23:16 / 16-03-2026
Tramp Ağ Evin aparat rəhbəri Uaylsa xərçəng diaqnozu qoyulduğunu açıqladı
22:53 / 16-03-2026
Konsertdə nasist döymələri olan iyirmi nəfər saxlanılıb
22:48 / 16-03-2026
Tramp: "Rusiya ABŞ-dan qorxur"
22:27 / 16-03-2026
Merz Trampdan NATO müttəfiqlərinə daha çox hörmətlə yanaşmağı xahiş etdi
22:05 / 16-03-2026
İspaniya monarxı Amerikanın fəthi zamanı sui-istifadə hallarını etiraf edib
22:02 / 16-03-2026
"Skuf" Rusiyada nümayiş olunmayacaq
21:47 / 16-03-2026
"Yujuralzoloto" şirkətinin hesablarından 32 milyard rubl müsadirə ediblər
21:39 / 16-03-2026
Elektrikli skuterləri tamamilə qadağan edə bilər
21:33 / 16-03-2026
Rusiya qoşunları 12 yaşayış məntəqəsini azad edib
21:30 / 16-03-2026
ABŞ nüvə silahlarından istifadə etməyi təklif edib
18:41 / 16-03-2026
Müdafiə sənayesi zavodunun mexaniki 15 il həbs cəzası alıb
18:35 / 16-03-2026
Hava proqnozu aparıcısı canlı yayımda skuterindən yıxıldı
18:31 / 16-03-2026
Lavrov: "ABŞ və İsrail İrana qarşı sürətli əməliyyatlarında səhvlərini anlayıblar"
18:26 / 16-03-2026
Lavrov: "Rusiya və Serbiya Kiyev üçün silah məsələsində həmfikirdirlər"
18:20 / 16-03-2026
İsrail Müdafiə Qüvvələri (İMQ) Tehranda kosmik müdafiə kompleksinin məhv edildiyini elan etdi
18:17 / 16-03-2026
İran Xarici İşlər Nazirliyi Zelenskinin Ukrayna münaqişəsindəki hərəkətlərini qiymətləndirib
18:11 / 16-03-2026
ABŞ İrandakı müharibə səbəbindən Trampın Çinə səfərinin təxirə salınma ehtimalını açıqladı
18:07 / 16-03-2026
Daimi Nümayəndə Uitaker: "ABŞ Hörmüz boğazını keçmək üçün NATO donanmasını səfərbər edəcək"
17:58 / 16-03-2026
Qətldə şübhəli bilinən "Ural" futbolçusu maaşsız qalacaq
17:47 / 16-03-2026
Dərsdən əvvəl məktəbli sinif yoldaşına bıçaqla hücum etdi
23:20 / 15-03-2026
ABŞ enerji naziri Rayt İranla münaqişənin tezliklə bitəcəyini söylədi
23:10 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Ölkəmiz davamlı olaraq iqtisadi və siyasi mövqeyini möhkəmləndirir"
23:02 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni mərhələ"
22:55 / 15-03-2026
Vüqar Rəhimzadə: "Bakı strateji dialoq mərkəzi kimi dünyanın diqqətini mühüm qlobal problemlərə yönəldir"
22:37 / 15-03-2026
Ağ Ev İranla bağlı yayımla bağlı Amerika televiziya kanallarına təzyiq göstərir, "The Washington Post" qəzeti yazır
22:31 / 15-03-2026
Bu gün Moskvaya uçan 44-cü pilotsuz təyyarə məhv edilib
22:19 / 15-03-2026
İsrailin Livandakı hücumları nəticəsində ölənlərin sayı 800-ü keçib
21:45 / 15-03-2026
İran Hörmüz boğazından təhlükəsiz keçidlə bağlı bir neçə ölkə ilə dialoqa başlayıb
21:41 / 15-03-2026
Ukrayna üzrə danışıqların yeni mərhələsinin tarixi hələ müəyyən edilməyib
21:22 / 15-03-2026
Tusk dedi ki, Polşa Avropa Birliyindən çıxa bilər
20:58 / 15-03-2026
Tehran Trampın İran üzərində qələbə iddiasını lağa qoydu
20:55 / 15-03-2026
Zelenski on rus paralimpiyaçısına qarşı sanksiyalar tətbiq etdi
19:01 / 15-03-2026
Yaşayış binasında baş verən yanğında bir kişi ölüb
18:57 / 15-03-2026
ABŞ Xarq adasında İranın enerji infrastrukturunu hədəf almadığını təsdiqlədi
18:46 / 15-03-2026
Rus turistlərin kütləvi zəhərlənməsi baş verib
18:41 / 15-03-2026
Minlərlə macar Budapeştdə Ukrayna əleyhinə şüarlarla yürüş edib
18:39 / 15-03-2026
Yeniyetmə qız yelləncəyin qırılması nəticəsində başından xəsarət alıb
Xanımının vəsiyyətinə əməl etməyən Lütfi Zadə haqda - Faktlar+Fotolar
Tarix: 05-02-2021 19:41 | Bölmə: Cəmiyyət
Bu gün dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru Lütfi Zadənin doğum günüdür.
Axşam.az Kulis.az-a istinadən bu münasibətlə onun haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
Lütfi Zadə 1921-ci il fevralın 4-də Bakının Novxanı kəndində, Rəhim Ələsgərzadə və yəhudi əsilli rus uşaq həkimi olan Feyqa Moiseyevna Koremanın ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası Rəhim Ələsgərzadə İranın Ərdəbil şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Birinci dünya müharibəsi illərində Ərdəbildən Bakıya köçüb və burada ticarətlə məşğul olmaq qərarına gəlib. İranda dostları və qohumları vasitəsilə külli-miqdarda kibrit alaraq onu Bakıya gətirib və kibrit satışını təşkil etməklə güzəran qurub. İşgüzar fəaliyyəti ilə yanaşı həm də Azərbaycan Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb və İranda çap olunan həftəlik qəzetlərin Bakıdakı müxbiri kimi çalışıb.
1933-cü ildə sovet vətəndaşlığını qəbul etməyən ailə Bağırovun göstərişinə əsasən 24 saat ərzində ölkəni tərk etməli olurlar.
Üçüncü sinfə qədər rus dilində təhsil alan Lütfi Zadə Tehranda ingilis dilində yazıb oxumağa məcbur olur. Lakin rus klassiklərinin əsərlərinin hamısını orijinalda oxuyur. Sonralar Lütfi Zadənin Tehran dövrü barədə öz xatirələrini qələmə alan arvadı Fey yazır: “Ərimi ilk dəfə görəndə 12 yaşım vardı. Ruscası əlaydı. Kitabxanasında 2000-dək kitab vardı. Hamısı da rus dilində. Lütfi Zadə 1931-ci ildə ailə İrana sürgün edildiyi zaman öz kitablarını unutmur. İki min nüsxəlik bu nəhəng kitabxanasını Tehrana aparır”.
Lütfi Zadə Litvadan İrana qaçmış yəhudi qızı, gələcək həyat yoldaşı Fey ilə də Tehranda təhsil aldığı “Alborz” məktəbində tanış olur. Onlar ailə qururlar. Lütfi Zadə Feyi də götürüb Amerikaya köçür. Fey həmin günləri belə xatırlayır: “Bakıya təzim etmədən o, görünür öz nəzəriyyəsini elan etmək istəmirdi. Amerikada əvvəlcə bir o qədər də ciddiyə almırdılar Lütfini. Bu ideyaya siftə yaponlar, bir də Sovet alimləri dəyər verdi. O, bu nəzəriyyəsini eyni vaxtda həm SSRİ elminə təqdim etdi, həm də Amerika alimlərinə. Moskvanın ”İnformasiya nəqli məsələləri" dərgisində çap olunan məqaləsini o özü ruscaya tərcümə etmişdi. Buradakı əsas elmi ifadələri məhz özü zərgər dəqiqliyi ilə ruscaya uyğunlaşdırmışdı. Əfsus Lütfinin bu novatorluğu rusları deyil, yaponları qəflət yuxusundan oyatdı. O sübut etdi ki, rəqəmlər dəqiq, bəsit deyillər. O sübut etdi ki, dünya ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Ortada çox sayda naməlum ölçülər, rəqəmlər, hələ öz işarəsini, adını qazanmamış anlayışlar var”.
Alimin ixtirasını ilk dəfə 1973-cü ildə bir buxar makinasında professor İbrahim Madani sınaqdan uğurla çıxarıb. 1980-ci ildən sonra Lütfi Zadənin ulduzu elm sahələrində daha da parlayır. Yaponiyada “qeyri-səlis məntiq” əsasında yaranmış yeni texnologiyalar əsl möcüzəyə səbəb olur. İndi Yaponiyada mindən çox alim bu sahəni araşdırır. Çində isə indi 10 mindən çox “nisbi məntiq” mütəxəssisi mövcuddur. Müasir dövrün ən incə dəqiq hesablamaları, texnologiyaları indi “fuzzy loqic” nəzəriyyəsi olmadan mümkün deyil. Yeni robotlar nəslini istehsala buraxanlar indi öz bütün hesablamalarını məhz “qeyri-səlis məntiq” əsasında hazırlayırlar.
Lütfi Zadə Allaha inanan adam olub. Deyilənə görə o, hər bir addımında Allahın adını çəkir, “Allah mənə nə qədər ömür veribsə, o qədər yaşayacağam”, deyirmiş. Tehranda tələbə olanda isə gündə beş dəfə namaz qılırmış. Ömrünün son illərində isə müsəlman qaydaları ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edib.
Uzun illər Amerikada yaşasa da, Azərbaycan yeməklərini - səbzi-qovurmanı, badımcan dolmasını, borş və peraşkini çox sevib. Evdə daha çox Azərbaycan yeməklərinə üstünlük verib. Daha çox səbzi plov, badımcan, tikə, lülə kabab yeməklərini xoşlayıb. Evdə xanımı və yaxınları ilə danışan zaman Azərbaycan sözlərindən istifadə etsə də, daha çox rus dilində danışmağa üstünlük verib.
Lütfizadə tanınmış rejissor Cənnət Səlimovanın xalası oğludur. Onlar mehriban uşaqlıq illərini bir yerdə keçirsələr də, sonradan uzun müddət görüşməyiblər.
Akademikin yaxşı rəssamlıq qabiliyyəti olub. Görkəmli şəxsiyyətlər, prezidentlərin şəkillərdən Ronald Reyqanın, Corc Buşun portretlərini çəkib. Bundan başqa o, həm də yaxşı rəqqas olub. Deyilənə görə 95 yaşında Berkli universitetinin tədbirində o qədər gözəl rəqs edir ki, salondakı insanların hamısı heyran olur.
O, illər öncə xanımı ilə birlikdə qərar verirlər ki, dünyalarını dəyişəndə kremasiya olunsunlar. Xanımı dünyasını dəyişəndə bunu edirlər. O, ölənə qədər xanımının külünü evində saxlayır. Lütfi Zadə isə sonradan qərarını dəyişir. Müsəlman qaydası ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edir. Xanımından sonra isə cəmi bir il yaşayır. Vəsiyyətinə əsasən ölümündən sonra Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunur.
Professor dəfn olunanda oğlu Norman Lütfizadə başqa şəhərdə olduğundan dəfn mərasiminə gələ bilmir.
Baxış sayı: 737
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 05-02-2021 19:41 | Bölmə: Cəmiyyət
Bu gün dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin banisi, Kaliforniya Berkli Universitetinin professoru Lütfi Zadənin doğum günüdür.
Axşam.az Kulis.az-a istinadən bu münasibətlə onun haqqında maraqlı faktları təqdim edir.
Lütfi Zadə 1921-ci il fevralın 4-də Bakının Novxanı kəndində, Rəhim Ələsgərzadə və yəhudi əsilli rus uşaq həkimi olan Feyqa Moiseyevna Koremanın ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası Rəhim Ələsgərzadə İranın Ərdəbil şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Birinci dünya müharibəsi illərində Ərdəbildən Bakıya köçüb və burada ticarətlə məşğul olmaq qərarına gəlib. İranda dostları və qohumları vasitəsilə külli-miqdarda kibrit alaraq onu Bakıya gətirib və kibrit satışını təşkil etməklə güzəran qurub. İşgüzar fəaliyyəti ilə yanaşı həm də Azərbaycan Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində təhsil alıb və İranda çap olunan həftəlik qəzetlərin Bakıdakı müxbiri kimi çalışıb.
1933-cü ildə sovet vətəndaşlığını qəbul etməyən ailə Bağırovun göstərişinə əsasən 24 saat ərzində ölkəni tərk etməli olurlar.
Üçüncü sinfə qədər rus dilində təhsil alan Lütfi Zadə Tehranda ingilis dilində yazıb oxumağa məcbur olur. Lakin rus klassiklərinin əsərlərinin hamısını orijinalda oxuyur. Sonralar Lütfi Zadənin Tehran dövrü barədə öz xatirələrini qələmə alan arvadı Fey yazır: “Ərimi ilk dəfə görəndə 12 yaşım vardı. Ruscası əlaydı. Kitabxanasında 2000-dək kitab vardı. Hamısı da rus dilində. Lütfi Zadə 1931-ci ildə ailə İrana sürgün edildiyi zaman öz kitablarını unutmur. İki min nüsxəlik bu nəhəng kitabxanasını Tehrana aparır”.
Lütfi Zadə Litvadan İrana qaçmış yəhudi qızı, gələcək həyat yoldaşı Fey ilə də Tehranda təhsil aldığı “Alborz” məktəbində tanış olur. Onlar ailə qururlar. Lütfi Zadə Feyi də götürüb Amerikaya köçür. Fey həmin günləri belə xatırlayır: “Bakıya təzim etmədən o, görünür öz nəzəriyyəsini elan etmək istəmirdi. Amerikada əvvəlcə bir o qədər də ciddiyə almırdılar Lütfini. Bu ideyaya siftə yaponlar, bir də Sovet alimləri dəyər verdi. O, bu nəzəriyyəsini eyni vaxtda həm SSRİ elminə təqdim etdi, həm də Amerika alimlərinə. Moskvanın ”İnformasiya nəqli məsələləri" dərgisində çap olunan məqaləsini o özü ruscaya tərcümə etmişdi. Buradakı əsas elmi ifadələri məhz özü zərgər dəqiqliyi ilə ruscaya uyğunlaşdırmışdı. Əfsus Lütfinin bu novatorluğu rusları deyil, yaponları qəflət yuxusundan oyatdı. O sübut etdi ki, rəqəmlər dəqiq, bəsit deyillər. O sübut etdi ki, dünya ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Ortada çox sayda naməlum ölçülər, rəqəmlər, hələ öz işarəsini, adını qazanmamış anlayışlar var”.
Alimin ixtirasını ilk dəfə 1973-cü ildə bir buxar makinasında professor İbrahim Madani sınaqdan uğurla çıxarıb. 1980-ci ildən sonra Lütfi Zadənin ulduzu elm sahələrində daha da parlayır. Yaponiyada “qeyri-səlis məntiq” əsasında yaranmış yeni texnologiyalar əsl möcüzəyə səbəb olur. İndi Yaponiyada mindən çox alim bu sahəni araşdırır. Çində isə indi 10 mindən çox “nisbi məntiq” mütəxəssisi mövcuddur. Müasir dövrün ən incə dəqiq hesablamaları, texnologiyaları indi “fuzzy loqic” nəzəriyyəsi olmadan mümkün deyil. Yeni robotlar nəslini istehsala buraxanlar indi öz bütün hesablamalarını məhz “qeyri-səlis məntiq” əsasında hazırlayırlar.
Lütfi Zadə Allaha inanan adam olub. Deyilənə görə o, hər bir addımında Allahın adını çəkir, “Allah mənə nə qədər ömür veribsə, o qədər yaşayacağam”, deyirmiş. Tehranda tələbə olanda isə gündə beş dəfə namaz qılırmış. Ömrünün son illərində isə müsəlman qaydaları ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edib.
Uzun illər Amerikada yaşasa da, Azərbaycan yeməklərini - səbzi-qovurmanı, badımcan dolmasını, borş və peraşkini çox sevib. Evdə daha çox Azərbaycan yeməklərinə üstünlük verib. Daha çox səbzi plov, badımcan, tikə, lülə kabab yeməklərini xoşlayıb. Evdə xanımı və yaxınları ilə danışan zaman Azərbaycan sözlərindən istifadə etsə də, daha çox rus dilində danışmağa üstünlük verib.
Lütfizadə tanınmış rejissor Cənnət Səlimovanın xalası oğludur. Onlar mehriban uşaqlıq illərini bir yerdə keçirsələr də, sonradan uzun müddət görüşməyiblər.
Akademikin yaxşı rəssamlıq qabiliyyəti olub. Görkəmli şəxsiyyətlər, prezidentlərin şəkillərdən Ronald Reyqanın, Corc Buşun portretlərini çəkib. Bundan başqa o, həm də yaxşı rəqqas olub. Deyilənə görə 95 yaşında Berkli universitetinin tədbirində o qədər gözəl rəqs edir ki, salondakı insanların hamısı heyran olur.
O, illər öncə xanımı ilə birlikdə qərar verirlər ki, dünyalarını dəyişəndə kremasiya olunsunlar. Xanımı dünyasını dəyişəndə bunu edirlər. O, ölənə qədər xanımının külünü evində saxlayır. Lütfi Zadə isə sonradan qərarını dəyişir. Müsəlman qaydası ilə dəfn olunmasını vəsiyyət edir. Xanımından sonra isə cəmi bir il yaşayır. Vəsiyyətinə əsasən ölümündən sonra Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunur.
Professor dəfn olunanda oğlu Norman Lütfizadə başqa şəhərdə olduğundan dəfn mərasiminə gələ bilmir.
Baxış sayı: 737
Bölməyə aid digər xəbərlər
11-03-2026, 19:54
Valideynlik hüququndan məhrum edilmiş ata qızını qaçırdı
10-03-2026, 21:18
Qadın sərnişinə hücum etməkdə ittiham olunan taksi sürücüsü həbs edilib
10-03-2026, 18:09
Hərbçilərin saxta xəstəxanaya yerləşdirilməsini təşkil edib
9-03-2026, 21:47
Qızın qətlinin səbəbləri araşdırılır
8-03-2026, 19:26
Bir kişinin vəhşicəsinə bıçaqlanmasında şübhəli şəxs saxlanılıb
4-03-2026, 19:47
Bir klinikada tibb bacısı qətlə yetirilib
2-03-2026, 16:16
Tanışının başına atəş açan saxlanılıb
25-02-2026, 22:39
15 yaşlı yeniyetmə atasını boynuna bıçaqla vuraraq öldürüb
25-02-2026, 20:15
Yanacaqdoldurma məntəqəsini yandıran yeniyetmə qızı məhkəmə həbs edib
24-02-2026, 16:24
Bir dəstə şantajçıya hökm oxunub
24-02-2026, 16:08
Bacısını öldürməkdə ittiham olunur
21-02-2026, 23:33
Əsirlikdə olan Ukraynalı hərbçi öz anası tərəfindən soyulub
20-02-2026, 21:01
Bir qrup qaraçı təcili yardım və morq işçiləri ilə münaqişəyə girib
17-02-2026, 23:41
Polşa polisi Ukraynadakı münaqişənin bitməsindən sonra cinayətkarlığın artmasına hazırlaşır
17-02-2026, 22:04
Təxribatçı video çəkən məktəbli qız qeydiyyata alınacaq
16-02-2026, 21:49
Bir qadın taksiyə pul ödəməkdən imtina edən partnyorunu öldürdü
15-02-2026, 19:14
Odessa sakini hərbi xidmətə çağırılmamaq üçün əlini üyüdücü ilə kəsib.
15-02-2026, 16:32
Uşaqlara işgəncə verdiyinə görə məhkəmə qarşısına çıxacaq
15-02-2026, 16:22
İki yeniyetmənin bir qıza hücumda iştirak etdiyi müəyyən edilib
14-02-2026, 19:32
Yeniyetmələr sinif yoldaşını hava tapançası ilə vurublar
13-02-2026, 11:45
Dələduzluqda ittiham olunur; o, özünü dövlət məmuru kimi təqdim edib
13-02-2026, 09:59
Yetkinlik yaşına çatmayan qətldə ittiham olunaraq mühakimə olunacaq
13-02-2026, 09:56
İstintaq Komitəsinin keçmiş müstəntiqi 300.000 rubl mənimsədiyinə görə həbs edilib
12-02-2026, 12:45
Terror aktı törətmək ittihamı ilə üç yeniyetmə həbs edilib
11-02-2026, 20:33
Evli cütlüyü qətlə yetirmək ittihamı ilə bir kişi həbs edilib
11-02-2026, 19:45
Avtomobildə kişini öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb
11-02-2026, 19:39
Təcili eniş edən təyyarədəki sərnişin vəfat edib
11-02-2026, 19:28
Avtomobili yanacaqdoldurma məntəqəsinə sürərək kimisə öldürmək istəyib
11-02-2026, 11:35
İki şəxs adam oğurluğuna görə altı il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib
8-02-2026, 11:33
FSB generalın həyatına sui-qəsd cəhdindən sonra silahdan qurtuluş edən qatili göstərib
6-02-2026, 19:22
Bağ evində baş verən yanğında nənə və nəvə həlak olub
6-02-2026, 19:08
150 milyon dollarlıq şantaj işi ilə əlaqədar bir qadın həbs edilib
6-02-2026, 10:41
Hücumun baş verdiyi məktəbinin direktoru işdən çıxarılıb
4-02-2026, 07:18
Soyğunçuluq və qətldə təqsirli bilinib
3-02-2026, 21:10
20 il əvvəl törədilmiş təcavüzdə əcnəbi şəxs ittiham olunub
3-02-2026, 16:25
Məktəbli qız sinif yoldaşına bıçaqla hücum edərək onu yaralayıb
3-02-2026, 16:01
Gözəllik salonu sahibi gözəllik bloqçunun qətlini sifariş edib
3-02-2026, 14:24
Qətlə yetirilmiş oğlanın axtarışında iştirak edən şəxs onun cəsədinin necə tapıldığını danışıb