13-01-2026
Kallas: "Aİ, ABŞ-la münasibətlərinin pisləşməsinə baxmayaraq, onlardan imtina etmək niyyətində deyil"
18:45 / 13-01-2026
Ali Rada Komitəsi Fedorovun Ukraynanın müdafiə naziri təyinatını dəstəklədi
18:37 / 13-01-2026
Mişustin "Radio Rossii"yə və "İstoriya" telekanalının baş redaktoruna mükafatlar təqdim etdi
18:34 / 13-01-2026
Rusiyalı xizəkçiləri Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazana bilməyəcəklər.
18:21 / 13-01-2026
Ticarət mərkəzinin müştərilərini bıçaqla hədələyən bir kişi saxlanılıb
18:18 / 13-01-2026
Zaxarova: "AB və Böyük Britaniya elitası Ukraynada sülh yolu ilə həlli təhlükə hesab edir"
Xanımının vəsiyyətinə əməl etməyən Lütfi Zadə haqda - Faktlar+Fotolar
Tarix: 05-02-2021 19:41 | Bölmə: Cəmiyyət
Bu gün dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru Lütfi Zadənin doğum günüdür.
Axşam.az Kulis.az-a istinadən bu münasibətlə onun haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
Lütfi Zadə 1921-ci il fevralın 4-də Bakının Novxanı kəndində, Rəhim Ələsgərzadə və yəhudi əsilli rus uşaq həkimi olan Feyqa Moiseyevna Koremanın ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası Rəhim Ələsgərzadə İranın Ərdəbil şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Birinci dünya müharibəsi illərində Ərdəbildən Bakıya köçüb və burada ticarətlə məşğul olmaq qərarına gəlib. İranda dostları və qohumları vasitəsilə külli-miqdarda kibrit alaraq onu Bakıya gətirib və kibrit satışını təşkil etməklə güzəran qurub. İşgüzar fəaliyyəti ilə yanaşı həm də Azərbaycan Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb və İranda çap olunan həftəlik qəzetlərin Bakıdakı müxbiri kimi çalışıb.
1933-cü ildə sovet vətəndaşlığını qəbul etməyən ailə Bağırovun göstərişinə əsasən 24 saat ərzində ölkəni tərk etməli olurlar.
Üçüncü sinfə qədər rus dilində təhsil alan Lütfi Zadə Tehranda ingilis dilində yazıb oxumağa məcbur olur. Lakin rus klassiklərinin əsərlərinin hamısını orijinalda oxuyur. Sonralar Lütfi Zadənin Tehran dövrü barədə öz xatirələrini qələmə alan arvadı Fey yazır: “Ərimi ilk dəfə görəndə 12 yaşım vardı. Ruscası əlaydı. Kitabxanasında 2000-dək kitab vardı. Hamısı da rus dilində. Lütfi Zadə 1931-ci ildə ailə İrana sürgün edildiyi zaman öz kitablarını unutmur. İki min nüsxəlik bu nəhəng kitabxanasını Tehrana aparır”.
Lütfi Zadə Litvadan İrana qaçmış yəhudi qızı, gələcək həyat yoldaşı Fey ilə də Tehranda təhsil aldığı “Alborz” məktəbində tanış olur. Onlar ailə qururlar. Lütfi Zadə Feyi də götürüb Amerikaya köçür. Fey həmin günləri belə xatırlayır: “Bakıya təzim etmədən o, görünür öz nəzəriyyəsini elan etmək istəmirdi. Amerikada əvvəlcə bir o qədər də ciddiyə almırdılar Lütfini. Bu ideyaya siftə yaponlar, bir də Sovet alimləri dəyər verdi. O, bu nəzəriyyəsini eyni vaxtda həm SSRİ elminə təqdim etdi, həm də Amerika alimlərinə. Moskvanın ”İnformasiya nəqli məsələləri" dərgisində çap olunan məqaləsini o özü ruscaya tərcümə etmişdi. Buradakı əsas elmi ifadələri məhz özü zərgər dəqiqliyi ilə ruscaya uyğunlaşdırmışdı. Əfsus Lütfinin bu novatorluğu rusları deyil, yaponları qəflət yuxusundan oyatdı. O sübut etdi ki, rəqəmlər dəqiq, bəsit deyillər. O sübut etdi ki, dünya ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Ortada çox sayda naməlum ölçülər, rəqəmlər, hələ öz işarəsini, adını qazanmamış anlayışlar var”.
Alimin ixtirasını ilk dəfə 1973-cü ildə bir buxar makinasında professor İbrahim Madani sınaqdan uğurla çıxarıb. 1980-ci ildən sonra Lütfi Zadənin ulduzu elm sahələrində daha da parlayır. Yaponiyada “qeyri-səlis məntiq” əsasında yaranmış yeni texnologiyalar əsl möcüzəyə səbəb olur. İndi Yaponiyada mindən çox alim bu sahəni araşdırır. Çində isə indi 10 mindən çox “nisbi məntiq” mütəxəssisi mövcuddur. Müasir dövrün ən incə dəqiq hesablamaları, texnologiyaları indi “fuzzy loqic” nəzəriyyəsi olmadan mümkün deyil. Yeni robotlar nəslini istehsala buraxanlar indi öz bütün hesablamalarını məhz “qeyri-səlis məntiq” əsasında hazırlayırlar.
Lütfi Zadə Allaha inanan adam olub. Deyilənə görə o, hər bir addımında Allahın adını çəkir, “Allah mənə nə qədər ömür veribsə, o qədər yaşayacağam”, deyirmiş. Tehranda tələbə olanda isə gündə beş dəfə namaz qılırmış. Ömrünün son illərində isə müsəlman qaydaları ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edib.
Uzun illər Amerikada yaşasa da, Azərbaycan yeməklərini - səbzi-qovurmanı, badımcan dolmasını, borş və peraşkini çox sevib. Evdə daha çox Azərbaycan yeməklərinə üstünlük verib. Daha çox səbzi plov, badımcan, tikə, lülə kabab yeməklərini xoşlayıb. Evdə xanımı və yaxınları ilə danışan zaman Azərbaycan sözlərindən istifadə etsə də, daha çox rus dilində danışmağa üstünlük verib.
Lütfizadə tanınmış rejissor Cənnət Səlimovanın xalası oğludur. Onlar mehriban uşaqlıq illərini bir yerdə keçirsələr də, sonradan uzun müddət görüşməyiblər.
Akademikin yaxşı rəssamlıq qabiliyyəti olub. Görkəmli şəxsiyyətlər, prezidentlərin şəkillərdən Ronald Reyqanın, Corc Buşun portretlərini çəkib. Bundan başqa o, həm də yaxşı rəqqas olub. Deyilənə görə 95 yaşında Berkli universitetinin tədbirində o qədər gözəl rəqs edir ki, salondakı insanların hamısı heyran olur.
O, illər öncə xanımı ilə birlikdə qərar verirlər ki, dünyalarını dəyişəndə kremasiya olunsunlar. Xanımı dünyasını dəyişəndə bunu edirlər. O, ölənə qədər xanımının külünü evində saxlayır. Lütfi Zadə isə sonradan qərarını dəyişir. Müsəlman qaydası ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edir. Xanımından sonra isə cəmi bir il yaşayır. Vəsiyyətinə əsasən ölümündən sonra Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunur.
Professor dəfn olunanda oğlu Norman Lütfizadə başqa şəhərdə olduğundan dəfn mərasiminə gələ bilmir.
Baxış sayı: 719
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 05-02-2021 19:41 | Bölmə: Cəmiyyət
Bu gün dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru Lütfi Zadənin doğum günüdür.
Axşam.az Kulis.az-a istinadən bu münasibətlə onun haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
Lütfi Zadə 1921-ci il fevralın 4-də Bakının Novxanı kəndində, Rəhim Ələsgərzadə və yəhudi əsilli rus uşaq həkimi olan Feyqa Moiseyevna Koremanın ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası Rəhim Ələsgərzadə İranın Ərdəbil şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Birinci dünya müharibəsi illərində Ərdəbildən Bakıya köçüb və burada ticarətlə məşğul olmaq qərarına gəlib. İranda dostları və qohumları vasitəsilə külli-miqdarda kibrit alaraq onu Bakıya gətirib və kibrit satışını təşkil etməklə güzəran qurub. İşgüzar fəaliyyəti ilə yanaşı həm də Azərbaycan Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb və İranda çap olunan həftəlik qəzetlərin Bakıdakı müxbiri kimi çalışıb.
1933-cü ildə sovet vətəndaşlığını qəbul etməyən ailə Bağırovun göstərişinə əsasən 24 saat ərzində ölkəni tərk etməli olurlar.
Üçüncü sinfə qədər rus dilində təhsil alan Lütfi Zadə Tehranda ingilis dilində yazıb oxumağa məcbur olur. Lakin rus klassiklərinin əsərlərinin hamısını orijinalda oxuyur. Sonralar Lütfi Zadənin Tehran dövrü barədə öz xatirələrini qələmə alan arvadı Fey yazır: “Ərimi ilk dəfə görəndə 12 yaşım vardı. Ruscası əlaydı. Kitabxanasında 2000-dək kitab vardı. Hamısı da rus dilində. Lütfi Zadə 1931-ci ildə ailə İrana sürgün edildiyi zaman öz kitablarını unutmur. İki min nüsxəlik bu nəhəng kitabxanasını Tehrana aparır”.
Lütfi Zadə Litvadan İrana qaçmış yəhudi qızı, gələcək həyat yoldaşı Fey ilə də Tehranda təhsil aldığı “Alborz” məktəbində tanış olur. Onlar ailə qururlar. Lütfi Zadə Feyi də götürüb Amerikaya köçür. Fey həmin günləri belə xatırlayır: “Bakıya təzim etmədən o, görünür öz nəzəriyyəsini elan etmək istəmirdi. Amerikada əvvəlcə bir o qədər də ciddiyə almırdılar Lütfini. Bu ideyaya siftə yaponlar, bir də Sovet alimləri dəyər verdi. O, bu nəzəriyyəsini eyni vaxtda həm SSRİ elminə təqdim etdi, həm də Amerika alimlərinə. Moskvanın ”İnformasiya nəqli məsələləri" dərgisində çap olunan məqaləsini o özü ruscaya tərcümə etmişdi. Buradakı əsas elmi ifadələri məhz özü zərgər dəqiqliyi ilə ruscaya uyğunlaşdırmışdı. Əfsus Lütfinin bu novatorluğu rusları deyil, yaponları qəflət yuxusundan oyatdı. O sübut etdi ki, rəqəmlər dəqiq, bəsit deyillər. O sübut etdi ki, dünya ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Ortada çox sayda naməlum ölçülər, rəqəmlər, hələ öz işarəsini, adını qazanmamış anlayışlar var”.
Alimin ixtirasını ilk dəfə 1973-cü ildə bir buxar makinasında professor İbrahim Madani sınaqdan uğurla çıxarıb. 1980-ci ildən sonra Lütfi Zadənin ulduzu elm sahələrində daha da parlayır. Yaponiyada “qeyri-səlis məntiq” əsasında yaranmış yeni texnologiyalar əsl möcüzəyə səbəb olur. İndi Yaponiyada mindən çox alim bu sahəni araşdırır. Çində isə indi 10 mindən çox “nisbi məntiq” mütəxəssisi mövcuddur. Müasir dövrün ən incə dəqiq hesablamaları, texnologiyaları indi “fuzzy loqic” nəzəriyyəsi olmadan mümkün deyil. Yeni robotlar nəslini istehsala buraxanlar indi öz bütün hesablamalarını məhz “qeyri-səlis məntiq” əsasında hazırlayırlar.
Lütfi Zadə Allaha inanan adam olub. Deyilənə görə o, hər bir addımında Allahın adını çəkir, “Allah mənə nə qədər ömür veribsə, o qədər yaşayacağam”, deyirmiş. Tehranda tələbə olanda isə gündə beş dəfə namaz qılırmış. Ömrünün son illərində isə müsəlman qaydaları ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edib.
Uzun illər Amerikada yaşasa da, Azərbaycan yeməklərini - səbzi-qovurmanı, badımcan dolmasını, borş və peraşkini çox sevib. Evdə daha çox Azərbaycan yeməklərinə üstünlük verib. Daha çox səbzi plov, badımcan, tikə, lülə kabab yeməklərini xoşlayıb. Evdə xanımı və yaxınları ilə danışan zaman Azərbaycan sözlərindən istifadə etsə də, daha çox rus dilində danışmağa üstünlük verib.
Lütfizadə tanınmış rejissor Cənnət Səlimovanın xalası oğludur. Onlar mehriban uşaqlıq illərini bir yerdə keçirsələr də, sonradan uzun müddət görüşməyiblər.
Akademikin yaxşı rəssamlıq qabiliyyəti olub. Görkəmli şəxsiyyətlər, prezidentlərin şəkillərdən Ronald Reyqanın, Corc Buşun portretlərini çəkib. Bundan başqa o, həm də yaxşı rəqqas olub. Deyilənə görə 95 yaşında Berkli universitetinin tədbirində o qədər gözəl rəqs edir ki, salondakı insanların hamısı heyran olur.
O, illər öncə xanımı ilə birlikdə qərar verirlər ki, dünyalarını dəyişəndə kremasiya olunsunlar. Xanımı dünyasını dəyişəndə bunu edirlər. O, ölənə qədər xanımının külünü evində saxlayır. Lütfi Zadə isə sonradan qərarını dəyişir. Müsəlman qaydası ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edir. Xanımından sonra isə cəmi bir il yaşayır. Vəsiyyətinə əsasən ölümündən sonra Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunur.
Professor dəfn olunanda oğlu Norman Lütfizadə başqa şəhərdə olduğundan dəfn mərasiminə gələ bilmir.
Baxış sayı: 719
Bölməyə aid digər xəbərlər
12-01-2026, 19:32
Xəstəxanada azyaşlı uşağın ölümü ilə bağlı cinayət işi açılıb
10-01-2026, 19:38
Rəqibini ölümcül döyməkdə ittiham olunanın ittihamları artırılıb
7-01-2026, 22:23
15 yaşlı qıza və nənəsinə qarşı gözyaşardıcı qazdan istifadə ediblər
6-01-2026, 21:08
Səmərqənddə bir kişi stress səbəbindən 200 qram mismar və vint udub
6-01-2026, 18:58
Polkovnik-leytenant saxlanıldı - 4 ay əvvəl təqaüdə çıxmışdı
5-01-2026, 19:43
Krımda döyülən boksçu Dvali doqquz əməliyyat keçirdi
4-01-2026, 19:50
Məşhur həkim Yuri Presnyakov Surqutda ölü tapılıb
3-01-2026, 23:00
Hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları barda baş verən kütləvi davanın səbəblərini araşdırır
1-01-2026, 15:37
24 nəfərin öldüyü yanan kafenin fotosunu yayımladı
30-12-2025, 19:05
Məktəbdə terror aktı planlaşdırmaqda şübhəli bilinən şəxs həbs edilib
29-12-2025, 13:54
Bir məmuru partlatmağa cəhd etdiyinə görə bir kişi 27 il həbs cəzasına məhkum edilib
29-12-2025, 11:31
İki azyaşlı oğlunu qətlə yetirməkdə şübhəli bilinən bir ana saxlanılıb
27-12-2025, 20:17
Stüardessanın qatili olduğu iddia edilən şəxs qızı hədələyib
27-12-2025, 18:56
Məktəbin Yeni il şənliyində keçmiş sinif yoldaşını öldürüb
26-12-2025, 15:03
Bir mənzildə ana və altı yaşlı oğlunun mumiyalanmış cəsədləri tapılıb
26-12-2025, 12:55
Hakimiyyəti ələ keçirməkdə ittiham olunur
25-12-2025, 20:14
Aclıqdan körpənin ölümündən sonra səhlənkarlıq işi açılıb
24-12-2025, 20:09
Silahla silahlanmış 91 yaşlı təqaüdçü partnyorunu öldürməyə gəlib və bu hadisə videoya çəkilib
23-12-2025, 19:50
Əlil uşağın üzünə yumruq vuran müəllim işdən çıxarılacaq
23-12-2025, 19:03
İslamçı 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib
22-12-2025, 20:45
İki oğlan evdə hazırlanmış fişəng partlaması nəticəsində xəsarət alıb
22-12-2025, 19:51
80-dən çox miqrant basqından sonra polis bölmələrinə göndərilib
19-12-2025, 18:04
Həmkarını döyərək öldürən şəxs həbs edilib
18-12-2025, 23:18
İki azyaşlıya təcavüz edən qadın həbs edilib
18-12-2025, 11:57
Müəllimi bıçaqlayan şagird günahını qismən etiraf edib
17-12-2025, 19:36
Sürücülük təlimatçısını bıçaqlamaqda ittiham olunan şəxs girov müqabilində azadlığa buraxılıb
17-12-2025, 19:28
İki nəfərə bıçaqla hücum edən həbs edilib
17-12-2025, 19:21
Bir dəstə adam oğurluğu və hədə-qorxu ilə tələb etməkdə təqsirli bilinib
15-12-2025, 20:10
Dəstənin lideri səkkiz nəfərin qətlində ittiham olunub
15-12-2025, 12:23
İki böyük və bir uşaq dəm qazından zəhərlənərək ölüb
14-12-2025, 18:14
Polis atanın qızını vurduğu hadisəni araşdırır
12-12-2025, 19:25
İki vəhşi qətlə görə ömürlük həbs cəzası alıb
12-12-2025, 19:19
Keçmiş məhkəmə icraçısına qarşı ofisində baş verən atışma ilə bağlı cinayət işi açılıb
11-12-2025, 18:24
Politexnik Universitetində sınaq zamanı baş verən partlayışda zavod rəhbəri və qızı həlak olub
9-12-2025, 18:32
Anasını öldürməkdə şübhəli bilinən saxlanılıb
7-12-2025, 10:28
Miqrant cinayətləri ilə bağlı şərhə görə cərimələndi
7-12-2025, 00:09
Tülin Ələkbərova haqda bu dəfə həbs qərarı verildi
6-12-2025, 19:44
Bir kişini öldürməkdə ittiham olunanlar həbs edilib
5-12-2025, 22:24
Bu həkimlər işləyə bilmək üçün rüşvət verib - Siyahı və məbləğ
4-12-2025, 14:54
Sevgilisinin anasını öldürən yeniyetmə həbs edilib
3-12-2025, 19:18
Bloqer tanışını 131 dəfə bıçaqladığına görə məhkum edilib
3-12-2025, 12:20
Məktəbli qız və sevgilisi analarını öldürməkdə şübhəli bilinirlər
3-12-2025, 12:09
Mübahisədən sonra iki qonşusunu ov tüfəngi ilə vuru
2-12-2025, 12:36
Zirzəmisində mumiyalanmış cəsədi tapılan partnyorunu öldürdüyünə görə 13,5 il həbs cəzası alıb